De Duitse filosoof Jürgen Habermas (96) is overleden. Habermas schreef een leven lang over democratie en burgerparticipatie. In de Europese Unie was hij erg ontgoocheld. In 2013 lokte hij nog een volle zaal aan de KU Leuven.
Jürgen Habermas (96) overleden: de bekendste filosoof in Europa en 'het geweten van Duitsland'
Kristien Bonneure
Gepubliceerd:
April 2013. Voor een lezing van de Duitse filosoof Jürgen Habermas aan de KU Leuven zijn de kaartjes in een wip de deur uit; er komt zelfs een groot scherm aan te pas. Het lijkt wel de passage van een popster. En dat voor een tachtiger die moeilijk verstaanbaar is door een spraakgebrek.
In de zaal zitten nogal wat politici; toenmalig voorzitter van de Europese Raad Herman Van Rompuy leidt de filosoof in, maar krijgt achteraf felle kritiek: volgens Habermas moet de Europese Unie een veel sterker politiek geheel worden en dragen de politici hierin een grote verantwoordelijkheid. Toen moesten de vluchtelingencrisis, de brexit en de corona-epidemie nog komen…
Habermas kwam in 2013 spreken aan de KU Leuven
Jürgen Habermas, de bekendste Europese filosoof, het "geweten van Duitsland", was als het ware de belichaming van de 20e eeuw. Als jong broekje was hij lid van de fascistische Hitlerjugend. Na de oorlog volgde hij de Neurenbergse processen tegen nazikopstukken op de voet en besefte hij ten volle wat Hitler had aangericht. De oorlog was allesbepalend voor zijn werk, naar eigen zeggen was hij eigenlijk "geboren in 1945". Hij zou zijn leven lang nadenken en publiceren over democratie.
Redelijke communicatie
Habermas behoorde tot de zogenoemde "Frankfurter Schule", met bekende namen als Max Horkheimer, Theodor Adorno of Herbert Marcuse. "Theorie van het communicatieve handelen" uit 1981 is zijn belangrijkste werk. Communicatie en dialoog op basis van rationele argumenten: ziedaar het recept voor echte democratische besluitvorming. Habermas was een optimistische denker, die geloofde in vooruitgang.
Gepest
Wakkere burgers nemen actief deel aan het publieke debat en communicatie is daarbij cruciaal, volgens Jürgen Habermas. Dat inzicht gaat ook terug op de persoonlijke ervaring van de filosoof, die met een hazenlip werd geboren, moeilijk te begrijpen was en als kind geweldig werd gepest. Dat maakte hem bewust van het belang om het leven zelf in handen te nemen en te blijven communiceren, hoe moeilijk ook.
Jürgen Habermas werd internationaal vaak bekroond, in 2013 met de Erasmusprijs, die aan iemand wordt gegeven met uitzonderlijke sociale of culturele verdienste in Europa.
Het is de uitgeverij Suhrkamp die op sociale media het overlijden van Habermas bekendmaakt. Hij werd 96 en overleed in Starnberg.
