Olie- en gasprijzen blijven stijgen: stevenen we af op een nieuwe energiecrisis?

64 euro per megawattuur, zoveel noteerde de gasprijs vlak na de opening van de Europese TTF-aardgasbeurs vanochtend. Vorige week was dat nog 38 euro. Op een week tijd is de prijs dus met zowat 70% gestegen. 

De paniek op de markten volgt op verstoringen in de Straat van Hormuz na de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran. Die zijn inmiddels hun tweede week ingegaan zonder zicht op een oplossing.

Omdat de schepen de Perzische Golf nog amper in of uit kunnen, hebben grote gasproducenten uit het Midden-Oosten hun productie teruggeschroefd, en werd vorige week ook Ras Laffan in Qatar, ’s werelds grootste installatie voor vloeibaar gemaakt aardgas (LNG), stilgelegd. 

Met de EU-gasvoorraden onder de 30 procent gaat Europa de lente in met uitgeputte reserves.  Er wordt gevreesd dat de aanvoer van LNG mogelijk niet voldoende zal zijn om aan de vraag te voldoen. 

Analisten verwachten dat de Europese gasopslag tegen het einde van maart slechts 22–27 procent van de capaciteit zal bedragen, aanzienlijk lager dan het 5-jarig gemiddelde van ongeveer 41 procent.

Het lijkt bijna op de toestand net voor de oorlog in Oekraïne. Ook toen stonden de Europese voorraden historisch laag.

Het Russische Gazprom had in de zomer van 2021 bewust zijn Europese ondergrondse opslagreserves niet aangevuld. Rusland was toen eigenlijk de inval in Europa al aan het voorbereiden. Door bewust een schaarste te creëren wilde het met superhoge gasprijzen de EU op de knieën krijgen.

Datzelfde Rusland stuurde vorige week berichten de wereld in dat het misschien wel eens de export van aardgas naar Europa stop zou kunnen zetten. Rusland leverde vorig jaar nog 13 procent van het Europese aardgas. Toch lijkt die dreiging niet erg realistisch. Rusland heeft zijn inkomsten uit het aardgas dringend nodig. Maar de dreiging verhoogt wel de druk op de marktprijzen.

De eerste tekenen van problemen met de gasvoorziening beginnen zich intussen af te tekenen. De afgescheiden Moldavische regio Transnistrië waarschuwt dat zij binnen enkele dagen zonder gas kan komen te zitten. 

Maar ook Europa zit niet zo comfortabel. Als er in de komende 4 weken minder LNG aankomt, kunnen de opslagniveaus verder dalen, wat het risico op bevoorradingstekorten vergroot. Europa vult normaal in de lente en zomer zijn wintervoorraden aan, wanneer de gasprijzen het laagste zijn.

Maar als er schaarste is, kunnen de prijzen zelfs in de zomer door het dak gaan. Dat is precies wat er bij de gascrisis van 2022 gebeurde. In augustus piekten de prijzen maar liefst naar 340 euro per megawattuur omdat Europa wanhopig op zoek was naar gas voor de winter. Als het conflict in de Perzische Golf nog lang aansleept, dreigt Europa in eenzelfde scenario te belanden.

Intussen is de strijd voor het schaarse gas volop aan de gang. Vorige week wijzigden minstens 3 tankers met vloeibaar aardgas op weg naar Europa plots van koers. Ze draaiden 180 graden om en wendden de steven naar Azië. Blijkbaar heeft daar een partij een hogere prijs geboden op het gas dat de schepen aan boord hebben.

Ook dat doet sterk denken aan de gascrisis van 2021-2022. In het najaar van 2021 begonnen Amerikaanse LNG-tankers plots hun Europese klanten voorbij te varen omdat China en India hogere prijzen boden.

De boetes voor de verbreking van het contract namen de Amerikanen er met de grijnslach bij. Die verzonken in het niets bij de torenhoge prijzen die de landen in het Verre Oosten begonnen te bieden voor hun lading. 

Nu lijkt hetzelfde scenario in de maak. Vorige week nog waarschuwde Pascal De Buck, CEO van Fluxys die de gasterminal in Zeebrugge uitbaat, voor LNG-tankers die effectief van koers veranderen.

Vanochtend brak de olieprijs ook al door de psychologische prijs van 100 euro per vat. Hij staat op het moment van het schrijven van deze analyse al op 107 euro per vat Brent-olie. Dat is ruim 15 procent hoger dan vorige vrijdag.

Ondertussen circuleren er berichten dat de G7-ministers van Financiën vandaag samen met het Internationaal Energieagentschap (IEA) zullen bespreken of er een gecoördineerde vrijgave van oliereserves kan komen.

Hoe kan de EU aan deze crisis ontsnappen? Het antwoord is: bijna niet. Europa wil geen Russisch aardgas of olie meer. De Noren zitten op maximale capaciteit. Ook de Britten doen wat ze kunnen, maar ook daar is de aanvoer beperkt.

Europa kijkt nu naar Noord-Afrika, onder meer Algerije en Libië kunnen olie en gas leveren. Maar Libië is niet bepaald een stabiel regime en met (gas)aanvoer uit Algerije via pijpleidingen en tankers gaan we het ook niet redden.

Blijven over: de Verenigde Staten. Die kunnen hun productie nog opdrijven. Met schalie-olie en schaliegas. Dat laatste wordt ook onder vloeibare vorm met LNG-tankers naar Europa gevoerd. Maar dat Amerikaanse LNG is 20 procent duurder dan het Qatarese.

Op deze manier dreigen we ook heel erg afhankelijk te worden van de Amerikanen: die voerden vorig jaar al bijna de helft van het niet-Europese aardgas aan, zo bleek nog uit een studie.

Maar die Amerikanen zullen niet aarzelen ons peperdure prijzen aan te rekenen wanneer de strijd om het gas en de olie volop losbarst. Overigens: de Amerikanen hebben nog voldoende voorraden, maar ze moeten wel dringend nieuwe LNG-terminals bouwen om de massale export aan te kunnen.

Europa heeft nog één uitweg: massaal inzetten op hernieuwbare energie. Maar daarvoor is tijd nodig. Net als het uitrollen van kernenergie: de twee alternatieve energiebronnen kunnen een nieuwe energiecrisis die mogelijk vlak voor de deur staat niet tijdig opvangen.

Het lijkt er dus op dat de winnaar van de Amerikaanse aanval op Iran de Amerikaanse olie- en gasboeren zijn. En de verliezers: de Europeanen.