Internationaal Energieagentschap pompt recordhoeveelheid oliereserves op de markt, België raakt voorraden voorlopig niet aan

Het Internationaal Energieagentschap (IEA) gaat over tot de grootste vrijgave van strategische oliereserves in zijn geschiedenis om de sterk stijgende olieprijzen te beperken. In totaal komen 400 miljoen vaten olie vrij, wat meer dan het dubbele is van de 182 miljoen vaten die vrijkwamen na de Russische invasie van Oekraïne in 2022.

De strategische noodreserves aanspreken is een uitzonderlijke maatregel in tijden van crisis. Nu de oorlog tussen Israël, Iran en de Verenigde Staten blijft aanhouden, houdt Iran bijna alle schepen tegen die olie willen vervoeren door de Straat van Hormuz. Daardoor ligt een aanzienlijk deel van de olietoevoer stil, wat voor een wereldwijde prijsstijging zorgt.

Het IEA heeft op vrijwillige basis opgeroepen tot collectieve actie, maar België heeft voorlopig beslist om de strategische noodvoorraad nog niet in te zetten. Dat laat minister van Energie Mathieu Bihet (MR) weten. "Op dit moment is evenwel nog geen vrijgave van voorraden overwogen. Deze voorraden zijn geen instrument om prijzen te reguleren, maar een mechanisme om de bevoorradingszekerheid te garanderen wanneer die in het gedrang zou komen. Dat is momenteel niet het geval."

Maar hoe zien die strategische reserves eruit? Waar liggen die opgeslagen? En hoe lang kan een land verder als het die reserves gebruikt?

Momenteel zijn 32 landen lid van het Internationaal Energieagentschap, waaronder ook België. Daarnaast zijn er verschillende landen die "geassocieerd" zijn met de organisatie, zoals Egypte, Zuid-Afrika en China. Landen die tot het IEA behoren, hebben de verplichting om eigen strategische olievoorraden aan te houden.

De 32 leden hebben in totaal zo'n 1,2 miljard vaten in openbare voorraden. Daarnaast zijn er nog 600 miljoen vaten die op verzoek van overheden door bedrijven worden beheerd. Dat heeft de directeur van het agentschap Fatih Birol laten weten aan de Amerikaanse krant The Wall Street Journal. Die voorraad staat gelijk aan wat op 124 dagen vanuit de Golfstaten wordt geleverd.

De voorraden verschillen sterk per land. Duitsland heeft bijvoorbeeld een reserve van 110 miljoen vaten ruwe olie en nog eens 67 miljoen vaten aan afgewerkte petroleumproducten. Die kunnen op enkele dagen worden vrijgegeven. Als het zijn volledige voorraad opgebruikt, kan Duitsland ongeveer 90 dagen blijven draaien met zijn reserves. Frankrijk - dat ongeveer 120 miljoen vaten aan olie en petroleumproducten heeft - zou 90 tot 100 dagen kunnen uithouden.

Er zijn ook landen die een veel grotere voorraad voorhanden hebben. Kijk naar Japan, dat 260 miljoen vaten in opslag heeft. Daarmee kan het land 146 dagen verder. Japan heeft al plannen opgesteld om die reserves aan te spreken, in overleg met wereldwijde partners.

Ook België heeft eigen reserves opgebouwd. Die bevoegdheid is door de federale staat toevertrouwd aan het agentschap ASEVA. In 2023 was er een nationale voorraadplicht van zo'n 3,3 miljoen ton aan ruwe aardolie en afgewerkte producten. Dat komt neer op een totaal van meer dan 25 miljoen vaten, waar ons land iets meer dan 90 dagen mee verder kan. 

De opslag van die oliereserves gebeurt op verschillende manieren. In de Verenigde Staten - die een voorraad van 415 miljoen vaten hebben - ligt een deel bijvoorbeeld in zoutgrotten langs de kust van Texas en Louisiana. 

Verschillende landen werken ook met speciaal voorziene olie-opslagsites. China heeft vorig jaar nog beslist om 11 nieuwe sites uit te bouwen, onder meer in de noordelijke provincie Shaanxi en de provincie Yunnan, in het zuidwesten. Op die sites kunnen in totaal 169 miljoen vaten worden opgeslagen.

België heeft zijn strategische reserves zowel in eigen land als bij buurlanden ondergebracht. 55 procent van de voorraad ligt nu in Duitsland, Frankrijk en Nederland. Dat komt omdat die landen speciale cavernes voorzien om de olie in op te slaan, zegt ASEVA-directeur Jan Vanderhaeghe bij Het Nieuwsblad. Zulke cavernes heeft ons land niet. ASEVA stelt wel strenge voorwaarden aan de opslagbedrijven, onder meer op vlak van management, bewaking en kwaliteitscontrole.

De overige voorraden bestaan uit afgewerkte olieproducten, zoals benzine en vliegtuigbrandstof. Dat wordt opgeslagen in grote depots, met tanks die een capaciteit hebben van 30.000 ton.

Sinds de oprichting van het Internationaal Energieagentschap zijn de strategische noodvoorraden slechts 4 keer ingezet, volgens ASEVA. Dat gebeurde onder meer bij de Golfoorlog in 1991, na orkaan Katrina in 2005, binnen de Libische burgeroorlog van 2011 en na de start van de Russische oorlog tegen Oekraïne. De geblokkeerde toegang van de Straat van Hormuz door de oorlog met Iran zou dus de 5e noodsituatie kunnen betekenen.