Dit weekend vindt in Hasselt het Schlagerfestival plaats. Vaak wordt er wat neerbuigend gekeken naar het muziekgenre, terwijl ‘schlager’ oorspronkelijk synoniem stond voor een gewaardeerde plaat. “Vroeger betekenden ‘schlager’ en ‘hit’ hetzelfde. Een nummer dat bij het publiek insloeg als de bliksem, omdat het zó goed was”, verdedigt professor Taalkunde Chris De Wulf (UA).
Waarom 'hit' en 'schlager' geen synoniemen (meer) zijn
Rosalie Legrand
Gepubliceerd:
Elke woensdag gaat Peter Van de Veire in 'Goeiemorgen Morgen!' op Radio 2 samen met professor Taalkunde Chris De Wulf (UAntwerpen) op zoek naar de eigenheid van onze taal. Meer weten? Vorige keer vertelde hij waarom we met een hoge stem en verkleinwoorden tegen kinderen praten.
Het Schlagerfestival is een feest van meezingers en polonaises. Onder het genre vallen nummers als ‘Zeil je voor het eerst’ van Bart Kaëll en ‘Viva De Romeo’s’ van De Romeo's. En daar wordt vaak neerbuigend naar gekeken. Maar ooit had de term ‘schlager’ een heel andere connotatie.
Nummers die inslaan als de bliksem
“De term is in Oostenrijk ontstaan. Als een naam voor een immens populair operettenummer, een soort meezinger. Dat werd ‘een schlager’ genoemd in het Duits”, zegt professor Chris De Wulf. “Het had niks met ‘slagen’ van ‘succesvol zijn’ te maken, maar het komt van ‘slaan’. Het verwijst naar de beeldspraak ‘inslaan als de bliksem’. Een plastische beschrijving van de populariteit bij het publiek.”
“In het Engels bestaat er een gelijkaardig geval gebaseerd op dezelfde beeldspraak. Een populair nummer wordt daar ‘hit’ genoemd. Dat is opnieuw een verwijzing naar een nummer dat zo goed is, dat het inslaat als de bliksem.”
Tegenwoordig gebruiken we eerder ‘hit’ dan ‘schlager’ voor een populair nummer. Professor De Wulf weet waarvan die verandering komt. “Na de oorlog nam de populariteit van Engelse muziek en cultuur bij ons toe. Door die verandering heeft ‘hit’ ‘schlager’ in onze taal verdrongen. Het zou een neutraler woord voor succesvolle popmuziek worden.”
Een ‘schlager’ en een ‘hit’ hadden origineel dus dezelfde betekenis, maar worden nu niet mee als synoniemen gebruikt. “‘Schlagers’ verwijzen nu alleen nog naar Nederlands- en Duitstalige smartlappen en meezingers”, volgens professor De Wulf.
De Franse 'chansons'
“Het woord ‘chanson’ heeft net zoals ‘schlager’ een verenging van zijn betekenis meegemaakt. We hebben het woord in het Middelnederlands al uit het Frans ontleend. Als algemeen woord voor het zogenaamde ‘luisterlied’. Dat is een lied of gedicht met een vertelling, waar de tekst dus heel belangrijk was. Het belang van de tekst is nog steeds een kenmerk van wat we nu ‘chanson’ noemen. Vaak zijn dat ook liedjes die vooral in de tweede helft van de 20e eeuw uit Frankrijk kwamen.”
“Er zijn ook liedjes die je zowel een ‘schlager’ als een ‘chanson’ kunt noemen. ‘Non, je ne regrette rien’ van Édith Piaf is daar een voorbeeld van. Het ene sluit dus het andere niet uit. De definities van schlagers en chansons gaan over andere criteria: een ‘schlager’ is een meezinger, een ‘chanson’ is een luisterlied.”
Negatieve connotatie
‘Schlagermuziek’ wordt vaak geassocieerd met smartlappen. Dat zijn ambiancenummers, vaak met een droevige toon.
Vaak wordt er een verhaal verteld over een gebroken hart, armoede of het verlies een dierbaar persoon. Smartlappen staan bekend om het oproepen van verdrietige gevoelens. Bekende artiesten in dit genre zijn André Hazes, Eddy Wally en Zangeres Zonder Naam.
“Het woord ‘smartlap’ is in de jaren 60 bedacht door de Nederlandse muziekpers. Zij hebben zich laten inspireren door de Duitsers. Die gebruikten ‘schmachtlappen’ en ‘schmachtfetzen’. Wat ‘zwijmelaar’ en ‘sentimenteel lied’ betekende.” Een zwijmelaar is een romanticus. Iemand die snel dagdroomt en zacht van aard is.
“Het waren toen al geen positieve woorden. In de jaren 60 waren er natuurlijk veel hippere genres. En ‘smartlap’ werd gebruikt om de meer sentimentele muziek als oubollig en overdreven melodramatisch af te schilderen.”
