Na uitspraak Jambon dat vrouwen meer moeten werken: "Ook die onbetaalde shift thuis moeten we meetellen"

De rode draad door de pensioenhervorming is het versterken van de link tussen betaalde arbeidsprestaties en de opbouw van pensioenrechten.

Minister van Pensioenen Jan Jambon (N-VA) was gisteren dan ook stellig in Terzake. "We houden rekening met vrouwen dat ze een aanpassing gaan doen. En als je natuurlijk zegt: het is nadelig wanneer je wat meer moet gaan werken, ja, dat is dat. Als je de kosten van het pensioensysteem onder controle wilt krijgen, dan kan je dat niet doen door én hogere pensioenen uit te betalen én minder te laten werken." Een uitspraak die bij veel vrouwen slecht valt. 

De Raad van State waarschuwde begin dit jaar ook al voor de indirecte discriminatie van vrouwen door de invoering van de nieuwe pensioenmalus. Vrouwen werken namelijk aanzienlijk vaker deeltijds (37,3 procent) tegenover 10,6 procent van de mannen. 

De regering zegt dat vrouwen door de maatregel langer zullen gaan werken, maar de Raad van State noemde dit argument "hypothetisch" en "onvoldoende".

Een volledig loopbaanjaar bestond tot dusver uit 104 gewerkte of gelijkgestelde dagen. En dat wordt nu opgetrokken naar 156 gewerkte of gelijkgestelde dagen (wat in de praktijk gelijk is aan een halftijdse tewerkstelling). Het wordt dus moeilijker om aan een volledig loopbaanjaar te geraken. 

De toegang tot vervroegd pensioen wordt daardoor beperkt voor een deel van de vrouwen. Jambon suggereert dat ze hun gedrag kunnen wijzigen, maar veel vrouwen hebben wel al ettelijke jaren op de teller met misschien net te weinig gewerkte dagen.

"De politici beseffen wel dat dit een nadeel is voor een heel aantal vrouwen", zei VRT NWS-journalist Pieterjan Desmedt gisteren in Terzake. "Maar de redenering is, als men effectief wat meer gaat werken, dan kan men dat bedrag voor dat pensioen meer gelijk gaan leggen." 

In de app van Radio 1 kwamen er tijdens De Ochtend alvast veel reacties binnen. Zo vroeg Petra onder meer of er dan ook meer betaalbare kinderopvang komt. Het probleem van de onderwaardering van  onbetaalde zorg werd onder andere door Annemie aangekaart: wie gaat het huishouden doen, wie biedt er mantelzorg, wanneer iedereen voltijds gaat werken? Volgens Jane moeten mannen dan maar meer voor de kinderen gaan zorgen en het huishouden doen. 

Al zijn er uiteraard ook mensen die zich niet aan de uitspraak van Jambon storen en het wel logisch vinden. 

Voor historica Noëmi Willemen, die onder meer onderzoek doet naar de geschiedenis van het moederschap, is het alvast duidelijk. "Dat dit een gedragsverandering zal teweegbrengen bij vrouwen is wensdenken van de meest optimistische soort", benadrukt zij in De Ochtend. "Ik heb mij even verslikt in mijn koffie toen ik het las." 

"Zo'n gedragsverandering is mogelijk als de regering zorgt voor kinderopvang, betere woonzorg, een betere work-lifebalance, dan is dat eventueel mogelijk. Maar aangezien er geen enkele indicatie is dat men het mensen die ook moeten zorgen makkelijker wil maken, denk ik dat men dat echt mag opbergen in de dromendoos." 

"Onderzoek toont het keer op keer: vrouwen doen het merendeel van de onbetaalde zorgarbeid", zegt ze. Zij betalen bijvoorbeeld het moederschap met effecten op hun loopbaankansen en inkomen tijdens hun hele carrière. Alleenstaande moeders zijn bij de groepen met het hoogste armoederisico, omdat zij financiële zekerheid hebben afgegeven omdat ze voor kinderen gezorgd hebben. Het is ondenkbaar dat dat zou veranderen omdat je het decreteert."  

Dat de regeling ook met terugwerkende kracht werkt, stoort Willemen en veel andere vrouwen dan ook. "Het is onvoldoende, mensen zitten nu al aan hun limieten. We horen zo vaak dat jonge moeders worstelen met die dubbele verwachtingen: je wil de best mogelijke werknemer en de allerbeste moeder zijn. Tegelijk wordt er hier van uitgegaan dat het een individuele keuze is die je zomaar kan maken. Dat werkt zo niet. Als je wil dat vrouwen meer gaan werken, dan moet je ervoor zorgen dat de publieke voorzieningen er zijn."

En die zijn er volgens Willemen nog altijd onvoldoende. Zo geeft Willemen het voorbeeld van het schrijnende tekort aan plaatsen in de kinderopvang in Vlaanderen.

"Men heeft er de voorbije maanden 9 bij gecreëerd. Het laatste trucje van de Vlaamse regering was om de voorrang te schrappen voor mensen die minder dan 4/5e werken." Na een klacht van de Kinderopvangzaak, waar ze mee haar schouders onder zette, heeft het Grondwettelijk Hof vorig jaar  geoordeeld dat die nieuwe regels discriminerend zijn. 

"Je moet nog altijd in veel gevallen aan de schoolpoort staan", gaat ze verder. "In de buitenschoolse opvang zijn er ook tekorten. Dat zijn de jobs die het werk van voltijds werkenden mogelijk maken. Maar zij geraken niet aan een fulltime met werkblokken van 7 tot 9 uur, een uurtje over de middag en dan van 15.30u tot 16 uur." 

Volgens Willemen is er nog altijd "een onwaarschijnlijk onderwaardering van de mensen die het werk doen dat ons leven mogelijk maakt". "Als we kijken naar de essentiële sectoren die in corona niet konden stoppen met werken, wat wil zeggen dat zij het werk doen dat de wereld zal redden, zij hebben sinds corona nog altijd geen beleid gekregen dat hun werk waardeert." 

"Het werk dat wij thuis doen dat niet wordt meegeteld, dat onbetaald is, dat je doet uit liefde, als we dat uitbesteden, dan gaat het naar sectoren die onderbetaald worden, waar mensen heel slechte arbeidsomstandigheden hebben en waar weinig perspectief is. Met dit soort verhalen raak je exact die mensen."

"De helft van de mensen in de zorg werkt deeltijds en het zijn vaak vrouwen. Ook in de kinderopvang is dat zo, vaak werken die mensen deeltijds om redenen die zij niet kiezen. Deeltijds werk is vaak geen keuze. Er zijn veel sectoren die het simpelweg niet aanbieden, omdat het goedkoper is om met losse  contracten te werken en laaggeschoolde mensen heen en weer te schoppen."  

We moeten volgens Willemen dan ook collectief op een heel andere manier kijken naar ons leven en naar de economie. "We hebben beleidsmakers die al decennia zeggen: het is het betaalde werk en de industrie die belangrijk is."

"Maar het onderwijs, de kinderopvang en de jeugdhulp, daar zitten de mensen die ons gaande houden. En dan is er al dat onbetaalde werk door mensen die de gaten in het systeem opvangen: mantelzorgers, zorgouders (die op eindeloze wachtlijsten staan voor zorgbudgetten en ondersteuning), je wil niet weten hoe die mensen moeten jongleren met hun werk."

"We hebben een fundamenteel andere kijk nodig. Ik zou heel graag hebben dat heel ons arbeidsmarktdenken, die eerste onbetaalde shift voor je aan de tweede betaalde shift begint, dat we dat beginnen mee te tellen. Want heel veel mensen voelen dat in hun lijf en in hun dagelijkse ervaring, en onderzoek bevestigt dat, dat dat gewoon fundamenteel is."