1 jaar nadat mensonterende filmpjes in woonzorgcentra Vlaamse Ardennen aan het licht kwamen: wat is er veranderd?

18 maart 2025: het parket meldt dat 4 jongeren zijn aangehouden voor diefstallen en mishandeling in een woonzorgcentrum. Een kleine 2 weken eerder had de politie melding gekregen van een gauwdiefstal in het woonzorgcentrum Meerspoort in Oudenaarde. Volgens een van de bewoonsters was er een gouden ring en 15 euro verdwenen.

Via een analyse van het badgesysteem kwam er al snel een verdachte in beeld: een jobstudent van 18. Wat zich daarna ontrafelde, zorgde voor een schokgolf in Oudenaarde en Vlaanderen.

Op de gsm van de jongeman werden tal van filmpjes gevonden waarin bewoners werden mishandeld en vernederd. De filmpjes toonden hoe bewoners werden geslagen en bespuwd. Er werden ook leugens verteld en er werd rook uitgeblazen in het gezicht van de bewoners.

Om de slachtoffers te identificeren, kreeg de toenmalige directeur van wzc Meerspoort 50 screenshots voorgeschoteld. Hij herkende (slechts) 7 bewoners. Wat betekende dat er dus ook in andere woonzorgcentra slachtoffers werden gemaakt.

Naast de toen 18-jarige jobstudent kwamen nog 3 andere verdachten in beeld, allemaal rond de 20 jaar oud: zijn broer (toen 20), zijn vriendin (toen 19) en een vriend van de broers (toen 19). 

Uiteindelijk werden 22 slachtoffers geïdentificeerd, in 7 verschillende zorginstellingen: 4 woonzorgcentra en 2 ziekenhuizen in de Vlaamse Ardennen, en 1 instelling in Kortrijk waar mensen met een beperking verblijven.

Het zwaartepunt van de feiten lag wel in Meerspoort, in Oudenaarde. Daar werden de meeste filmpjes en ook de meeste slachtoffers gemaakt. "Dat nieuws had een enorme impact, niet alleen bij het personeel, de bewoners en hun familie, ook bij de bredere gemeenschap in Oudenaarde", blikt schepen Elisabeth Meuleman (Meer dan Groen) vandaag terug.

"Dat was ook voor mij echt een moeilijke periode", gaat ze verder. "Ik was net aangesteld als schepen van Ouderenbeleid en dan krijg je zo'n heftig dossier te verwerken. Het was heel intens en ik denk er nog vaak aan terug. We moeten wel voor die mensen zorg dragen hè."

De 4 jongeren werden allemaal op staande voet ontslagen door de instellingen waar ze toen aan de slag waren, én kwamen in de cel terecht. De jonge vrouw mocht de gevangenis al snel verlaten, eerst met een enkelband en daarna kreeg ze strikte voorwaarden opgelegd.

De 2 broers en hun vriend zaten vast tot augustus, daarna kregen ze een enkelband en midden oktober kregen ze strikte voorwaarden opgelegd van de raadkamer. Alle 4 de verdachten zijn dus vrij. "Weliswaar onder strikte voorwaarden", laat het parket weten aan VRT NWS.

Meer dan dat wil het parket niet kwijt. "Het onderzoek loopt nog volop", klinkt het. Wat die strikte voorwaarden inhouden, of er nog slachtoffers zijn geïdentificeerd en of er nog instellingen zijn waar de verdachten mensonterende filmpjes hebben gemaakt, kan en wil het parket niet zeggen.

Kort nadat het nieuws naar buiten was gekomen over wat er zich afspeelde in de woonzorgcentra, werd er ook gekeken in de richting van de instellingen zelf: want hoe kon dit zo lang onopgemerkt doorgaan? De oudste filmpjes dateerden namelijk al van 2023, de feiten waren dus al zo'n 2 jaar aan de gang.

Eind maart voerde het Departement Zorg daarom een inspectie uit in wzc Meerspoort. Daaruit bleek dat er geen procedures waren rond grensoverschrijdend gedrag en ernstige gebeurtenissen. Ook voerden ze geen controle uit van de strafregisters van de werknemers. 

Het woonzorgcentrum kreeg daarom enkele maatregelen opgelegd door Departement Zorg. De stad Oudenaarde liet het woonzorgcentrum ook zelf doorlichten door experten en ontsloeg de toenmalige directeur. Volgens de stad was er een vertrouwensbreuk en was "een nieuwe start nodig". 

Vandaag beschikt Meerspoort wel over de procedures om grensoverschrijdend gedrag en ernstige gebeurtenissen te melden, dat zegt Joris Moonens van het Departement Zorg. "Ook checken ze nu de strafregisters van werknemers, dat hebben ze kunnen aantonen."

"Niet alleen zijn de nodige procedures er, ze werken ook", benadrukt Moonens. "Via de meldingsplicht kregen we intussen al verschillende meldingen binnen van het woonzorgcentrum. Voor de duidelijkheid: het gaat om niet-ernstige meldingen, zoals een licht valincident en een incident waarin lichte medicatie fout werd toegediend."

"Maar het toont wel aan dat er in het woonzorgcentrum intussen meer bewustzijn is over hoe ze met dergelijke zaken moeten omgaan, op het vlak van zowel zorg als procedures", zegt Moonens. "Al kunnen zulke procedures natuurlijk nooit helemaal uitsluiten dat er nog incidenten gebeuren, want dat blijft uiteindelijk een individuele verantwoordelijkheid."

Dat meent ook schepen Meuleman. "Als je mensen met slechte intenties hebt, kan je dat nooit helemaal uitsluiten. Zo waren er in de andere woonzorgcentra wel goede procedures, en daar werden de incidenten ook niet opgemerkt."

De andere woonzorgcentra waar nog mensonterende filmpjes werden gemaakt, kregen opmerkelijk genoeg geen inspectie over de vloer. "Dat was volgens onze mening niet nodig, bovendien loopt het onderzoek van het gerecht nog", zegt Moonens. "We deden wel een uitgebreide opvolging bij alle woonzorgcentra in de Vlaamse Ardennen, daaruit bleek dat de andere wzc's die procedures en checks wel hadden en ook correct gebruikten."

In oktober voerde Zorg opnieuw een inspectie uit in Meerspoort. "Dat ging om een gewone inspectie. Er werden enkele tekortkomingen vastgesteld rond medicatie en infrastructuur, maar niets ernstigs", zegt Moonens. "We beschouwen het hoofdstuk rond de mensonterende filmpjes daar als afgehandeld, het is nu een voorziening zoals alle andere."

Toch is er na het ontslag van de vorige directeur nog steeds geen nieuwe definitieve directeur in Meerspoort. Maar Meuleman benadrukt dat ze op de goede weg zijn. "Er is een interim-directeur op dit moment, die een veranderingstraject begeleidt met een nieuwe personeelsstructuur. Dat gebeurt onder impuls van de doorlichting door de externe experten."

"Binnenkort komt er een zakelijk directeur en een directeur zorg. Zo zorgen we dat zakelijk alles zeer goed op punt staat, maar dat we iemand hebben die zich volledig kan toewijden aan het zorgaspect", zegt Meuleman. "Ook volgen we de procedures nu veel scherper op en zijn ze ook goed gekend bij het personeel."

"Op het vlak van aanwerving proberen we nu meer dan ooit de juiste mensen aan te trekken, met een hart voor de zorg. We laten het woonzorgcentrum niet los, zowel de bewoners als het personeel niet", aldus Meuleman.