Iran zou overwegen om een beperkt aantal olietankers door de Straat van Hormuz te laten varen. De voorwaarde is wel dat de olie verhandeld wordt in Chinese yuan, en niet in Amerikaanse dollar. Dat heeft een hoge Iraanse functionaris aan de Amerikaanse zender CNN verteld. Wat betekent dat scenario, wat kunnen de gevolgen zijn, en vooral, is het wel echt realistisch?
Iran zou olie alleen doorlaten via Straat van Hormuz als er in yuan betaald wordt: wat betekent dat voor de dollar?
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Iran overweegt een beperkt aantal olietankers door de Straat van Hormuz te laten varen, maar enkel als de olie betaald wordt in Chinese yuan in plaats van Amerikaanse dollars.
De Straat van Hormuz is een cruciale waterweg voor de wereldwijde olie- en gashandel: een vijfde van de wereldwijde consumptie, goed voor 20 miljoen vaten per dag, passeert er normaal gezien.
Het voorstel daagt het zogenaamde 'petrodollarsysteem' uit, dat al meer dan 50 jaar de koppeling tussen olie en de Amerikaanse dollar vastlegt en de VS economisch voordeel geeft.
Hoofdeconoom Koen De Leus (BNP Paribas Fortis) nuanceert: "Het is niet dat je zo'n rol van de ene dag op de andere kan overnemen" – China mist voorlopig de nodige vrije kapitaalstroom om de yuan als volwaardige reservemunt te laten functioneren.
Even situeren. Sinds de start van het Israëlisch-Amerikaanse offensief tegen Iran heeft Iran de Straat van Hormuz in de praktijk afgesloten. Dat is de smalle waterweg tussen de in het noorden en de Golf van Oman in het zuiden, de doorweg naar de Arabische Zee en verder door naar de Indische Oceaan. In het noorden wordt de zeestraat volledig omgeven door Iran, in het zuiden door Oman.
De Straat van Hormuz is uiterst belangrijk voor de economische handel in de regio, en bij uitbreiding voor de handel in olie en gas die in landen in de Perzische Golf wordt geboord en verwerkt. Via de Straat van Hormuz wordt een vijfde van de wereldwijde consumptie van olie en gas vervoerd, goed voor 20 miljoen vaten per dag.
Maar sinds de start van de oorlog dreigt Iran met geweld tegen schepen die de Straat van Hormuz willen oversteken. Er zijn ook meldingen van schepen die geraakt werden door projectielen. De handel ligt er nu zo goed als stil.
Er wordt gezocht naar manieren om de Straat van Hormuz open te stellen, maar dat lijkt vooralsnog weinig op te leveren. Een Iraanse topfunctionaris heeft nu aan de Amerikaanse zender CNN gezegd dat het overweegt een beperkt aantal olietankers door te laten, maar alleen als de olie verhandeld wordt in , en niet in Amerikaanse dollars. En dat zou grote gevolgen kunnen hebben.
De macht van de 'petrodollar'
Om te begrijpen hoe dat in elkaar zit, moeten we terug naar de jaren 70. In 1971 schaften de Verenigde Staten de af, de koppeling die maakte dat dollars op de financiële markt ingewisseld konden worden voor fysiek goud. Dat veroorzaakte een schok, waarna Saudi-Arabië in 1974 met de VS afsprak om olie te verhandelen in dollar. Het geld dat Saudi-Arabië verdiende, zou het investeren in de Amerikaanse financiële markten (, banken en financiële instellingen).
De andere Golfstaten volgden al snel. En zo ontstond het 'petrodollarsysteem', dat olie en dollars structureel met elkaar verbindt. Hoe werkt dat? Olie is de meest verhandelde grondstof ter wereld. Elk land dat olie wil kopen, moet eerst dollars hebben. Of beter gezegd, de van dat land moet een dollarvoorraad hebben, een reserve. Die centrale banken moeten dus dollars aankopen.
Als je olie gaat kopen, moet je in dollars betalen. Dat is natuurlijk goed voor de vraag naar dollars. Hoe meer vraag naar dollars, hoe lager de rente op de markten
Koen De Leus, hoofdeconoom bij BNP Paribas Fortis
De dollar is de belangrijkste munt voor de wereldwijde oliehandel, de vraag naar dollars blijft dus permanent hoog. En dat is goed nieuws voor de VS, legt Koen De Leus, hoofdeconoom bij BNP Paribas Fortis, uit. "Als je olie gaat kopen, moet je in dollars betalen. Dat is natuurlijk goed voor de vraag naar dollars. Hoe meer vraag naar dollars, hoe lager de rente op de markten. Het is ook prestige."
Het systeem steunt op de geloofwaardigheid en liquiditeit van de financiële markten in de VS. Dat laatste betekent dat je makkelijk en snel producten op financiële markten kan kopen of verkopen zonder dat de prijs sterk verandert. De risico's zijn met andere woorden laag.
Wat kunnen de gevolgen zijn?
In het verleden waren er al pogingen om de koppeling tussen olie en dollars los te krijgen. China probeert al jaren om olieproducerende landen te overtuigen om in yuan in plaats van in dollar te handelen. Saudi-Arabië en de andere Golfstaten wezen dat altijd af, de 'petrodollar' hield stand.
Nu komt Iran dus met zijn voorstel voor een uitbetaling in yuan, op een moment dat de wereldwijde handel in olie en aardgas onder druk staat door de blokkade van de Straat van Hormuz. Het voorstel daagt dus niet alleen de dollar uit, maar bepaalt ook dat de toegang tot een cruciaal knooppunt voor olie- en gashandel wereldwijd afhankelijk wordt van de betaalmunt.
Het zou kunnen leiden tot een gesplitste markt: olie die via Hormuz verhandeld wordt voor wie bereid is om in yuan te betalen, en olie die via een omleidingsroute verhandeld wordt voor wie dat weigert en in dollars wil betalen, maar dat kost meer tijd en geld.
Nu al wordt Iraanse olie via een schaduwvloot onder bescherming van de Iraanse Revolutionaire Garde door de Straat van Hormuz naar China vervoerd. En Chinese tankers kunnen zich vrij bewegen.
'Petro-yuan' in plaats van 'petrodollar', is dat realistisch?
Maar zal het allemaal zo'n vaart lopen? De Leus ziet het Iraanse voorstel vooral als pesterij naar de Amerikaanse president Donald Trump. "De olie wordt al meer dan 50 jaar betaald in dollars. Als de olie in yuan betaald zou worden, wordt de yuan in het internationale betalingssysteem belangrijker. Dat zou een blaam zijn voor Trump."
Volgens De Leus is het weinig realistisch dat de yuan ook écht de dollar zou kunnen vervangen als 'petromunt'. "Het grote probleem is vrije kapitaalstroom. Je moet een vrije in- en uitstroom van kapitaal in het land hebben. En dat is vandaag in China nog helemaal niet het geval."
Hier zit 50 jaar ervaring, sinds de start van het petrodollarsysteem. Het is niet dat je zo'n rol van de ene dag op de andere kan overnemen
Koen De Leus, hoofdeconoom bij BNP Paribas Fortis
"Zo'n reservemunt als de dollar, dat word je pas ook als de geloofwaardigheid van je centrale bank niet in vraag wordt gesteld. De , (de 'Fed', de Amerikaanse centrale bank), dat is eigenlijk de bank van alle centrale banken, want heel veel wordt in dollars betaald. Als er ergens dollars te weinig zijn, zal de Federal Reserve dat tekort bijpassen. Zo zorgt ze ervoor dat iedereen altijd genoeg dollars heeft en dat er niet ergens een betalingscrisis kan ontstaan."
"Dat is jaren van ervaring, eigenlijk meer dan 50 jaar van ervaring, sinds de start van het petrodollarsysteem. Het is niet dat je zo'n rol van de ene dag op de andere kan overnemen."
Geen grote schokken
Als de yuan toch een belangrijkere rol zou gaan spelen, verwacht De Leus niet onmiddellijk grote schokken. "Dat gaat echt heel, heel traag. Kijk naar Donald Trump en hoe die de Verenigde Staten op economisch vlak het voorbije jaar benadeeld heeft. Je had die invoertarieven een jaar geleden, toen kalfde de dollar een klein beetje af. Daarna was er Groenland, enzovoort."
"Je ziet telkens dat die markt een beetje twijfelt aan de status van de dollar als reservemunt, dat de dollar telkens een beetje verzwakt. Maar als je dan kijkt naar begin 2025 en nu: begin 2025 kwamen de waarden van 1 euro en 1 dollar ongeveer overeen, begin dit jaar stond 1 euro voor 1,18 dollar. Je ziet dat die dollar altijd een beetje aantrekt."
Door de oorlog denkt iedereen, we gaan naar de minst risicovolle munt, terug naar de dollar, zegt De Leus. "Maar als je naar de yuan gaat en als je genoeg het mes op de keel zet van bepaalde landen die geen olie meer krijgen, zou die dollar op iets of wat langere termijn opnieuw een stukje kunnen zakken."
"Trump zal furieus zijn"
Volgens De Leus zal Trump ongetwijfeld furieus reageren op het Iraanse voorstel. "Een jaar geleden al heeft hij ermee gedreigd om de invoertarieven op te trekken voor landen die denken dat ze in eigen munt kunnen handelen, of niet in dollars. Hij had dan vooral de op het oog. Vandaag, in deze oorlog, gaat hij niet iets anders zeggen."
Daarnaast speelt ook de enorme Amerikaanse een rol. "Als er minder op de petrodollar gerekend wordt, zal de waarde van de dollar als muntreserve ook minder belangrijk worden. De overheidsschuld is gigantisch en heeft behoefte aan lage rentevoeten. Maar hoe minder in Amerikaanse dollars betaald wordt, hoe meer de rentevoeten zouden stijgen."
"Dat zou niet goed uitkomen voor Trump, die niets anders doet dan zeggen dat die rentevoeten lager en lager moeten gaan."
Olieprijs schiet door het dak: wat als Iran Chinese yuan eist in plaats van Amerikaanse dollars?
