De VS heeft het eiland Kharg aangevallen, ondanks een uitdrukkelijke waarschuwing van Iran. De Iraanse eilanden in de Perzische Golf zijn dan ook van groot strategisch belang. Om welke eilanden gaat het en waarom zijn ze zo belangrijk voor Iran?
VS valt Kharg aan ondanks uitdrukkelijke waarschuwing van Iran: waarom is 'verboden eiland' in Perzische Golf zo belangrijk?
Samenvatting:
In de Perzische Golf liggen verschillende Iraanse eilanden. Iran waarschuwt de VS voor nog meer vergelding als die eilanden worden aangevallen.
Vooral het eiland Kharg is enorm belangrijk voor de Iraanse olie-export.
Enkele andere eilanden zijn dan weer van belang vanwege hun strategische ligging en worden zowel door Iran als door de Verenigde Arabische Emiraten opgeëist.
Een aanval op Kharg zou een grote klap zijn voor Iran, maar houdt ook risico's in voor de Verenigde Staten.
De Amerikaanse president Donald Trump zal "het bloed van Amerikaanse militairen" aan zijn handen hebben als de Verenigde Staten of Israël Iraanse eilanden in de Perzische Golf zouden aanvallen. Want een dergelijke aanval zou een "nieuwe graad van vergelding" uitlokken.
Met die niet mis te verstane boodschap benadrukte de Iraanse parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf donderdag het belang van de eilanden voor het Iraanse regime.
In de Perzische Golf liggen tientallen kleine en grotere eilanden, verschillende daarvan zijn Iraans grondgebied. Ze bestaan uit koraal en kalksteen, variëren in omvang en vormen een deel van de zuidelijke, maritieme grens van Iran.
Met zijn waarschuwing doelt de parlementsvoorzitter allicht vooral op een vijftal strategische eilanden, die zeer belangrijk zijn voor de Iraanse economie, maar ook voor de nationale veiligheid. En dan gaat het in de eerste plaats om het eiland Kharg.
Bommen slaan in op landingsbaan op Kharg
Verboden eiland
Kharg is een koraaleiland in het noordwestelijke deel van de Perzische Golf. Het ligt op zo'n 25 kilometer van de Iraanse kust en is ongeveer 8 kilometer lang en 5 kilometer breed.
Kharg valt niet meer weg te denken uit de Iraanse olie-industrie en is van enorm groot belang voor de olie-export. Ongeveer 90 procent van de olie die Iran uitvoert, passeert via Kharg. Goed voor zo'n 950 miljoen vaten per jaar.
Die olie wordt via pijpleidingen van het vasteland naar het eiland gebracht, waar ze in grote olietankers wordt overgepompt en via de Straat van Hormuz naar de rest van de wereld wordt vervoerd, hoofdzakelijk China dan. Dat dat overpompen niet aan de Iraanse kust zelf gebeurt, komt omdat de wateren daar te ondiep zijn voor grote olietankers.
Sinds de start van de oorlog heeft Iran al meer dan 13 miljoen vaten uitgevoerd en het maritieme inlichtingenbedrijf TankerTrackers.com meldt dat er op satellietbeelden al meerdere tankers werden gespot, die aan Kharg aangemeerd lagen.
Omdat het water aan de Iraanse kust zelf te ondiep is, lopen pijpleidingen van het vasteland naar het eiland Kharg, waar olietankers kunnen aanmeren.
Het mag dan ook niet verwonderen dat het eiland onder strenge militaire controle staat van de Iraanse Revolutionaire Garde. Het is ook niet toegankelijk voor het publiek. Daarom wordt het eiland wel eens het 'verboden eiland' genoemd.
Er wonen enkele duizenden mensen op het eiland, werknemers in de oliesector. Opvallend: tussen de olie-opslagplaatsen is er naar verluidt ook ruimte voor fauna: er zwerven gazelles rond.
Ook opvallend: op het eiland staan de restanten van een oud Nederlands fort, Mosselstein genoemd. In de 18e eeuw vestigden de Nederlanders er een handelspost.
Conflict met Emiraten
Ook in het oostelijke deel van de Perzische Golf liggen een aantal eilanden die van groot belang zijn voor Iran. Ze liggen vlak bij de Straat van Hormuz, de smalle zeestraat die de Perzische Golf met de Golf van Oman verbindt en waarlangs een vijfde van het wereldwijde olieaanbod wordt vervoerd.
Qeshm is het grootste Iraanse eiland in de Perzische Golf. Er wonen zo'n 150.000 mensen en er is ook een ontziltingsinstallatie gevestigd. Die wordt gebruikt om zeewater om te zetten in drinkwater en biedt water aan een deel van de bevolking op het eiland. Het eiland is ook een toeristische trekpleister, onder meer vanwege de Vallei van de Sterren (foto).
Wat meer naar het zuidwesten liggen de kleinere eilanden Abu Musa en Groot-Tunb en Klein-Tunb. Ook die 3 eilandjes zijn enorm belangrijk voor Iran én zijn het onderwerp van een territoriaal dispuut met de Verenigde Arabische Emiraten.
Het Iraanse leger nam de eilanden eind 1971 in, enkele dagen nadat de Britten zich uit de Perzische Golf hadden teruggetrokken en net voor 7 emiraten samen de Verenigde Arabische Emiraten vormden. Tot op vandaag heeft Iran er militaire middelen en troepen opgesteld.
Vorig jaar kondigde de Iraanse Revolutionaire Garde nog aan dat ze geavanceerde luchtafweersystemen op de eilanden wilde plaatsen, om zo de controle over de Straat van Hormuz te versterken.
Ook de Verenigde Arabische Emiraten eisen de eilanden op en roepen al lange tijd op tot een onderhandelde oplossing. De voorbije jaren kwam zowel Rusland als China, nochtans bondgenoten van Iran, samen met een aantal Arabische landen met een gezamenlijke verklaring waarin de opeising door Iran in vraag werd gesteld.
Iran beschouwt de eilanden echter als een "onafscheidelijk" deel van zijn grondgebied en stelt dat de eilanden al sinds de oudheid deel uitmaakten van Perzische staten, totdat ze in het begin van de 20e eeuw werden ingenomen door de Britten.
Over Abu Musa is er bovendien een akkoord gesloten met Sharjah, een van de 7 Emiraten. Iran heeft volgens dat akkoord het recht om het eiland te besturen en er troepen te stationeren.
Over de andere eilanden bestaat er momenteel geen akkoord. Volgens de Verenigde Arabische Emiraten waren de eilanden een deel van het emiraat Ras Al-Khaimah, toen Iran ze met geweld innam.
Financieel lamleggen
De VS heeft nu dus Kharg aangevallen en dat zou een grote klap kunnen zijn voor Iran. "Een rechtstreekse aanval zou de export van olie onmiddellijk verhinderen", schreef de Amerikaanse grootbank JP Morgan eerder deze week in een analyse.
Kharg is van kritiek belang voor de financiering van de Iraanse overheid en het leger, zegt ook de Amerikaanse energie-expert Petras Katinas aan persagentschap AP. Als Iran de controle over Kharg verliest, wordt het moeilijk voor het land om te functioneren, geeft hij aan. "Het maakt niet uit welk regime er aan de macht is, oud of nieuw."
Met een aanval "kan je Iran financieel lamleggen, waardoor het zijn militaire activiteiten niet meer kan betalen", beaamt Carole Nakhle, olie-expert van de Londense denktank Chrystol Energy, bij het Duitse DW News. "Dus dat is verleidelijk."
Grote risico's
De Israëlische oppositieleider Yair Lapid riep eerder al openlijk op tot een aanval op de energie-infrastructuur op Kharg. "Dat zal de Iraanse economie doen instorten en het regime ten val brengen", schreef hij op X. Maar de Amerikaanse en Israëlische regering hebben er nog niet openlijk over gesproken. President Trump heeft na de aanval op Kharg ook uitdrukkelijk gezegd dat de energie-infrastructuur op het eiland niet is aangevallen, al voegde hij er meteen aan toe dat als Iran de doorvaart in de Straat van Hormuz belemmert, hij alles zou vernietigen.
Vanwaar die terughoudendheid rond de olie-installaties? Die strategische infrastructuur aanvallen, houdt grote risico's in. Ten eerste is de kans heel groot dat zo'n aanval een nog zwaardere Iraanse vergelding zal uitlokken. Waar de Iraanse parlementsvoorzitter dus voor waarschuwt. Iran zal dan mogelijk nog meer doelwitten in de Straat van Hormuz en in landen in de regio aanvallen.
Er zouden ook grote gevolgen zijn voor de Iraanse olie-export en het zou dus tot nog meer instabiliteit op de oliemarkten leiden. Een scenario dat de Verenigde Staten absoluut willen vermijden, want ook de Amerikaan in eigen land is daar het slachtoffer van.
Tot slot zou zo'n aanval niet alleen nefast zijn voor het huidige Iraanse regime. Het kan ook grote gevolgen hebben voor het bestuur dat mogelijk ooit in de plaats van de ayatollahs komt. Kharg is zo belangrijk voor de Iraanse economie, stellen experts, dat schade aan het eiland ook de levensvatbaarheid van een nieuw regime kan ondermijnen.
