De klimaatverandering gaat steeds sneller. De voorbije 10 jaar warmde ons klimaat op met 0,35 graden Celsius, terwijl dat voordien nog 0,2 graden per decennium was. Dat ontdekten onderzoekers die de kortetermijngevolgen van weerfenomenen, vulkaanuitbarstingen en zonnestraling op de temperatuur wegfilterden. Dat komt, ironisch genoeg, onder andere door onze inspanningen om de industrie en het verkeer properder te maken.
Samenvatting:
Het klimaat warmt sneller op dan ooit.
Onderzoekers filterden natuurlijke schommelingen – zoals El Niño, vulkaanuitbarstingen en zonnestraling – weg om de zuivere impact van de mens te meten.
Ironisch genoeg speelt properder transport en industrie mee: minder luchtvervuiling betekent minder afkoelende deeltjes in de lucht, wat de opwarming versterkt.
Klimaatwetenschapper Wim Thiery (VUB) waarschuwt: "Elke 30 jaar komt er een graad bij. Het moment waarop we de grens van 1,5 graden overschrijden, wordt steeds vroeger."
Onderzoeker Stefan Rahmstorf (Potsdam Institute for Climate Impact Research) hekelt het gebrek aan actie, vooral in de VS: "Beleidsmakers krijgen zo'n duidelijk bewijs dat we afstevenen op een serieuze ramp voor de mensheid, en doen niets."
De kans is groot dat je de voorbije jaren je voorraad zomerkleren hebt uitgebreid. De voorbije 3 kalenderjaren waren immers de 3 warmste jaren ooit gemeten op onze aardbol. Het is een trieste mijlpaal.
Het klimaat warmt dus steeds verder op. En bovendien gaat die opwarming ook steeds sneller. Tussen 1970 en 2015 werd het gemiddeld 0,2 graden Celsius warmer per decennium. Maar tussen 2015 en 2025 maakten we plots een sprong van 0,35 graden. Dat is driekwart sneller.
Die opwarming kan je met het blote oog zien. De grafiek met de gemiddelde jaartemperaturen vertoont een stijgende curve.
De vaststelling dat de klimaatverandering steeds sneller doorpakt, is op zich geen nieuws. Klimaatwetenschappers weten dat al langer. Maar de onderzoekers achter een nieuwe studie , waar het toonaangevende Potsdam Institute for Climate Impact Research aan heeft meegewerkt, besluiten dat die opwarming nog wat sneller gaat dan gedacht.
"Het VN-klimaatpanel kwam in 2021 nog uit op 0,2 graden per decennium . Intussen hebben onderzoekers met dezelfde methode berekend dat we nu aan 0,27 graden zitten. En deze paper, met een nieuwe statistische methode, komt uit op een licht hogere schatting: 0,35 graden", zegt klimaatwetenschapper Wim Thiery (VUB), die zelf niet betrokken was bij de studie.
"Dat is dus elke 30 jaar een graad erbij."
Minder roet in de lucht leidt tot meer opwarming
De onderzoekers wilden weten hoezeer de mens de aarde opwarmt door te verbranden. Daarom filterden ze de jaarlijkse temperatuurschommelingen weg die veroorzaakt worden door natuurlijke fenomenen: El Niño, vulkaanuitbarstingen en zonnestraling.
Dat het klimaat nog sneller blijkt op te warmen dan gedacht als je die natuurlijke fenomenen weglaat, noemt klimaatwetenschapper Rozemien De Troch () tegelijk "onrustwekkend en aannemelijk".
Aannemelijk, omdat vulkaanuitbarstingen een koelende werking hebben. "Dat komt doordat de deeltjes in de lucht zonnestraling reflecteren."
Het is de 'clean air paradox': minder luchtvervuiling is gezonder, maar versterkt wel de klimaatopwarming
Rozemien De Troch, klimatoloog aan het Belgian Climate Centre
Ook luchtvervuiling die door de mens wordt veroorzaakt, doet dat. "Dat is de 'clean air paradox' (schone-luchtparadox, red.): minder luchtvervuiling is beter voor onze gezondheid, maar versterkt wel de klimaatopwarming", zegt De Troch.
Denk aan de maatregelen die de voorbije jaren zijn genomen om de scheepvaart, de industrie en automotoren properder te maken. Dat er daardoor vandaag minder roet in de lucht hangt, is goed nieuws voor onze longen, maar minder voor het klimaat.
De ene vorm van luchtvervuiling is de andere niet. Wanneer we brandstoffen verbranden zoals steenkool, olie of gas, komen er kleine zwaveldeeltjes vrij. Denk aan het fijnstof in de buurt van autowegen. Het zijn die deeltjes die een afkoelend effect hebben op het klimaat, maar slecht zijn voor onze gezondheid. Ze veroorzaken wereldwijd 8 miljoen vroegtijdige overlijdens per jaar door longaandoeningen en hart- en vaatziekten. Broeikasgassen zijn dan weer een andere vorm van luchtvervuiling. Die gassen, zoals CO2 of methaan, komen ook vrij bij de verbranding van fossiele brandstoffen. Die hebben de eigenschap dat ze warmte vasthouden. Ze warmen de dus op.
De onderzoekers noemen het "waarschijnlijk" dat precies die inspanningen voor properdere lucht de belangrijkste oorzaak van de versnelling zijn.
Klimaatwetenschapper Wim Thiery voegt daar nog een andere oorzaak aan toe: "De uitstoot van het broeikasgas CO2 stijgt nog jaar na jaar. Ook die van methaan stijgt. Als we elk jaar evenveel zouden uitstoten, dan zou de stijging constant zijn."
1,5 graden-grens komt steeds sneller dichterbij
Toch noemt Thiery de nieuwe studie "een kleine aanpassing naar boven toe, maar niet wereldschokkend".
"Al blijft het zo dat het moment waarop we de grens van de 1,5 graden opwarming zullen overschrijden, steeds weer naar voor wordt geschoven. We zullen er sneller zijn dan we op basis van de wetenschappelijke inzichten 10 jaar geleden dachten."
Stefan Rahmstorf (Potsdam Institute for Climate Impact Research), een van de auteurs van de nieuwe studie, verbaast zich erover dat net nu de weerstand tegen klimaatbeleid groeit. Vooral in de Verenigde Staten "ontkent de regering gewoon de realiteit", zegt hij aan de Amerikaanse nieuwszender CNN.
Hij noemt het onvoorstelbaar dat "beleidsmakers zo'n duidelijk bewijs krijgen dat we afstevenen op een serieuze ramp voor de mensheid, en niets doen."
Rechtzetting 18/3/2026: In een vorige versie van dit stuk werd de stijging exponentieel genoemd. Dat klopt niet. De stijging versnelt wel, maar niet in die mate dat er sprake is van een exponentiële stijging. De term is daarom uit dit artikel gehaald.
