"Taal is de voorloper van het handelen": hoe de rauwe woordkeuze van politici als Pete Hegseth geen toeval is

De oorlog tegen Iran duurt intussen meer dan 2 weken, en al even lang volgen bijna dagelijks persconferenties van Amerikaans minister van Defensie Pete Hegseth. Zijn uitgesproken offensieve en agressieve stijl blijft niet onopgemerkt. Hij noemt zichzelf liever Secretary of War - minister van Oorlog. Zijn persconferenties zitten dan ook vol oorlogszuchtige uitspraken:

Enkele voorbeelden: "America, regardless of what so-called international institutions say, is unleashing the most lethal and precise air power campaign in history." Wat Hegseth hiermee wil zeggen is dat de VN's van deze wereld Amerika niet zullen tegenhouden in hun dodelijkste luchtaanvallen uit de geschiedenis.

"If you kill Americans, if you threaten Americans anywhere on earth, we will hunt you down without apology and without hesitation and we will kill you." Vrij vertaald: "Wie Amerikanen doodt of bedreigt, wordt zonder pardon opgespoord en uitgeschakeld."

Om de Iraanse leiders te beschrijven, gebruikt de minister woorden die historici aan de nazi-retoriek uit de jaren 30 doen denken: "Iran's leadership is in no better shape, desperate and hiding, they've gone underground. That's what rats do." Oftewel: "De leiders van Iran kruipen weg. Dat is wat ratten doen."

Volgens taalkundige en taalsocioloog Wim Vandenbussche (VUB) is het duidelijk dat Hegseth bewust kiest voor agressieve taal. "Het verbaast mij niet. Het past perfect in een beleid waarbij mensen tegen elkaar worden opgezet. De woordkeuze is geen slip of the tongue, dit is een heel bewuste tactiek."

"Het opvallende vandaag is de combinatie van machogedrag, militant christelijk nationalisme en een voortdurende oorlogszuchtige toon. Dat is een stap verder dan wat we de voorbije jaren gewend waren."

De taalsocioloog benadrukt dat het geen toeval is dat Hegseth en anderen zo spreken: "De diplomatieke laag wordt bewust weggelaten." De vergelijking tussen Iraanse leiders en ratten is allesbehalve onschuldig. "Wanneer politici mensen beginnen te vergelijken met ongedierte, krijg je echo's naar tijden die niet bepaald fraai waren. Het creëert een situatie waarin bepaalde groepen steeds minder als mensen worden gezien, en dat kan rampzalige gevolgen hebben."

Trump sprak in zijn State of the Union over immigranten en noemde hen illegal aliens. "In de Verenigde Staten is het een juridische term voor iemand zonder staatsburgerschap, maar het is een naam die als beledigend ervaren kan worden."

"Het feit dat hij die term voortdurend gebruikt, is dus ook een bewuste keuze. En hij gaat nog een stap verder. Ik herinner mij een uitspraak waarin hij zei dat migranten "het bloed van ons land vergiftigen". Dat is een zeer sterk voorbeeld van verregaande retoriek.”

Hij verwijst naar mensen in termen van plagen: steden die overspoeld worden, of tegenstanders die als ongedierte worden beschreven. "In een speech zei hij zelfs dat hij zijn tegenstanders wil 'uitroeien'."

"We weten uit studies over de taal van het Derde Rijk hoe men toen de woordenschat langzaam begon te manipuleren. Als groepen steeds opnieuw worden omschreven als parasieten, ratten of ander ongedierte zie je die mensen ook steeds minder als mensen. Uiteindelijk is het dan makkelijker om dingen met hen te doen die je anders alleen met dieren of ongedierte zou doen. Dat is een zeer zorgwekkende evolutie."

"Je moet altijd voorzichtig zijn met verwijzingen naar de jaren 30, want daarmee sla je een debat snel dood.", zegt Vandenbussche. "Maar de feiten zijn er wel. Men weet dat dit aan het gebeuren is. Het is heel belangrijk om dat soort taalgebruik ook te flaggen. Je moet duidelijk kunnen zeggen: 'Dit is niet oké. Hier worden grenzen duidelijk overschreden.'"

"Het gaat niet over links of rechts, woke of anti-woke. Het gaat over het soort politicus dat je wil zijn: polariserend of verbindend."

Volgens Vandenbussche kan het ook anders: "Ik ken veel mensen die standpunten hebben waar ik het persoonlijk niet mee eens ben, maar die dat wel op een respectvolle manier formuleren. Dat kan perfect. Het probleem is dat sommige politici bewust polarisatie opzoeken. En dat zorgt voor een samenleving waarin het steeds moeilijker wordt om elkaar nog te vinden."

Hij eindigt met een waarschuwing: "Angela Merkel zei ooit: 'Taal is de voorloper van het handelen.' Daar ben ik het volledig mee eens. Zodra taal de verkeerde kant op gaat, volgt het handelen vaak snel. Dat is iets waar we vandaag opnieuw zeer alert op moeten zijn."

De taal van politici lijkt steeds ruwer, directer, extremer en negatiever te worden. Maar volgens professor politieke communicatie Peter van Aelst (Universiteit Antwerpen) is het niet allemaal kommer en kwel.

Uit zijn analyse van 250.000 Facebookposts van Vlaamse politici met een parlementair mandaat de afgelopen 15 jaar blijkt dat, ondanks enkele uitschieters, de meerderheid van de berichten verrassend positief is.

"Vlaamse politici posten vooral over hun eigen werk, evenementen en ontmoetingen, en tonen enthousiasme en plezier - zelfpromotie die ons laat zien wat er goed gaat in hun werking. Negatieve en agressieve posts zijn er, maar blijven beperkt tot ongeveer 20%."