De voorbije week piekte het fijnstofgehalte in de lucht, en ook vandaag en morgen krijgen we nog verhoogde concentraties. Dat komt door een oude bekende die bijna elk jaar opnieuw de kop opsteekt: de lentesmog. Die wordt veroorzaakt door een combinatie van bemestende boeren, uitstoot van auto's, houtkachels, pollen en stabiel lenteweer, en is vooral voor long- en hartlijders slecht nieuws.
Het is een bijna jaarlijks terugkerend geval van slechte timing. Nu ongeveer, aan het begin van de lente, breekt het pollenseizoen aan. Tegelijk branden her en der nog houtkachels tijdens de koude ochtenden en avonden, en beginnen boeren hun akkers te bemesten.
Het resultaat: vuile lucht. De mest vormt , en die reageert met de die al in de lucht hangen door de uitstoot van auto's en de industrie. Zo krijg je wat in het jargon secundair fijnstof heet. Doe daar ook nog wat pollen bij en eventueel wat Saharazand, zoals eerder deze maand, en je krijgt het perfecte recept voor luchtverontreiniging.
Goed schudden hoeft voor dit recept niet. Integendeel zelfs. Hoe stabieler het lenteweer, met weinig wind en veel zonneschijn, hoe meer lentesmog we krijgen.
Miezerweer lucht op
Precies dat was de voorbije dagen het geval. Copernicus, de Europese dienst die de monitort, zond eind vorige week daarom een waarschuwing uit. Heel noordwest-Europa, ook ons land dus, zou te maken krijgen met slechte luchtkwaliteit.
En dat gebeurde ook. Het voorbije weekend stegen de fijnstofconcentraties, zij het dat de luchtverontreiniging minder ernstig was dan begin deze maand, toen door het Saharazand.
Vandaag is de toestand al wat gunstiger, en vanaf morgen zal de luchtkwaliteit gevoelig verbeteren. Dat ziet Frans Fierens, expert luchtkwaliteit bij de Intergewestelijke Cel voor het Leefmilieu , in zijn modellen.
"Fijnstof is geen kwestie van één stof, maar een mix van tientallen, zoniet honderden componenten", legt hij uit. "Maar met onze modellen kunnen we pieken toch goed voorspellen."
Die verbetering hebben we te danken aan het maartse miezerweer dat er in de tweede helft van de week aankomt. Hooikoortslijders halen hun hart op bij zulke buien, want die spoelen de lucht schoon. En meer wind mengt de verschillende luchtlagen dan weer beter, waardoor de luchtverontreiniging weggeblazen wordt.
Slecht voor hart- en longlijders
Fijnstofpieken zijn niet gewoon vervelend. Voor hartlijders of mensen met ademhalingsproblemen, zoals astma, zijn ze gewoonweg ongezond. Hen wordt bijvoorbeeld afgeraden om zware inspanningen te doen tijdens zo'n fijnstofpiek.
Pakweg 10 jaar geleden moesten we nog regelmatig een smogalarm uitvaardigen. Nu komt dat nauwelijks nog voor
Frans Fierens, expert luchtkwaliteit (IRCEL)
Toch is er goed nieuws. Lentesmog wordt stilaan een ding van het verleden, ziet Fierens. "De voorbije decennia is de luchtkwaliteit verbeterd, en daarmee ook het aantal en de intensiteit van de smogepisodes." Vooral sinds 2014 is dat duidelijk merkbaar.
"Pakweg 10 jaar geleden moesten we nog regelmatig een smogalarm uitvaardigen. Dan moest men bijvoorbeeld trager rijden op de snelwegen. Nu komt dat nauwelijks nog voor. De informatiedrempel wordt af en toe wel nog overschreden. Dan wordt er in Vlaanderen bijvoorbeeld geadviseerd om geen hout te stoken, maar dat is minder dwingend."
Al blijven de weersomstandigheden een belangrijke rol spelen. Zo werd de informatiedrempel in 2024 geen enkele keer overschreden, terwijl 2025 dan weer een heel slecht jaar was. Dit jaar was dat al 2 keer het geval.
Elektrische wagens en stalwassers
Die verbetering hebben we te danken aan maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Die maatregelen kunnen de volgende jaren het aantal smogalarmen nog verder helpen terugdringen.
"De bronnen van die smog moeten verder teruggedrongen worden: de uitstoot van stikstofoxiden in het verkeer en ammoniak in de landbouw", zegt Fierens.
"De elektrificatie van het wegverkeer zal er op termijn voor zorgen dat die stikstofoxiden helemaal teruggedrongen worden. En in de landbouw kan je bijvoorbeeld kiezen voor emissievrije stallen of andere bemestingstechnieken. Ook de afbouw van de veestapel zou helpen, maar dat ligt natuurlijk moeilijker dan technologische maatregelen."
