Sinds de ontvoering van president Nicolás Maduro balanceert Venezuela tussen hoop op democratische vernieuwing en weerstand tegen een machtige buitenlandse agressor. VRT NWS sprak met drie Venezolaanse vrouwen, die elk een totaal verschillend beeld schetsen van hun diep verdeelde land. Voor de een betekende de Amerikaanse militaire interventie een noodzakelijke bevrijding, voor de ander een brute ontvoering door een imperialistische macht.
Hoe vergaat het de Venezolaanse bevolking na de val van Maduro?
In de Venezolaanse hoofdstad Caracas heerst op het eerste gezicht rust, maar dat is slechts schijn. Venezuela verkoopt zijn olie nu aan de Verenigde Staten, maar de economie ligt nog altijd in puin. Tekorten aan voedsel, medicijnen en basisproducten blijven wijdverspreid, terwijl de koers van de dollar maar blijft stijgen.
Onmogelijke spreidstand
Tegelijk moet interim-president Delcy Rodríguez samenwerken met de Verenigde Staten zonder haar eigen achterban te bruuskeren. Voor Ana Oviedo, schrijfster en coördinator binnen de wereldwijde poëziebeweging, voelt de huidige situatie als een constante dreiging.
"We onderhandelen met de ontvoerder van onze vader en moeder, die bovendien onze hele familie bedreigt", zegt ze fel tijdens een gesprek via een haperende videoverbinding. Voor Ana blijft Maduro de constitutionele president, gegijzeld door "een overmachtige vijand": de Verenigde Staten onder Donald Trump.
De onmogelijke spreidstand van Delcy Rodríguez wordt volgens haar verkeerd geïnterpreteerd als verraad. "Het lijkt alsof we helemaal overgeleverd zijn aan de Verenigde Staten en de revolutie al verloren hebben. Maar dat is niet zo. Wij leveren een enorme inspanning via Delcy, in wie wij het volste vertrouwen hebben. En met 'wij' bedoel ik het Venezolaanse volk in het algemeen en de 'chavistas' (aanhangers van de voormalige president Hugo Chávez, red.) in het bijzonder."
1.000 procent steun voor Trump
Aan de andere kant van het politieke spectrum staat Sandra, een bankbediende die anoniem wil getuigen uit angst voor represailles. Ze verloor jaren geleden haar job bij een staatsbank omdat ze een petitie tegen de regering ondertekende. Voor haar is er na 26 jaar "verwoesting" eindelijk weer hoop op verandering, sinds Maduro in een Amerikaanse gevangenis zit.
"Ik steun de actie van Trump om Maduro aan te pakken voor duizend procent", vertelt ze. Sandra denkt dat 90 procent van de Venezolanen het met haar eens is. "We zijn op straat gekomen, we hebben de hulp ingeroepen van de Verenigde Naties en tal van mensenrechtenorganisaties, zonder iets te bereiken. De protesten stopten omdat de repressie tegen de bevolking steeds erger werd."
De diametraal tegengestelde meningen van Ana en Sandra illustreren hoe extreem gepolariseerd het land is. Ana benadrukt dat er al decennialang een hybride oorlog tegen Venezuela wordt gevoerd, om de revolutie te ondermijnen. "We zijn geen land van conflict, we willen gewoon onze soevereiniteit verdedigen. Maar sinds het begin van de revolutie zijn we economisch geblokkeerd, onderworpen aan staatsgrepen, oliestakingen en interne destabilisatie. Vroeger zocht de VS nog excuses voor een interventie, vandaag doet ze het schaamteloos."
Sandra: "Je kan niet vrijuit praten, omdat ze je willen veroordelen als terrorist, als aanstichter van haat"
Terwijl Washington en Caracas touwtrekken om de macht, proberen Venezolanen vooral te overleven. "We leven van dag tot dag op hoop en gebeden", legt Sandra uit. Met een maandloon van 240 dollar (tegen de officiële koers) kan ze niet rondkomen, want winkels volgen de zwarte markt. "We leven van dag tot dag en de inflatie is torenhoog. Als ik eten koop, kan ik geen kleren kopen en omgekeerd. We bidden om niet ziek te worden. Er is gewoon niet genoeg geld voor de basisbehoeften."
Tegelijk beschrijft The New York Times een opleving in de horeca en een groeiende start-upscene. Sandra, die in het centrum woont, kan er alleen maar van dromen: "Luxe en internationale producten zijn er alleen voor de happy few. Vroeger kon je van je vakantiegeld kerst vieren, cadeaus kopen en je huis opknappen. Nu is make-up kopen al lastig, we kunnen ons geen kwaliteit meer permitteren, alleen nog het goedkoopste."
Met één maaltijd slepen we ons als zombies door de dag
Paula Naves, woont in arme volkswijk Petare
In de volkswijk Petare is de situatie nog nijpender. Voor Paula Naves, die in de jeugdzorg werkt en het minimumloon verdient van 130 bolívar (minder dan 1 Amerikaanse dollar), is de rek er volledig uit. "We slepen ons als zombies door de dag, omdat we vaak maar 1 keer eten", getuigt ze. "Voor mijn kleinkinderen zet ik voor 's avonds nog iets opzij, want zij moeten nog groeien. Als we zelf honger hebben, drinken we een glas water of sap."
Paula Naves: "We zien de gewapende milities nog, maar die 'colectivos' hebben minder macht om ons te bedreigen"
Zelfs met de overheidspremies - zoals de 'Economische Oorlogsbonus' van 150 dollar - redden gezinnen het niet. "De voedselbonus van 40 dollar volstaat voor 3 dagen", zegt Paula. "De geschiedenis herhaalt zich. Dit begint te lijken op de gitzwarte jaren 2016 en 2017."
Het openbaar vervoer lag de dag van ons gesprek plat door een transportstaking. Buschauffeurs eisen hogere tarieven omdat ze hun eigen kosten niet meer kunnen dekken, maar voor werknemers die het minimumloon verdienen, is elke cent er één te veel. Door de hyperinflatie in Venezuela dreigt zelfs een busrit naar het werk een onoverkomelijke luxe te worden.
María Corina Machado versus Delcy Rodríguez
De getuigenissen tonen 2 Venezuela's die al jarenlang frontaal botsen. Voor de chavistas ligt alle schuld bij de Amerikaanse sancties en de hybride oorlogsvoering door de radicale oppositie. Nobelprijswinnares María Corina Machado is volgens Ana "een landverraadster die Trump gesmeekt heeft om haar eigen land te bombarderen".
Ana beweert dat Machado in Venezuela "minieme steun" geniet, dat ze vooral wordt toegejuicht door de diaspora, die de voeling met de realiteit is verloren. "Als María Corina écht zoveel steun had, had Trump haar al lang teruggebracht."
Voor Sandra en Paula belichaamt Machado dan weer de strijd voor verandering. Sandra verwacht wel een traag proces, omdat "alle machtsmiddelen nog in handen zijn van het regime, en je dat alleen stap voor stap kunt ontmantelen, want Trump wil geen burgeroorlog". Over Delcy Rodríguez zijn ze dan ook scherp: "zij is gewoon het verlengde van Maduro".
Ana María Oviedo Palomares: "Er zijn twee Venezuela's, één dat soeverein wil blijven en een ander dat zich laat omkopen"
Volgens Paula zijn veel voormalige chavisten in Petare van kamp gewisseld. Ana zegt dat de Amerikaanse agressie de slijtage binnen het chavisme net omgekeerd heeft. Paula is wel ongerust dat Trump misbruik zal maken van Venezuela’s bodemschatten: "Pak wat je moet pakken, maar stop met ons land te mishandelen."
Amnestie en wissel legertop
Dat er ondanks alle problemen een nieuwe wind waait door Venezuela, kan niemand ontkennen. De voorbije weken zijn honderden politieke gevangenen vrijgelaten. De wetgeving voor olie en mijnbouw is aangepast aan de Amerikaanse eisen om toegang te krijgen tot Venezuela's enorme natuurlijke rijkdommen. De staatsoliemaatschappij PDVSA blijft wel in handen van de overheid, terwijl 'Venezuela, Tierra de Gracia' (land van genade) - het toekomstplan van María Corina Machado - pleit voor een volledige privatisering van de sector.
Onder druk van Washington verving Rodríguez vorige week zowel de minister van Defensie als het legercommando. Donald Trump laat intussen graag uitschijnen dat hij uitstekend kan samenwerken met Delcy, maar dat hij de touwtjes in handen heeft in Venezuela.
Venezolanen komen weer op straat, om de vrijlating te eisen van president Maduro en Cilia Flores, of uit protest tegen hun regering. Paula wil op 25 maart mee betogen voor hogere lonen en pensioenen. Zulke protesten zijn voor Sandra het bewijs dat de buitenlandse druk werkt. Venezuela staat op een historisch kruispunt: Ana vertrouwt op het "chavistisch pragmatisme" om de vrede te bewaren en de revolutie te beschermen, terwijl Sandra en Paula hopen dat er nog dit jaar verkiezingen komen.
Sandra is een schuilnaam. Haar echte naam is bekend bij de redactie.