Vooruit-voorzitter Conner Rousseau zei in Terzake dat de overheid meer inkomsten uit accijnzen krijgt als de energieprijzen stijgen. Maar experten benadrukken dat accijnzen vaste bedragen zijn en dus niet meestijgen met de prijs van olie, gas of elektriciteit. Alleen de btw-inkomsten gaan omhoog wanneer energie duurder wordt.
Neen, accijnzen stijgen niet mee als olie en gas duurder worden, in tegenstelling tot wat Vooruit-voorzitter Rousseau beweert
Nele Baeyens
Gepubliceerd:
In het kort
Wat? Conner Rousseau zegt in Terzake dat de overheid meer accijnsinkomsten krijgt wanneer energieprijzen stijgen.
Maar? Accijnzen zijn vaste bedragen per verbruikseenheid, per liter bijvoorbeeld. Ze veranderen niet mee met de marktprijs van olie, gas of elektriciteit. Alleen de btw‑inkomsten stijgen wanneer energie duurder wordt, want btw is geen vast bedrag maar een percentage.
Afgelopen vrijdag zei Vooruit-voorzitter Conner Rousseau in Terzake: "Als de olieprijzen stijgen, als de gasprijzen stijgen, dan krijg je ook meer accijnzen binnen als overheid en je zou sowieso de afspraak kunnen maken, ik vind dat toch, dat wat je méér binnenkrijgt teruggeeft aan de burgers."
Ook Oskar Seuntjens, fractieleider van Vooruit in de Kamer, deed een gelijkaardige uitspraak in Villa Politica: "Ineens komen er extra inkomsten op die accijnzen, en die extra inkomsten moeten we laten terugvloeien. Wij moeten dat niet hebben, we moeten het teruggeven aan de mensen."
Beide uitspraken leidden de afgelopen dagen tot commotie op sociale media. Want volgens veel mensen zijn de uitspraken niet correct.
Een vast bedrag per liter
Accijnzen op energie zijn een verbruiksbelasting per liter benzine die je tankt of per kilowattuur gas of elektriciteit die je verbruikt. Ze dienen eigenlijk om het verbruik van bepaalde producten af te remmen.
“Het gaat om producten waar voor de maatschappij extra kosten aan verbonden zijn, die nog niet in de prijs zitten", legt econoom Gert Peersman (UGent) uit. "Zoals benzine, want die is slecht voor het klimaat. Of tabak en alcohol, want die zijn slecht voor onze gezondheid."
De regering beslist
De tarieven zijn dus niet afhankelijk van de marktprijs. Het is de overheid die zelf bepaalt welk bedrag per liter er bijvoorbeeld wordt geheven.
Vorige week kondigde de regering een accijnsverhoging aan, die normaal zou moeten ingaan op 1 april. Volgens berekeningen zou een gemiddeld gezin van 4 personen dit jaar 19,5 euro extra moeten betalen voor aardgas als gevolg van de accijnsstijging. Maar omdat de accijnzen op elektriciteit dalen, besparen ze daar wel 12,6 euro op, wat de nettostijging dus op ongeveer 7 euro brengt. Voor stookolie zou er dit jaar gemiddeld 15,6 euro bij komen op de factuur.
Ook voor benzine en diesel is er een accijnsverhoging voorzien, maar die gaat pas vanaf 2027 in.
Als de olieprijzen stijgen, als de gasprijzen stijgen, dan krijg je ook meer accijnzen binnen als overheid
Conner Rousseau, voorzitter Vooruit
Maar voor alle duidelijkheid: die veranderingen hebben dus te maken met een politieke beslissing. Niet met het conflict in het Midden-Oosten of met een energiecrisis. De regering wil elektriciteit goedkoper maken, omdat die ook duurzaam kan worden geproduceerd. Gas en stookolie worden dan duurder gemaakt.
Btw-inkomsten stijgen wel
"Naast de accijnzen betaal je natuurlijk ook nog btw op je energieprijs en die inkomsten zijn wél afhankelijk van de prijzen", zegt Peersman. btw wordt immers uitgedrukt in een percentage: 21% of 6% bijvoorbeeld. Hoe hoger de prijs, hoe hoger het btw-bedrag dat de klant extra zal moeten betalen.
Btw-inkomsten nemen toe als de prijzen stijgen, niet de accijnzen
Johan Eyckmans, KU Leuven
Ook Johan Eyckmans, hoogleraar milieu-economie aan de KU Leuven, bevestigt dit: "Btw is een vast percentage dat berekend wordt op de volledige energieprijs, dus ook op het accijnstarief. Daardoor nemen de btw-inkomsten toe als de prijzen stijgen, niet de accijnzen." Concreet: een product kost 100 euro, waarvan 30 euro accijnzen. 21% btw daarop betekent 21 euro btw-inkomsten. Stijgt de prijs van dat product naar 200 euro dan krijg je 42 euro btw-inkomsten. Maar de accijns blijft onveranderd op 30 euro.
En als we minder gaan verbruiken?
Peersman voegt daaraan toe dat accijnsinkomsten wel kunnen dalen als de prijzen stijgen. “Als de prijzen stijgen, gaat vaak ook het verbruik dalen en krijgt de overheid minder inkomsten uit accijnzen.”
Eyckmans nuanceert dat effect wel. "Als het verbruik daalt door stijgende energieprijzen, zullen de accijnsinkomsten ook maar beperkt dalen. Het verbruik van deze producten is vrij prijsongevoelig. Het is niet zo dat als er een prijsstijging komt van 10 procent dat je dan ineens 10 procent minder verbruik hebt. Dat zal hoogstens 2 procent zijn, omdat je nog steeds met de auto moet kunnen rijden en deze producten nodig hebt.
Vooruit: "We bedoelen fiscale inkomsten."
In een reactie liet Vooruit weten dat "wat wij bedoelen, is dat je meer fiscale inkomsten hebt als de prijzen stijgen (via btw). En die meerinkomsten willen wij gebruiken om de accijnzen te verlagen om zo de prijs voor de consumenten te drukken.”
Door nu te spreken over "fiscale inkomsten", klopt de uitspraak wel. Want daar zitten de btw-inkomsten bij.
Wat gaat de regering nu doen?
Verschillende regeringspartijen hebben er al voor gepleit om een zogenaamde "omgekeerde cliquet" in werking te stellen. Dat is een systeem waarbij de accijnzen automatisch verlaagd worden, als de energieprijzen stijgen.
Maar er is nog geen politieke beslissing over het in werking stellen van zo'n systeem.
Conclusie
Conner Rousseau en Oskar Seuntjens van Vooruit zeiden dat de overheid meer inkomsten uit accijnzen krijgt wanneer de energieprijzen stijgen.
Dat klopt niet. Accijnzen zijn vaste bedragen per verbruikseenheid, per liter of kilowattuur en stijgen dus niet mee met de marktprijs van olie, gas of elektriciteit. De inkomsten uit accijnzen stijgen dus alleen als er gewoon meer wordt verkocht, niet door hogere prijzen.
De btw‑inkomsten nemen wel toe bij hogere prijzen, want btw wordt uitgedrukt in een percentage van de prijs.
We beschouwen de uitspraken dat er meer inkomsten uit accijnzen binnenkomen als de prijzen stijgen als onwaar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
