Kakkerlakken eten elkaars vleugels op als teken van trouw: nieuw onderzoek toont opvallend monogaam gedrag

Als teken van eeuwige trouw eten 2 kakkerlakken elkaars vleugels op. Het gaat om houtetende kakkerlakken die in rottend hout in bossen leven. Uit nieuw onderzoek blijkt dat ze levenslange koppels vormen - iets wat bij ongewervelden nog nooit zo duidelijk was aangetoond.

"De 2 partners hebben als het ware een exclusiviteitscontract met elkaar", zegt professor biologie aan het Instituut voor Natuurwetenschappen, Thierry Backeljau in 'Nieuwe feiten' op Radio 1. "Ze paren alleen met elkaar en verzetten zich ook tegen indringers."

Dat sommige ongewervelden langdurige koppels vormen, was al bekend. Maar dat die relaties ook echt exclusief zijn, was nog niet eerder aangetoond.

"Men wist dat sommige soorten lang samenblijven, maar niet dat ze ook echt monogaam zijn. Bij deze kakkerlakken lijken de partners alleen met elkaar te paren", aldus Backeljau. Dat maakt de dieren bijzonder. "In de insectenwereld is levenslange monogamie namelijk eerder uitzonderlijk."

Hoewel kakkerlakken meestal geen goede reputatie hebben, blijken deze soorten opvallend zorgzame ouders.

"Zowel moeder als vader voeden de larven op, beschermen ze en verdelen de taken", zegt Backeljau. "Het grootbrengen van de jongen gebeurt dus écht samen."

Experimenten met andere insecten tonen aan dat die samenwerking voordelen heeft. "Wanneer 2 ouders samenwerken, overleven meer larven. Ze worden bovendien groter en zwaarder dan wanneer één ouder alleen voor de jongen zorgt."

Het meest opvallende gedrag is dat de partners elkaars vleugels opeten. Backeljau noemt het een vorm van "seksueel kannibalisme". 

Maar bij deze kakkerlakken verloopt het heel anders dan bij spinnen en bidsprinkhanen. "De partners eten niet elkaar op, maar enkel elkaars vleugels. En in tegenstelling tot het klassieke seksuele kannibalisme blijven beide dieren nadien samen."

"Ze vormen een koppel en zorgen gezamenlijk voor hun nakomelingen. Het gaat dus om een wederzijdse vorm van kannibalisme binnen een partnerschap."

"Bij spinnen of bidsprinkhanen dient het mannetje vaak als voedselbron voor het vrouwtje. Hier zien we iets totaal anders: 2 partners die elkaar beschadigen, maar vervolgens samen blijven en hun jongen grootbrengen", legt hij uit. 

Opvallend is dat de vleugels nauwelijks voedingswaarde hebben. Ze bevatten weinig eiwitten en zijn dus geen belangrijke voedselbron. Daarom vermoeden wetenschappers dat het gedrag een andere functie heeft.

"Een mogelijke verklaring is dat het afbijten van de vleugels kleine wonden veroorzaakt. Daardoor zouden bepaalde chemische stoffen vrijkomen die reacties in het lichaam op gang brengen. Die stoffen zouden als signalen kunnen werken die de band tussen de partners versterken."

"Het zou kunnen dat de dieren door die chemische signalen sterker aan elkaar gebonden raken", luidt een van de hypotheses. "Alsof ze biochemisch aan elkaar gekoppeld worden - een soort liefdesdrank als het ware." 

Er is nog een andere mogelijke verklaring: "zonder vleugels kunnen de kakkerlakken niet meer wegvliegen." Het gedrag kan dus tegelijk een symbolische en praktische rol spelen: het bevestigt de partnerband én verkleint de kans dat een van beide dieren het koppel verlaat.

"De dieren worden sedentair en blijven in het hout leven. Ze kunnen dus minder makkelijk een nieuwe partner zoeken." Dat versterkt de exclusiviteit van de relatie. "Hun vleugels zijn letterlijk afgesneden. In zekere zin zitten ze aan elkaar vastgeketend."

Voor biologen opent dit onderzoek nieuwe perspectieven, benadrukt Backeljau. "Insecten vormen een enorme en zeer diverse groep dieren waarin gedrag relatief makkelijk experimenteel te bestuderen is."

"Door deze kakkerlakken te onderzoeken hopen wetenschappers meer inzicht te krijgen in hoe monogamie, samenwerking en gedeelde ouderzorg evolueren", besluit hij.