We stevenen mogelijk af op de grootste energieschok ooit. Dat vreest politicoloog Thijs Van de Graaf (UGent). Ook het Internationaal Energieagentschap ziet het somber in en houdt rekening met een erger scenario dan de energiecrisis in de jaren 1970. Andere analisten durven zich nog niet aan zo'n inschatting te wagen. "We moeten het hoofd koel houden", zegt professor economische geschiedenis Erik Buyst (KU Leuven).
Stevenen we af op zwaardere energiecrisis dan in de jaren 70? "We moeten het hoofd koel houden"
Jens Van Reet
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Het Internationaal Energieagentschap waarschuwt voor mogelijk de zwaarste energiecrisis ooit.
Politicoloog Thijs van de Graaf (UGent) sluit fysieke tekorten niet uit en vreest gevolgen tot in de winkelkar en de gezondheidszorg.
Het grootste doemscenario is stagflatie: een combinatie van economische krimp en hoge inflatie die de hele economie in een neerwaartse spiraal kan trekken.
Professor Erik Buyst (KU Leuven) maant tot kalmte: "Paniekreacties zijn niet aan de orde."
De ergste energiecrisis in tientallen jaren, zelfs erger dan de schokken van de jaren 1970 en vergelijkbaar met de energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne. Dat staat ons volgens Fatih Birol, de directeur van het Internationaal Energieagentschap (IEA), mogelijk te wachten. En geen enkel land zou eraan kunnen ontsnappen.
"Velen van ons herinneren zich de 2 opeenvolgende oliecrisissen in de jaren 70. Destijds verloor de wereld in elk van die crisissen ongeveer 5 miljoen vaten per dag, samen 10 miljoen vaten per dag", illustreert Birol. "Tot op heden verliezen we 11 miljoen vaten per dag. Dus meer dan die 2 grote olieschokken bij elkaar opgeteld."
Als alarmsignaal kan dat tellen, zegt expert internationale politiek Thijs Van de Graaf (UGent) in de VRT NWS-podcast 'Het kwartier'. "Wat dit zo erg maakt, is de grootteorde van de verstoring van de aanvoer. 20 procent van de olieproductie en bijna 20 procent van vloeibaar aardgas zit vast. We weten niet voor hoelang. Dit hebben we nog nooit meegemaakt."
De Analyse van Thijs Van de Graaf in 'Het kwartier'.
Op termijn ook fysieke tekorten?
Het is moeilijk in te schatten hoe de komende weken zullen evolueren, maar Van de Graaf heeft er geen goed oog in. "De prijzen kunnen blijven stijgen en op termijn zijn zelfs fysieke tekorten niet uit te sluiten."
Die kunnen ontstaan doordat bijvoorbeeld China en de VS hun olie- en gaskraan zouden dichtdraaien. "China heeft nu al exportbeperkingen op diesel en benzine om aan de binnenlandse vraag te voldoen", aldus Van de Graaf.
"Het is niet ondenkbaar dat Trump ook een exportverbod op ruwe aardolie en gas zal instellen. Als het zover komt, is er geen garantie dat er wereldwijd nog voldoende voorraad is. Dan zullen we moeten rantsoeneren en strategische voorraden aanspreken."
Het absolute doemscenario is stagflatie
Thijs Van de Graaf, expert internationale politiek (UGent)
Achter die olie en gas gaan heel wat producten schuil. Mogelijke tekorten zouden op termijn voelbaar kunnen zijn tot in de winkelkar of het ziekenhuis. "Helium is bijvoorbeeld een bijproduct van gaswinning en nodig voor medische beeldvorming."
"Als we kijken naar producten van aardolie en aardgas, gaat het bijvoorbeeld over kunststoffen, plastics, autobanden, textiel." En dan is er nog de kunstmest, die voor een groot deel uit het Midden-Oosten komt en waarvan de prijs nu de hoogte ingaat. "Dat zal op termijn effect hebben op de voedselprijzen. Die staan trouwens ook onder druk door de dieselprijzen die stijgen, want de zware landbouw hangt daarvan af."
Mochten de doemscenario’s ook daadwerkelijk uitkomen, kan de hele economie in een terechtkomen. "Het absolute spookbeeld is stagflatie. De economische groei wordt dan afgeremd en gaat gepaard met ."
Kalmte bewaren
De bezorgdheid onder analisten en de bevolking is dus groot, maar niet per se groter dan bij eerdere crisissen, meent expert economische geschiedenis Erik Buyst (KU Leuven). "Ik denk zelfs dat de paniek tijdens de oliecrisis in 1973 nog groter was", vertelt hij in De Wereld Vandaag op Radio 1.
De overheden beslisten toen om drastische maatregelen te nemen, zoals de autoloze zondagen en een verbod op lichtreclame. Maar dat zou vandaag weinig effect hebben. "Daar is nu minder nood aan, omdat we intussen meer kernenergie en hernieuwbare energie hebben. We blijven echter wel deels afhankelijk van wat zich in het buitenland voordoet."
Paniekreacties zijn niet aan de orde
Erik Buyst, professor economische geschiedenis (KU Leuven)
Die gedeeltelijke afhankelijkheid is te wijten aan te weinig lessen die de overheid trok uit vorige energiecrisissen. "De Belgische overheid is tekortgeschoten. De kernuitstap is niet de beste keuze geweest en de uitbouw van windenergie gaat te traag", aldus Buyst.
Ondanks de negatieve indicaties moeten we nu vooral het hoofd koel houden. "Paniekreacties zijn niet aan de orde. We hebben hier in België op brandstoffen, dus de toppen worden afgevlakt." Ook andere analisten die VRT NWS sprak, benadrukken dat de situatie in het Midden-Oosten voorlopig te onoverzichtelijk is om langetermijninschattingen te maken.
Toch pleit politicoloog Van de Graaf al voor maatregelen. "We mogen niet wachten tot we midden in de crisis zitten." Hij verwijst naar ingrepen die landen in Azië deden om de situatie onder controle te houden. "Daar zijn ze overgeschakeld op een vierdaagse werkweek en verplicht telewerk. Ook het openbaar vervoer wordt er gestimuleerd. Dat zouden we hier best ook doen", besluit hij.
Staan we opnieuw voor een oliecrisis zoals in de jaren 70?
