Liggen de stoffelijke resten van de eerste hertogen van Brabant echt in de Sint-Pieterskerk in Leuven? Die vraag proberen onderzoekers van de KU Leuven momenteel te beantwoorden met DNA-onderzoek, scans en dateringen. Volgens oude overleveringen zouden sommige botten zelfs ooit afgekookt zijn. "Het spreekt tot de verbeelding, maar voor ons is het vooral een wetenschappelijke puzzel", zegt genetisch genealoog Maarten Larmuseau (KU Leuven).
Zo proberen wetenschappers te achterhalen of de hertogen van Brabant echt begraven liggen in Leuven
Samenvatting:
KU Leuven onderzoekt of menselijke resten in de crypte van de Sint-Pieterskerk in Leuven echt van vier middeleeuwse hertogen van Brabant zijn.
Het onderzoek is moeilijk. Sommige resten werden verplaatst en de kerk werd beschadigd tijdens de eerste wereldoorlog.
Het onderzoek kan nog ongeveer twee jaar duren.
Tweemaal per week duikt de podcast 'Het uur van de waarheid' in de wereld van misleiding, desinformatie en online bedrog. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
In de crypte van de Sint-Pieterskerk in Leuven zouden de resten liggen van 4 opeenvolgende hertogen van Brabant: Godfried II, Godfried III, Hendrik I en Hendrik II. "Het gaat om sleutelfiguren uit de 12e en 13e eeuw, een periode waarin het hertogdom Brabant mee vorm kreeg", zegt Maarten Larmuseau, genetisch genealoog (KU Leuven) in 'Het uur van de waarheid' op Radio 1.
"Het zijn eigenlijk de aartsvaders van Brabant. Het gaat om mensen die een belangrijke rol hebben gespeeld in de geschiedenis van Leuven, Brabant en bij uitbreiding een groot deel van de Lage Landen."
Botten uit de crypte gehaald voor onderzoek
De menselijke resten werden onlangs voor één avond uit de crypte gehaald en naar het UZ Leuven (Gasthuisberg) gebracht. Daar werden ze gescand en de onderzoekers namen ook DNA-stalen. Nog diezelfde avond werden de resten teruggebracht.
"Dat gebeurde met alle respect, zonder camera’s of publieke aandacht", benadrukt Larmuseau. "Het blijft natuurlijk om menselijke resten gaan."
Het onderzoek moet duidelijk maken of de botten effectief toebehoren aan de hertogen van Brabant. Dat is niet vanzelfsprekend, want in de loop van de geschiedenis is er veel met de graven gebeurd.
Oorlog, revolutie en twijfel
De onzekerheid over de identiteit van de resten heeft verschillende oorzaken. "Tijdens de Franse Revolutie is de tombe van Hendrik I opengemaakt en verplaatst. En in de Eerste Wereldoorlog raakte de Sint-Pieterskerk beschadigd. Daardoor is niet uitgesloten dat resten ooit verwisseld zijn."
"Net daarom is het zo interessant om nu met moderne technieken te onderzoeken of het echt om 4 generaties uit dezelfde familie gaat."
Afgekookte botten?
DNA-onderzoek moet nu meer duidelijkheid brengen en daarbij speelt ook een opmerkelijk historisch verhaal mee.
Het verhaal doet de ronde dat Hendrik I na zijn dood afgekookt zou zijn
Maarten Larmuseau, genetisch genealoog (KU Leuven)
"Het verhaal doet de ronde dat Hendrik I na zijn dood afgekookt zou zijn, iets wat in die tijd bij de hogere adel niet abnormaal was. Dat gebeurde in de middeleeuwen soms wanneer hooggeplaatste personen ver van hun uiteindelijke begraafplaats overleden." Door het koken werd het lichaam ontbonden, zodat de beenderen makkelijker konden worden vervoerd.
Zo'n behandeling kan het DNA beschadigen, maar volgens onderzoekers betekent dat nog niet dat het genetisch materiaal volledig verdwenen is. "Nieuwe technieken maken het mogelijk om zelfs uit sterk aangetast DNA nog informatie te halen."
Een wetenschappelijke puzzel
"Het onderzoek begint met enkele basisvragen: Zijn het 4 volwassen mannen? Klopt de datering via de koolstof-14 methode met de 12e of 13e eeuw? En zijn alle botten wel van 4 verschillende personen?", zegt genetisch genealoog Maarten Larmuseau
Daarnaast gebruiken onderzoekers CT-scans en DNA-analyses om meer te weten te komen over leeftijd, fysieke kenmerken en mogelijke familiebanden.
DNA van familieleden kan helpen om de skeletten te identificeren
Maarten Larmuseau, genetisch genealoog (KU Leuven)
Een belangrijke sleutel komt uit Middelburg. "Daar werd eerder Willem II van Holland genetisch geïdentificeerd. Hij was de kleinzoon van Hendrik I en werd zelfs Rooms-koning. DNA van hem en andere familieleden kan helpen om de skeletten in Leuven te identificeren."
Verder kan ook isotopenonderzoek extra informatie opleveren. "Daarmee kunnen wetenschappers nagaan wat iemand gegeten heeft en of die persoon een rijk dieet had. Dat gebeurde eerder al bij Merovingische skeletten uit Koksijde. Daaruit bleek dat zulke analyses ook sociale verschillen kunnen aantonen."
Bespioneren de Chinezen ons via games? En hoe factcheck je oude knoken en schedels?
Gepubliceerd:
Meer dan een naam plakken op een skelet
Volgens Larmuseau gaat het onderzoek veel verder dan alleen de vraag of de juiste namen op de juiste resten kleven.
"Als blijkt dat het echt om die 4 personen gaat, dan kunnen we ook wetenschappelijk veel leren", zegt hij. "We kunnen verwantschap onderzoeken, nagaan hoe elites leefden en aten, en bekijken wat biologische afstamming betekende in adellijke families."
Dat laatste is volgens hem bijzonder interessant. "Als het werkelijk om 4 generaties gaat, kan men onderzoeken hoe biologische verwantschap zich verhoudt tot adellijke titels. Werd macht altijd van vader op zoon doorgegeven of speelden adopties of politieke constructies soms ook een rol?"
Resultaten van het onderzoek
De eerste aanwijzingen uit het onderzoek zijn er al, maar de wetenschappers willen nog geen conclusies trekken. Daarvoor is het volgens Larmuseau nog te vroeg. "Zolang alles niet dubbel gecontroleerd is, zeggen we daar niets definitiefs over", klinkt het.
"Als de resultaten niet overeenkomen met de historische verwachtingen, kan dat relatief snel blijken, maar om met zekerheid te bevestigen dat het om deze hertogen gaat, kan het onderzoek nog ongeveer 2 jaar duren", besluit hij.
Regionaal nieuws uit Brussel en Vlaams-Brabant
Gepubliceerd:
