Criminaliteit in Amerikaanse steden is vorig jaar spectaculair gedaald: pluim op hoed van Trump?

Op 30 december 2025 staat Ras Baraka te glunderen op zijn podium, met een groepje journalisten voor zich. Als burgemeester van Newark in de staat New Jersey heeft hij dan ook goed nieuws te melden: de criminaliteitscijfers zien er goed uit.

Afgelopen jaar zijn slechts 31 moorden gepleegd in Newark, een stad van meer dan 300.000 mensen. Dat is 16 procent minder dan in 2024 en het laagste aantal sinds 1953. Er waren ook een stuk minder overvallen (-38 procent), autodiefstallen (-19 procent) en zware geweldplegingen (-14 procent).

"Je kan wel bidden dat het jaar beter wordt dan het jaar ervoor", zegt Baraka tijdens het persmoment tegen de aanwezige buurtwerkers, "maar we zien dat jullie inzet voor een consistente en aanhoudende daling van de criminaliteitscijfers zorgt."

Het is een voorbeeld van een nationale trend. Dat blijkt uit een rapport van de Amerikaanse denktank Council on Criminal Justice, die de cijfers van 40 verschillende grootsteden heeft geanalyseerd. Wat blijkt: van de 13 soorten misdaden die in het rapport aan bod komen, is bij 11 soorten een daling te zien. 

Vooral het aantal moorden is sterk gedaald. In 2025 is een daling van 21 procent vastgesteld ten opzichte van 2024. Dat is historisch, zegt de denktank. "De kans is groot dat het aantal moorden in 2025 zal dalen tot ongeveer 4 per 100.000 inwoners. Dat zou het laagste geregistreerde percentage zijn sinds de start van de tellingen in 1900. Tegelijk zou dat de grootste procentuele daling van het aantal moorden in één jaar betekenen die ooit is geregistreerd."

De overvalcijfers liggen eveneens een stuk lager: er is een daling van 23 procent vastgesteld ten opzichte van 2024. In 2018 was een hoogtepunt bereikt, met 235 incidenten per 100.000 inwoners. In 2025 was dat 144 gevallen per 100.000 mensen, een daling van 39 procent.

Alleen bij drugsfeiten is een stijging vastgesteld: 7 procent meer incidenten ten opzichte van 2024. Al zijn er minder drugsfeiten ten opzichte van 2018 en 2019. Het aantal gevallen van seksueel geweld is stabiel gebleven. 

De vraag is: wat heeft voor die historische daling gezorgd? Uit analyses blijkt dat niet 1, maar meerdere initiatieven en besluiten een positief effect hebben gehad. 

We kijken eerst even naar het beleid van de Amerikaanse president Donald Trump. Die beloofde een terugkeer naar 'law and order'. Trump stuurde al troepen van de Nationale Garde naar verschillende steden, zoals Memphis en Washington D.C. Zij moeten de politie bijstaan en mee beschermen wanneer ze hun taken uitvoeren, want volgens de president krijgen Amerikaanse steden te maken met "een epidemie aan criminaliteit".

Sindsdien hebben de militairen vechtende burgers uit elkaar gehaald, medicatie toegediend bij drugsoverdosissen en zelfs geholpen bij een bevalling. Echte grote politieacties heeft de Garde echter nog niet uitgevoerd.

In Washington was de eerste maanden wel een daling van de criminaliteitscijfers te zien, maar dat effect zou ondertussen opnieuw zijn verdampt. Concrete positieve resultaten op vlak van criminaliteit heeft de Garde alleszins nog niet bereikt, stelt een rapport van Democraten die in de senaatscommissie voor binnenlandse veiligheid zetelen.

"Maanden na de start van hun missie is er geen succesvolle of aantoonbare daling in de criminaliteitscijfers toe te schrijven aan de Garde", staat in het rapport te lezen. In Washington dalen de cijfers bijvoorbeeld wel, maar dat past binnen een trend die zich al voor de komst van de militairen voltrok. Daarnaast zouden de militairen vooral te zien zijn in het centrum van de stad, minder in de buitenwijken waar criminaliteit vaker voorkomt. 

Tot slot heeft de missie ook een aanzienlijke kostprijs: tot 1,6 miljoen dollar per dag. De totale kosten zouden neerkomen op iets meer dan 600 miljoen dollar per jaar, wat meer is dan het budget van de politie in de stad.

We kunnen ook kijken naar de federale immigratiedienst ICE, die beloofde om "criminelen die illegaal in het land verblijven massaal te deporteren". Minder dan 14 procent van de 400.000 mensen die door ICE zijn gearresteerd, zou echter een strafblad hebben voor zware geweldplegingen of andere misdaden. Slechts 2 procent van wie is opgepakt, werd verdacht van of veroordeeld voor verkrachting of moord.

Uit cijfers van ICE die nieuwsmedium CBS News in handen kreeg, blijkt dat 60 procent van de gearresteerde mensen wel van een overtreding werd verdacht of een veroordeling op het strafblad had staan. Dat kan bijvoorbeeld gaan over 'rijden onder invloed', 'drugsbezit' of 'het betreden van een verboden terrein'.

Het is dus te vroeg om te zeggen of het beleid van president Trump een aanwijsbaar positief effect heeft op de criminaliteitscijfers. Het is belangrijk om te benadrukken dat de daling al enkele jaren bezig was. Analisten wijzen dan ook naar meerdere factoren die meespelen.

Het hoofd van de politie in New York City Jessica Tisch zegt bij nieuwsmedium CNN bijvoorbeeld dat haar agenten betere politietactieken gebruiken om criminaliteit te voorspellen en tegen te gaan. Er patrouilleren volgens haar meer agenten op 'trouble spots', plaatsen waar traditioneel meer problemen zijn. Lokale politiediensten zouden ook beter samenwerken met federale collega's om criminaliteit aan te pakken.

Verschillende steden zetten ook in op preventieve maatregelen. Door meer te investeren in straathoekwerkers, kansen te creëren voor burgers in moeilijkheden en gemeenschappen uit te bouwen, zou criminaliteit een minder interessante optie zijn.

Analisten zeggen tot slot dat de technologische vooruitgang ook zijn voordelen heeft. Naast de overvloed aan bewakingscamera's met duidelijkere beelden, zijn er ook kentekenlezers en mobiele-telefoonmastanalyses, die onderzoekers helpen om de verblijfplaats van verdachten te achterhalen aan de hand van hun gsm of computer.