Geblokkeerde bankrekeningen na een overlijden: "Langstlevende partner heeft recht op leefgeld" 

Wanneer iemand overlijdt, is de bank verplicht om elke rekening die op naam van die overledene staat tijdelijk te blokkeren. Ook de bankrekeningen van de langstlevende huwelijkspartner worden zo snel als mogelijk bevroren. Bij koppels die wettelijk samenwonen hoeven enkel gemeenschappelijke rekeningen geblokkeerd te worden.

Dat gebeurt zodra de bank officieel op de hoogte is gesteld van het overlijden. De erfgenamen, vaak de partner of kinderen, zijn verplicht om de bank daarover in te lichten.

"Die regels bestaan om alle erfgenamen te beschermen en ervoor te zorgen dat het geld niet in de verkeerde handen terechtkomt", legt notaris Astrid Dobbels uit.

"Wanneer er iemand sterft, is het vaak niet meteen duidelijk wie de erfgenamen precies zijn. Zo moet je om te beginnen achterhalen hoeveel kinderen die persoon had. Soms is er ook een testament opgesteld of hebben koppels een huwelijkscontract afgesloten, waarin er afspraken zijn gemaakt over de nalatenschap."

Er bestaan in ons land verschillende soorten huwelijkstelsels. Als je binnen het wettelijk stelsel getrouwd bent, wordt er in het algemeen vanuit gegaan dat het hele vermogen van alle partners gemeenschappelijk is, op wiens naam de rekeningen ook ook staan. Als je bijvoorbeeld met scheiding van goederen bent getrouwd, geldt de omgekeerde redenering. Dan is het geld dat op een rekening die enkel op jouw naam staat van jou. Toch worden ook dan de rekeningen van de partner geblokkeerd. Het stelsel waarbinnen je bent getrouwd, heeft een invloed op hoe de erfenis moet worden verdeeld. Omdat de bank alles moet blokkeren tot het helemaal duidelijk is wie wat moet erven, worden de rekeningen van de langstlevende huwelijkspartner altijd geblokkeerd. Ongeacht je een huwelijkscontract hebt of niet.

Als partner die achterblijft, krijg je daardoor niet alleen het grote verdriet te verwerken, maar plots moet je je ook financiële zorgen maken. Niet alleen gemeenschappelijke rekeningen worden geblokkeerd, maar ook die van jezelf. Vanaf het overlijden van je partner kan je dus niet meer aan je eigen geld. Er kan nog geld toekomen op de rekening (bv. je loon dat wordt gestort), maar betalingen en overschrijvingen worden onmogelijk. Al zijn er wel een paar uitzonderingen mogelijk.

"De bank kan een aantal bevoorrechte kosten rechtstreeks betalen. Dat zijn kosten die te maken hebben met (het overlijden van) de partner. Denk maar aan begrafeniskosten, medische kosten, de huur (maximaal nog 2 maanden red.) of de factuur van het woonzorgcentrum van de overleden partner. Als je die facturen aan de bank bezorgt, kunnen zij die betalingen zelf uitvoeren met de geblokkeerde rekening."

Bovendien bestaat er ook zoiets als "leefgeld" voor de langstlevende partner van getrouwde of wettelijk samenwonende koppels. Dat geld kan je gebruiken om bijvoorbeeld boodschappen te doen of te gaan tanken.

"Als er genoeg geld op de zicht- en spaarrekeningen staat, heeft de langstlevende partner het recht om de helft daarvan op te vragen bij de bank. Let wel op: het maximumbedrag is vastgelegd op 5.000 euro. Dat bedrag geldt trouwens voor alle banken samen. Met dat geld kan je dan dagelijkse kosten overbruggen in de tijd die nodig is om alles rond te krijgen om de rekeningen weer vrij te geven."

Nog een extra drempel: je moet voor zo'n aanvraag fysiek naar een bankkantoor gaan. Zeker voor oudere of zieke mensen is dat niet altijd evident. Veel banken hebben de afgelopen jaren bovendien gesnoeid in hun aantal kantoren. "Als je dat leefgeld niet kan gaan aanvragen, ben je jammer genoeg overgeleverd aan de financiële hulp van mensen in je omgeving."

Wat je ook niet uit het oog mag verliezen, is dat domicilieringen of automatische betalingen worden stopgezet zodra de rekeningen worden geblokkeerd. Dat betekent dus dat leveranciers van pakweg elektriciteit, gas of telecom niet meer automatisch zullen betaald worden.

"Daarom is het belangrijk dat nabestaanden die dingen zo goed mogelijk opvolgen. Je kan daar best zo snel mogelijk contact voor opnemen met de bank en een overzicht bijhouden van alle lopende kosten. Check ook af en toe eens de brievenbus van de overledene om te zien of er geen facturen in zitten. Zo vermijd je aanmaningen of extra kosten."

Alle bankrekeningen moeten in principe geblokkeerd blijven tot het 100 procent duidelijk is wie alle wettelijke erfgenamen zijn. Volgens Dobbels kan dat zelfs in niet-complexe gevallen al makkelijk 3 à 4 weken duren. "Bij complexere dossiers, bijvoorbeeld bij onbekwame of minderjarige erfgenamen, waarbij de rechtbank dient tussen te komen, kan dat zelfs veel langer duren. Een aantal maanden is geen uitzondering."

Gelukkig bestaat er ook een manier om de bank een handje te helpen en rekeningen dus hopelijk sneller te laten deblokkeren. Je kan bij de FOD Financiën een attest van erfopvolging aanvragen. Dat document is gratis, maar kan enkel opgemaakt worden als er geen testament of huwelijkscontract is en als de overledene geen onbekwame of minderjarige kinderen had.

"Is dat wel het geval, dan kan enkel de notaris het juiste document opstellen. Dat noemen we een akte van erfopvolging. Die documenten zijn eigenlijk de sleutel om rekeningen te laten deblokkeren."

Volgens de federatie van notarissen in ons land betaal je voor het opstellen van een akte van erfopvolging een vast ereloon van 222 euro. Is er ook vastgoed in de nalatenschap aanwezig, dan betaal je 143 euro extra per onroerend goed.