In Londen is een burgerlijk proces begonnen tegen Gerry Adams, voormalig leider van de Noord-Ierse partij Sinn Féin, de politieke vleugel van het Iers Republikeins Leger (IRA). Drie slachtoffers van door het IRA gepleegde bomaanslagen vinden dat hij persoonlijk verantwoordelijk is voor de aanslagen. Adams ontkent elke betrokkenheid.
Is Noord-Ierse politicus Gerry Adams persoonlijk verantwoordelijk voor bomaanslagen door IRA?
Freek Willems
Gepubliceerd:
Gerry Adams (77) is voor de rechter gedaagd door 3 mensen die gewond raakten bij 3 bomaanslagen die aan het IRA worden toegeschreven: in 1973 in Londen en in 1996 in Londen en Manchester.
Het waren de eerste en laatste bomaanslagen die het IRA pleegde in Groot-Brittannië, tijdens de zogenoemde 'Troubles'. In totaal vielen bij die 3 aanslagen 2 doden en meer dan 400 gewonden.
IRA en 'Troubles'
Het Iers Republikeins Leger of IRA was een katholieke paramilitaire organisatie die in de tweede helft van de vorige eeuw een gewapende strijd voerde tegen het protestantse Britse bestuur in Noord-Ierland en naar een verenigd Ierland streefde. In het Verenigd Koninkrijk en Ierland wordt het IRA als een terreurorganisatie beschouwd.
In de jaren 70, 80 en 90 was het IRA verantwoordelijk voor ongeveer 1.700 doden, tijdens moord- en bomaanslagen in Noord-Ierland en Groot-Brittannië. Die 3 decennia van geweld en terreur staan bekend als de 'Troubles'. Ook het Britse leger en protestantse paramilitaire groeperingen waren daarbij betrokken. In 1998 kwam grotendeels een einde aan het geweld met het Goede Vrijdagakkoord. Gerry Adams was persoonlijk betrokken bij de totstandkoming van dat vredesakkoord.
Het IRA is in feite een overkoepelende naam die doorheen de 20e en 21e eeuw door heel wat verschillende Noord-Ierse paramilitaire organisaties is gebruikt. Ook nu nog zouden groeperingen onder die naam actief zijn.
Het is vooral een symbolisch proces. De 3 slachtoffers eisen elk een symbolische schadevergoeding van 1 pond (1,15 euro). Maar ze mikken vooral op een gerechtelijke uitspraak dat Gerry Adams persoonlijk aansprakelijk is voor de aanslagen waarbij ze gewond raakten.
De 3 slachtoffers zamelden 100.000 pond (115.500 euro) in om deze rechtszaak te kunnen aanspannen. Ze deden dat naar eigen zeggen niet alleen voor zichzelf, maar voor alle slachtoffers van het IRA.
Lid van IRA of niet?
Adams kwam in 1983 aan het hoofd te staan van Sinn Féin, de Noord-Ierse politieke partij die nauw verbonden was met het IRA. De slachtoffers en hun advocaten willen met deze rechtszaak aantonen dat hij tijdens de Troubles ook een hooggeplaatst lid was van het IRA. Adams "was zo nauw betrokken bij het IRA dat hij even schuldig is voor de aanslagen als diegenen die de bommen hebben geplaatst en tot ontploffing hebben gebracht", zegt Anne Studd, een van de advocaten van de slachtoffers.
"Er bestaat geen twijfel over dat de verdachte heeft bijgedragen aan het vredesproces in Noord-Ierland," verwijst ze naar het Goede Vrijdagakkoord, "maar de eisers stellen dat hij op basis van het bewijsmateriaal ook heeft bijgedragen aan de oorlog."
Adams zelf zegt dat hij noch rechtstreeks, noch onrechtstreeks bij de bomaanslagen was betrokken en hij heeft ook altijd ontkend dat hij lid is geweest van het IRA. Zijn advocaten zeggen dat er ook geen geloofwaardig bewijs is dat Adams een hooggeplaatst lid van het IRA is geweest.
Volgens de advocaten van de slachtoffers toont hun bewijsmateriaal "het tegendeel" aan. Adams wordt er al lange tijd van beschuldigd dat hij zelf betrokken was bij de moorden en aanslagen die het IRA pleegde, ook door leden van het IRA zelf. De advocaten van de slachtoffers zeggen dat ze over getuigenissen beschikken van voormalige IRA-leden en gepensioneerde politieagenten en militairen.
Maar Adams is ervan overtuigd dat hij en zijn advocaten dat bewijsmateriaal en die getuigenissen zullen kunnen weerleggen.
Adams verscheen vanmorgen zelf in de rechtszaal. Het proces tegen hem zou 7 dagen duren. Een van de komende dagen zal hij zelf ook getuigen. Hoewel hij eerder al in rechtszaken is ondervraagd over zijn mogelijk lidmaatschap van het IRA, zal dit de eerste keer zijn dat hij aan een kruisverhoor zal worden onderworpen.
Eerdere zaak geseponeerd
Adams werd in 1978 al eens aangeklaagd voor mogelijk lidmaatschap van het IRA, maar die zaak werd vervolgens geseponeerd wegens onvoldoende bewijs.
Hij werd in het verleden wel al 2 keer veroordeeld voor pogingen om uit de gevangenis te ontsnappen, midden jaren 70. Hij zat toen zonder proces in de cel. In 2020 werden beide veroordelingen vernietigd.
Na het Goede Vrijdagakkoord in 1998 werd Adams lid van het Noord-Ierse en later ook Ierse parlement. In 2018 trad hij af als leider van Sinn Féin.
