Banksy is wellicht de Britse graffitikunstenaar Robin Gunningham uit Bristol. Dat claimt in elk geval persagentschap Reuters na 3 jaar onderzoek. Banksy zelf bevestigt niets. Hoewel Reuters Banksy's naam kon achterhalen, blijft er een waas van mysterie rond hem hangen. "Die anonimiteit waarin Banksy zich hult, is een deel van zijn verdienmodel", zegt kunsthistoricus Koen Jonckheere.
Hoe Reuters de identiteit van Banksy kon ontmaskeren, of toch niet helemaal? "Zijn anonimiteit is zijn verdienmodel"
Moonray Grunewald
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Persagentschap Reuters claimt na 3 jaar onderzoek dat Banksy de Britse graffitikunstenaar Robin Gunningham is, die zijn naam later officieel veranderde naar David Jones. Banksy zelf ontkent dit.
Reuters onderbouwt de claim met politiedocumenten uit New York uit 2000, getuigenissen uit Oekraïne en een vergelijking van openbare gegevens die de identiteiten van Gunningham en Jones aan elkaar koppelen.
Kunsthistoricus Koen Jonckheere (UGent) waarschuwt dat de onthulling gevolgen kan hebben: "De anonimiteit voedt de nieuwsgierigheid van het publiek en dat is economisch vooral interessant. Nu zijn identiteit bekend is, kan dat veranderen."
Reuters twijfelde naar eigen zeggen om de identiteit van Banksy bekend te maken, maar besliste toch om door te zetten. Hoewel Banksy uitdrukkelijk vroeg dat niet te doen. "We hebben rekening gehouden met Banksy's bezwaren rond privacy, en met het feit dat veel van zijn fans willen dat hij anoniem blijft", klinkt het.
Toch is het van publiek belang dat mensen de identiteit van Banksy kennen, net omdat hij "zo'n grote invloed heeft op de cultuur, de kunstwereld en het internationale politieke debat". Want zo klinkt het bij Reuters: "Mensen die het sociale en politieke discours willen vormgeven, worden onderworpen aan kritische blikken, moeten verantwoording afleggen en worden soms ontmaskerd".
"Banksy's anonimiteit – een bewust, naar het publiek gericht en winstgevend kenmerk van zijn werk – heeft hem in staat gesteld te opereren zonder dergelijke transparantie", en dus zag Reuters zich gesterkt om de identiteit van Banksy te onthullen.
Graffiti in Oekraïne en betrapt in New York
Daarvoor zijn ze in Oekraïne gestart. Het is dan eind 2022, wanneer er plots verschillende - naar alle waarschijnlijkheid - Banksy-werken opduiken op gebombardeerde gebouwen in het land.
Bij een van die gebombardeerde appartementsgebouwen, net buiten Kiev, zien buurtbewoners een ambulance arriveren. 3 mensen stappen uit. 2 mannen dragen een masker: een van hen draagt een grijze hoodie en een ander een baseballpet. "De 3e man was gemakkelijker te herkennen: hij droeg geen masker en had 1 arm en 2 prothesebenen", vertelden getuigen aan Reuters.
Uit de ambulance halen ze kartonnen sjablonen en plakken die op wat ooit een binnenmuur van een appartement was geweest. Met spuitbussen verf gaan ze aan de slag. Binnen enkele minuten verschijnt er een absurd beeld: een bebaarde man in een badkuip, die zijn rug schrobt te midden van het puin.
Reuters legt de buurtbewoners 3 foto's voor van graffitikunstenaars waarvan al langer wordt vermoed dat ze ofwel Banksy zijn of sterk verwant zijn met Banksy: de Fransman Thierry Guetta en de Britten Robin Gunningham en Robert Del Naja.
Robert Del Naja (bekend van de band Massive Attack) wordt door de buurtbewoners herkend, en Reuters kan ook de man met 1 arm en prothesebenen identificeren: Giles Duley. Duley werd door Banksy publiekelijk bedankt voor het lenen van een ambulance om in Oekraïne te reizen.
Dat Robert Del Naja weleens Banksy zou kunnen zijn, doet al langer de ronde. Maar Reuters wijkt al snel van die piste af wanneer het dieper begint te graven. Bovendien konden ze niet achterhalen wie de 3e man was die met Del Naja en Duley meereisde naar Oekraïne.
Om dat te achterhalen keren ze terug naar september 2000. Dan wordt een reclamebord van modemerk Marc Jacobs in New York gevandaliseerd. De voormalige manager van Banksy zei dat hij 'het reclamebord van Marc Jacobs Men had bewerkt'."Zodat het model rare tanden had" en een "gigantische tekstballon" had getekend die vreemd genoeg leeg was.
Dat komt omdat politieagenten de man op heterdaad kunnen betrappen. Reuters kan achterhalen om welk gebouw het precies ging en wanneer het precies gebeurde. Ze kunnen politiedocumenten en een gerechtelijk dossier over het incident inkijken. En welke naam staat er onder de verklaringen?
Jawel, Robin Gunningham, de Britse graffitikunstenaar uit Bristol. Pas na die arrestatie in New York groeide Banksy uit tot een fenomeen. Met muurwerken in verschillende steden, geïnspireerd door anarchie en een afkeer van fascisme en autoritarisme.
Van Robin Gunningham naar David Jones
Het is ook rond die periode dat Gunningham steeds meer de anonimiteit opzoekt. Tot in 2008 2 Britse tabloids zijn naam bekendmaken, waarna hij zijn naam officieel verandert. Banksy blijft wel ontkennen dat hij eigenlijk Gunningham heet.
Maar zijn oud-manager geeft toe dat hij voor Banksy een naamsverandering regelt. Wel weigerde hij de nieuwe naam die Gunningham had aangenomen te onthullen. "Je sluit een pact en je houdt je aan je woord", klinkt het.
"Robin Gunningham werd iemand anders, onder een naam die nooit met hem in verband gebracht kon worden", schrijft Reuters. Door een uitgebreide verzameling openbare gegevens van Banksy te vergelijken met andere openbare bronnen, kan Reuters Banksy's nieuwe officiële naam achterhalen: David Jones.
Robin Gunningham werd iemand anders, onder een naam die nooit met hem in verband gebracht kon worden
Het is die David Jones die eind 2022 samen met Del Naja en Duley de grens met Oekraïne overstak, zo blijkt uit documenten. Dat Gunningham nu David Jones is, moet onder meer blijken, omdat ze dezelfde geboortedatum hebben. Of Banksy die naam nog steeds gebruikt, is trouwens onduidelijk.
Waas van mysterie blijft
Toch blijft het een mysterie wie Robin Gunningham precies is. Zo is er maar 1 foto van Gunningham publiek verschenen. Bovendien is de naam David Jones een van de populairste namen in het Verenigd Koninkrijk: er zijn 6.000 mannen met die naam. Een bewuste tactiek, denkt Reuters: "de naam is zo algemeen dat hij zich ermee in het volle zicht kan verbergen".
Dat Banksy zover gaat om zich in anonimiteit te hullen, is voor kunstkenners geen toeval. "Het geeft Banksy meer bewegingsvrijheid en voorkomt dat hij achtervolgd wordt door politiediensten of politici vanwege zijn controversiële standpunten", zegt Koen Jonckheere, kunsthistoricus aan de UGent in onze dagelijkse podcast Het Kwartier.
"Het blijft een illegale praktijk en de onthulling zou hem ook kunnen belemmeren om in de toekomst nog werken te maken", zegt Valérie Delfosse, expert hedendaagse kunst in De Ochtend op Radio 1. "Zo klaagt hij vaak iets aan: Israël, Rusland of iets anders. Hij heeft nu eenmaal tegenstanders."
"Anonimiteit is zijn verdienmodel"
Maar het is ook een deel van het verdienmodel van Banksy als kunstenaar. "De anonimiteit voedt de nieuwsgierigheid van het publiek en dat is economisch vooral interessant", duidt Jonckheere. Zo blijkt dat de werken van Banksy naar schatting in totaal 248,8 miljoen dollar opleverden in kunstveilingen.
Door Britse wetgeving ontvangt hij daar telkens een klein stukje van. Het geld wordt hoofdzakelijk doorgesluisd naar Banksy's bedrijf Pest Control Office met een nettovermogen van 2,5 miljoen pond.
"We zijn gebanksyd": werk versnippert zichzelf na veiling
"Banksy is een beetje zoals ", duidt Jonckheere. "Het is een idee waarbij de speculatie ervoor zorgt dat het boeiend blijft en dat mensen bereid zijn er veel geld voor te betalen. Nu zijn identiteit bekend is, kan dat veranderen."
"Maar kunstgeschiedenis is ook vaak 'kunstenaarsgeschiedenis', waarbij we werken koppelen aan de biografie van de maker", nuanceert Jonckheere. "Als zijn identiteit bekend wordt, zou men zijn leven aan de kunst gaan koppelen, wat een heel andere dynamiek geeft."
Of is Banksy toch gewoon een collectief?
"Al zou het me verbazen mocht hij alleen werken", geeft Jonckheere toe. "Hij heeft een manager en waarschijnlijk een entourage die helpt zijn anonimiteit te bewaren. Hij functioneert eigenlijk als een kleine kmo." Delfosse treedt hem daarin bij.
"Reuters kon aan een specifieke kunstinterventie een naam linken, maar het kan evengoed om een collectief gaan", zegt Delfosse. "Doorheen de jaren zijn er verschillende namen gelinkt aan Banksy, het zou kunnen dat ze daarop inspelen en onderling afspreken. Net om dat idee van mysterie te bewaren."
"Het is ergens wel jammer dat er zo gezocht wordt naar zijn identiteit", zegt Delfosse nog. "Of het nu David Jones is of Robin Gunningham, wat maakt het voor ons als publiek eigenlijk uit?"
Waarom helpt niemand Trump? De Revolut-hype en de anonimiteit van Banksy
Kunsthistoricus Koen Jonckheere: "Banksy heeft een manager en zijn boekhouding is op orde"
