Magistraten vrezen voor chaos bij de inwerkingtreding van het nieuwe strafwetboek op 8 april. Tientallen andere wetten met strafbepalingen, zoals de verkeerswetten, zijn nog niet aangepast aan het nieuwe arsenaal van straffen. "Dat maakt dat we met een conversiemechanisme moeten werken", vertelt Ariane Braccio, politierechter in Beringen. "In de wandelgangen hoor ik dat collega's mogelijk hun eerste zittingen zullen uitstellen tot er meer duidelijkheid is."
"We voelen ons niet voorbereid": magistraten waarschuwen voor chaos bij invoering nieuw strafwetboek
Samenvatting:
Op 8 april treedt het nieuwe Belgische strafwetboek in werking, ter vervanging van het wetboek uit 1867. Het nieuwe wetboek introduceert een schaal van acht strafniveaus en beschouwt gevangenisstraf als laatste redmiddel.
Meer dan 80 procent van de magistraten wil de inwerkingtreding uitstellen. Zij vrezen juridische chaos omdat tientallen andere wetten, zoals de verkeerswetgeving, nog niet zijn aangepast aan het nieuwe strafwetboek.
Door de niet-aangepaste verkeerswetten moeten rechters werken met een ingewikkeld conversiemechanisme. Politierechter Ariane Braccio waarschuwt dat daardoor de maximale gevangenisstraf voor zware verkeersmisdrijven daalt van 8 naar 5 jaar.
Ook de GAS-wet verwijst nog naar het oude strafwetboek. De VVSG waarschuwt dat daardoor voor feiten zoals vandalisme, kleine winkeldiefstallen en beledigingen een duidelijke wettelijke basis ontbreekt om ze via gemeentelijke sancties te bestraffen.
Sommige magistraten overwegen hun eerste zittingen na 8 april uit te stellen. "We hebben echt het gevoel niet voorbereid te zijn", zegt politierechter Ariane Braccio.
Bij de FOD Justitie is alles in gereedheid gebracht voor de invoering van het nieuwe , zegt minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V). Het oude strafwetboek dateert nog van 1867.
Het werd op 8 april 2024 gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. Op 8 april, over een kleine maand en exact 2 jaar later, zou het in werking moeten treden. Volgens de minister wijst alles erop dat dat ook zal gebeuren.
"Er is meer dan 150 jaar gewerkt met het oude strafwetboek, dat intussen verworden was tot een reeks koterijen", zegt Verlinden. "Het is een titanenwerk geweest om het nieuwe strafwetboek te schrijven, maar dit zou beter moeten aansluiten bij de normen en waarden van de huidige maatschappij, en het zou leesbaarder moeten zijn."
Wat staat er zoal in het nieuwe strafwetboek?
Het nieuwe strafwetboek voorziet in een uitbreiding van het straffenarsenaal, waarbij de gevangenisstraf beschouwd wordt als het 'ultimum remedium'. Dat betekent dat een gevangenisstraf enkel kan worden opgelegd als de doelstellingen van de straf niet kunnen worden bereikt met een van de andere straffen of maatregelen.
Het zou ook een geschiktere bestraffing van daders met psychiatrische aandoeningen moeten toelaten. De indeling van misdrijven in misdaden, wanbedrijven en overtredingen uit het oude strafwetboek valt weg, en in de plaats gaat het nieuwe strafwetboek uit van een nieuwe schaal van hoofdstraffen, onderverdeeld van niveau 1 tot 8.
Lees er hier meer over.
Maar niet iedereen staat momenteel te springen voor de inwerkingtreding. Of toch niet al op 8 april. Begin deze maand bleek al dat meer dan 80 procent van de magistraten wil dat de inwerkingtreding van het nieuwe strafwetboek uitgesteld wordt. De grootste bezorgdheid is dat het kader nog niet volledig is afgerond, wat juridische gaten zou veroorzaken.
Er staan namelijk niet alleen strafbepalingen in het strafwetboek zelf, maar ook in heel wat andere wetten en decreten. Al die regels moeten worden afgestemd op de principes van het nieuwe strafwetboek. Dat nieuwe wetboek voorziet wel overgangsmaatregelen, zodat bepalingen die nog niet zijn aangepast, voorlopig toch blijven gelden. Maar die overgangsregels zijn ingewikkeld en dreigen onzekerheid en onduidelijkheid te veroorzaken.
GAS-wet en verkeerswetten niet aangepast
Zo waarschuwt de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) op haar website dat de GAS-wet (Gemeentelijke Administratieve Sancties) nog verwijst naar het oude strafwetboek. "Zonder aanpassing ontbreekt dan voor sommige feiten een duidelijke wettelijke basis om ze via een gemeentelijke administratieve sanctie te bestraffen", klinkt het.
"Het gaat onder meer om gemengde inbreuken zoals vandalisme, kleine winkeldiefstallen, beledigingen en schade aan eigendommen. Dat zijn feiten die in het strafwetboek staan, maar die lokale besturen ook in hun politiereglement kunnen opnemen."
Ik hoor in de wandelgangen dat collega's mogelijk hun eerste zittingen zullen uitstellen
Ariane Braccio, politierechter in Beringen
Ook de verkeerswetten zijn nog niet aangepast. "Rechters maken daar gebruik van om verkeersinbreuken strafbaar te stellen", legt Ariane Braccio uit in De Wereld Vandaag op Radio 1. "Doordat die nog niet zijn aangepast, moeten wij nu werken met een conversiemechanisme. Dat gaan wij dossier per dossier moeten toepassen."
Magistraten vrezen chaos bij invoering nieuw strafwetboek: "Er zijn nog veel vraagtekens"
Met ongewenste gevolgen, zegt Braccio. "Een concreet voorbeeld: in het verleden is de keuze gemaakt om bepaalde ernstige verkeersmisdrijven zwaar te bestraffen. Voor misdrijven met dodelijke afloop of zware verwondingen kunnen we - in geval van herhaling - nu nog tot 8 jaar gevangenisstraf opleggen. Met het conversiemechanisme kunnen we vanaf 8 april nog maximaal 5 jaar gevangenisstraf geven. Terwijl dat niet de bedoeling is. Het beleid wil net harder straffen."
De naderende inwerkingtreding vertaalt zich in een voelbare reactie binnen de magistratuur. "We proberen nog zoveel mogelijk uit te spreken voor 8 april, nog binnen het oude strafwetboek dus. Ik hoor ook in de wandelgangen dat collega's mogelijk hun eerste zittingen zullen uitstellen tot er meer duidelijkheid is. Dat is natuurlijk een grote vertraging in die zaken. Maar we hebben echt het gevoel niet voorbereid te zijn."
