Nederlandse overheid waarschuwt: gebruik geen AI-chatbots voor stemadvies bij de lokale verkiezingen 

Vandaag trekken Nederlanders naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. Opvallend is dat een groeiende groep kiezers zich laat adviseren door artificiële intelligentie. Volgens eerdere studies gaat het om 10 tot 15 procent van de bevolking.

"Met de opkomst van populaire chatbots gebruiken mensen die steeds vaker voor allerlei vragen", zegt Joost van der Burgt in 'Het uur van de waarheid' op Radio 1. "Het is dus niet verrassend dat sommigen ze ook inzetten om hun stemkeuze te bepalen."

Toch is dat geen goed idee. "Het advies van chatbots is onbetrouwbaar, niet transparant en vaak politiek gekleurd. De kans is groot dat je een partij aanbevolen krijgt die niet echt bij je past."

De Autoriteit Persoonsgegevens testte de 5 grootste chatbots met duizenden fictieve kiezersprofielen. "Daaruit bleek dat de systemen bijna altijd een stemadvies geven, zelfs wanneer dat niet expliciet de bedoeling was."

"Bovendien verwijzen de adviezen vrijwel nooit naar lokale lijsten, maar vooral naar landelijke partijen."

Dat heeft te maken met hoe chatbots werken. "Taalmodellen zijn getraind op het brede internet, waar grote nationale partijen een veel grotere digitale voetafdruk hebben dan kleinere lokale partijen."

"Daardoor komen lokale partijen minder snel naar voren als mogelijke match", zegt Van der Burgt.

De adviezen die chatbots geven, klinken volgens de onderzoekers vaak plausibel. Wie bijvoorbeeld ecologie belangrijk vindt, krijgt sneller partijen als GroenLinks of de PvdA voorgesteld.

"Maar dat is net het gevaar", benadrukt Van der Burgt. "Misschien past je profiel eigenlijk beter bij een kleinere partij. Dat nuanceverschil gaat verloren. Als dit op grote schaal gebeurt, kan het de verkiezingsuitslag beïnvloeden en zelfs enkele zetels verschil maken."

Eerder onderzoek rond de Tweede Kamerverkiezingen toonde ook aan dat chatbots het politieke landschap sterk vereenvoudigen. "Ze herleiden het vaak tot een tweedeling tussen links en rechts. In ongeveer 80 procent van de gevallen kwamen adviezen neer op 1 van 2 grote politieke richtingen."

Daarnaast is het niet altijd duidelijk hoe actueel de informatie van chatbots is. "Chatbots gebruiken standaard ook informatie van het internet, maar het is onduidelijk welke informatie verouderd is en welke actueel. Het kan dus gebeuren dat je antwoord gebaseerd is op gedateerde gegevens."

"De basis van taalmodellen is vaak enkele maanden oud. Hoewel chatbots tegenwoordig ook actuele informatie van het internet gebruiken, blijft het onduidelijk welk deel van een antwoord gebaseerd is op oudere data en welk deel op recente - maar mogelijk onbetrouwbare - informatie."

Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens is het moeilijk om nationaal op te treden tegen dit probleem, omdat grote chatbotontwikkelaars onder Europese regelgeving vallen. "Dit speelt niet alleen in Nederland, maar in heel Europa. Een gezamenlijke aanpak op Europees niveau is nodig", besluit Van der Burgt.

Het advies blijft dus duidelijk: vertrouw er niet op. Zeker bij gemeenteraadsverkiezingen is het risico groot, maar ook bij andere verkiezingen blijft het gebruik van chatbots voor stemadvies te riskant. Het blijft natuurlijk de vraag of de 10 à 15 procent van de Nederlanders die chatbots gebruiken om hun stem mee te bepalen, vandaag naar het advies van de Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens zal luisteren.