"De Kerk heeft pogingen ondernomen om het gerechtelijk onderzoek naar seksueel misbruik in de Kerk te beïnvloeden, maar het is niet bewezen noch uitgesloten dat het ook effectief gebeurd is." Dat schrijft de onderzoekscommissie in haar rapport over Operatie Kelk, het gerechtelijk onderzoek naar het grootschalige misbruik in de Kerk.
Eindrapport van onderzoekscommissie over Operatie Kelk: "Kerk probeerde onderzoek te beïnvloeden, niet duidelijk of dat gelukt is"
Hanne Decré
Gepubliceerd:
Even recapituleren. Naar aanleiding van de documentairereeks 'Godvergeten' kwam er in september 2024 een onderzoekscommissie die zich moest buigen over hoe het gerechtelijk onderzoek Operatie Kelk precies verlopen was.
Dat onderzoek begon in 2010. Op 24 juni van dat jaar vielen speurders binnen op het aartsbisschoppelijk paleis, in de kathedraal in Mechelen, in de privéwoning van kardinaal Danneels, bij de toenmalige commissie onder leiding van kinderpsychiater Peter Adriaenssens en bij het Rijksarchief. De speurders wilden weten wat de kerk wist over het misbruik en welke maatregelen ze eventueel genomen hebben. In de kathedraal werd zelfs een crypte opengebroken, op zoek naar mogelijk verborgen documenten.
Uiteindelijk sleepte het onderzoek 15 jaar aan, tot de raadkamer vorig jaar besliste dat er geen proces komt over het grootschalige misbruik. De feiten waren immers verjaard of de verdachten overleden of al veroordeeld. Er loopt wel nog een beroepsprocedure, dus we kunnen nog niet stellen dat het hélemaal is afgerond.
Dit zegt de Commissie
Terug naar de commissie. Die heeft nu haar eindrapport klaar. In grote lijnen komt het overeen met de conclusies die de Hoge Raad voor Justitie in april 2024 ook al maakte. We lichten de 3 belangrijkste punten uit:
1
De Kerk heeft geprobeerd om het onderzoek te beïnvloeden, maar niet duidelijk of dat gelukt is
"De onderzoekscommissie heeft vastgesteld dat er pogingen tot beïnvloeding door de Kerk werden ondernomen, maar of deze pogingen ook impact hebben gehad op de gerechtelijke besluitvorming kan noch bewezen noch uitgesloten worden", klinkt het.
De commissie verwijst in het rapport naar "agressief telefonisch gedrag" van de advocaat van de Kerk, Fernand Keuleneer, tegenover de onderzoeksrechter. Er was ook een koerswijziging van het parket-generaal na een ontmoeting tussen Keuleneer en magistraten van het parket-generaal. En verder erkende Keuleneer zelf in een hoorzitting dat hij aan beïnvloeding deed om zijn argumenten kenbaar te maken, en dat dat onderdeel was van zijn taak.
Niettemin merkte de commissie op dat er geen juridisch of deontologisch verbod bestaat voor het openbaar ministerie om advocaten in een strafprocedure te ontvangen of met hen te overleggen.
In een statement laat de Bisschoppenconferentie weten dat er "kennis genomen wordt" van de conclusies. "We blijven erbij dat er op geen enkele manier onwettig tussengekomen is in gerechtelijke onderzoeken", klinkt het.
"De Kerk heeft zich enkel legitiem proberen te verdedigen in lopende procedures via haar advocaten, wat normaal is in een rechtsstaat. Blijkbaar wordt dat nu in het rapport van de onderzoekscommissie omschreven als "pogingen tot beïnvloeding". De Bisschoppenconferentie blijft bij haar standpunt: er is geen ongeoorloofde inmenging, noch een poging tot beïnvloeding van haar kant geweest."
Aartsbisschop Luc Terlinden benadrukt dat "de Kerk er nu al jaren voor gekozen heeft om aan de kant van de slachtoffers te staan". "We zullen dit blijven doen en zullen elke vorm van misbruik bestrijden. Wij nemen daarin onze verantwoordelijkheid."
2
Vragen bij rol van toenmalige Justitieminister
Daarnaast valt op dat de commissie de regelmatige interventies en contacten tussen de toenmalige minister van Justitie, Stefaan De Clerck, zijn kabinet en het parket-generaal als "ongewoon" beschouwt.
Over de rechtmatigheid daarvan rezen al eerder twijfels en die blijven ook na de onderzoekscommissie voortbestaan. "Of deze en andere (ongewone) interventies al dan niet effectief het onderzoek hebben beïnvloed, daar vindt de onderzoekscommissie geen onomstotelijk bewijs voor."
VRT NWS nam ook contact op met toenmalig minister Stefaan De Clerck (CD&V). Hij laat weten "dat er duidelijk geen enkel bewijs gevonden werd van een interventie". "Er zijn dan ook geen tussenkomsten geweest. Uiteraard had mijn kabinet normale contacten met het college van procureurs-generaal, maar er waren geen interventies om invloed uit te oefenen op het verloop van de procedure. En ik betreur elke poging om iets anders te suggereren."
3
Onderzoek heeft (veel) te lang geduurd
Verder vindt de commissie dat het onderzoek te lang geduurd heeft.
Verklaringen daarvoor ziet de commissie in bijvoorbeeld de grote omvang en ouderdom van de feiten, verschillende deelgeschillen door onzekerheden in de wetgeving, verlies en gebrekkig beheer van stukken, of onderlinge spanningen tussen betrokkenen.
Maar die kunnen "niet rechtvaardigen dat het dossier Kelk na vijftien jaar nog niet tot bij de bodemrechter kwam voor behandeling". De commissie spreekt van een "algemeen buitensporige duur in het licht van de eisen inzake goede rechtsbedeling en de verwachtingen van slachtoffers".
Resem aanbevelingen
Naast het rapport an sich, worden er ook 36 aanbevelingen geformuleerd.
"Dit is geen eindpunt", benadrukt commissievoorzitter Pierre Jadoul. "Het geleverde werk heeft alleen maar zin als de aanbevelingen worden omgezet in maatregelen. Het neemt het leed niet weg, het herschrijft de geschiedenis niet, maar het zorgt ervoor dat het zich niet opnieuw voordoet."
Alleen PVDA-PTB stemt tegen
Bij de stemming over het rapport, stemden de meeste partijen voor. Enkel PVDA-PTB stemde tegen. Volgens de partij wordt de rol van toenmalig minister van Justitie Stefaan De Clerck te weinig benadrukt. "De manier waarop Operatie Kelk doodgebloed is, mag nooit meer gebeuren. We betreuren de koudwatervrees om verantwoordelijken aan te duiden", zegt Greet Daems. "We dreigen de doofpot voorgoed te sluiten. Daardoor kunnen we het geheel van het rapport niet steunen, wel de aanbevelingen."
De Kerk heeft ook resoluut gekozen voor de procedureslag
Sophie De Wit
Bij de andere commissieleden wordt er daarnaast vooral benadrukt dat het schandalig is hoe lang het onderzoek geduurd heeft.
"Het is niet verlopen zoals we hadden mogen verwachten", zegt Sophie De Wit van N-VA. "De Kerk heeft ook resoluut gekozen voor de procedureslag, in plaats van medewerking aan het onderzoek. Ze hebben al hun duivels ontbonden om het onderzoek te belemmeren. Dat is betreurenswaardig."
"De hele Operatie Kelk is een maat voor niks geweest, het was een gerechtelijke miskleun", klinkt het bij Werner Somers van Vlaams Belang. "Wat de zaak van slachtoffers van seksueel misbruik in de Kerk extra pijnlijk maakte, is dat ze eigenlijk een tweede maal slachtoffer werden, ditmaal van een falend justitieel apparaat."
Axel Weydts van Vooruit vindt het dan weer "niet uit te leggen waarom het onderzoek 15 jaar heeft aangesleept". "Daar is op menselijk vlak geen rechtvaardiging voor", zegt Leentje Grillaert. "Het is onmogelijk te aanvaarden", zegt ook Stefaan Van Hecke. "Er zijn duizenden pagina's aan verslagen, honderden getuigenissen. Daar zitten mensen, slachtoffers, overlevers, naasten achter."
