Bij hoge temperaturen worden er relatief meer meisjes dan jongens geboren. Dat blijkt uit een nieuwe Britse studie op basis van zo’n 5 miljoen geboortes in 33 landen . Volgens geneticus Maarten Larmuseau (KU Leuven) past die vaststelling binnen wat wetenschappers al weten over stress tijdens de zwangerschap. "Hitte veroorzaakt fysieke stress bij de moeder, wat het risico op miskramen verhoogt. Daarbij blijken mannelijke embryo’s kwetsbaarder te zijn dan vrouwelijke."
Extreme hitte veroorzaakt meer meisjesgeboortes: "Mannelijke embryo's kwetsbaarder bij stress"
In normale omstandigheden worden er wereldwijd iets meer jongens dan meisjes geboren: ongeveer 105 jongens per 100 meisjes. Waarom dat zo is, blijft tot vandaag onduidelijk. "Er bestaan verschillende hypotheses, maar geen enkele verklaring is sluitend bewezen", zegt geneticus Maarten Larmuseau in 'Nieuwe feiten' op Radio 1.
Jongens zijn kwetsbaarder
Wat wel vaststaat, is dat mannelijke embryo's kwetsbaarder zijn dan vrouwelijke. "Dat heeft onder meer te maken met genetica: mannen hebben slechts één X-chromosoom, terwijl vrouwen er 2 hebben. Daardoor zijn mannen gevoeliger voor ziektes en sterven ze gemiddeld vroeger in alle momenten van een levensfase. Mannen zijn eigenlijk het zwakke geslacht."
"Vanuit evolutionair oogpunt is het handig dat er iets meer jongens worden geboren, om dat verschil te compenseren. Maar in stressvolle omstandigheden, zoals bij natuurrampen of andere crisissituaties kan die verhouding licht verschuiven", duidt Larmuseau.
Effect van hitte en stress
De nieuwe studie toont aan dat ook extreme hitte zo een stressfactor is. "Vooral in het eerste trimester van de zwangerschap blijkt langdurige blootstelling aan hoge temperaturen een effect te hebben. 10 dagen boven 25 graden doen de kans op een jongen licht dalen, met ongeveer 0,22 procentpunt. Dat is miniem, maar wel waarneembaar en significant."
Bij extreme omstandigheden gaan er relatief meer jongens verloren tijdens de zwangerschap
Maarten Larmuseau, geneticus (KUL)
De verklaring ligt waarschijnlijk bij een hoger aantal miskramen."Mannelijke embryo's zijn gevoeliger voor stress", zegt Larmuseau. "Bij extreme omstandigheden gaan er daardoor relatief meer jongens verloren tijdens de zwangerschap."
Opvallend verschil in India
In India werd een afwijkend patroon vastgesteld. "Daar doet het effect zich vooral voor in het tweede trimester. Volgens de onderzoekers hangt dat samen met culturele factoren, zoals geslachtsselectieve abortus."
"Er bestaat in bepaalde regio's in India een voorkeur voor jongens. Omdat het geslacht van de foetus meestal pas na ongeveer 12 weken zichtbaar is via echografie, vinden dergelijke abortussen plaats in het tweede trimester."
Tegelijk is het belangrijk te vermelden dat het in India wettelijk verboden is om het geslacht van de foetus te bepalen of mee te delen, net om geslachtsselectieve abortus tegen te gaan. In de praktijk gebeurt dit echter nog steeds in bepaalde gevallen, ondanks het verbod.
"Bij extreme hitte en de bijhorende stress of praktische beperkingen (zoals verminderde toegang tot zorg), worden er mogelijk minder van die abortussen uitgevoerd, wat de verhouding beïnvloedt en waardoor er relatief meer meisjes worden geboren."
Geen reden tot paniek
Hoewel de verschillen statistisch significant zijn, blijven ze klein. Ook bij ons wordt het warmer, maar dat is geen reden tot paniek. "We moeten ons geen zorgen maken dat er plots te weinig jongens zullen worden geboren", benadrukt Larmuseau.
De studie wijst wel op een breder probleem: de impact van hitte op zwangere vrouwen. Eerder onderzoek toonde al aan dat hoge temperaturen het risico op miskramen, doodgeboorte en andere complicaties verhogen.
Beluister: Geneticus Maarten Larmuseau in 'Nieuwe feiten'
