Ex-gevangene Ilias verliest begeleiding: Antwerpen schrapt financiering succesvolle re-integratieprojecten

Ilias* is intussen 25 en lijkt zijn leven weer op de rails te krijgen, maar tot een jaar geleden zag dat er wel anders uit. Toen kwam hij net uit de gevangenis, na jaren van criminele feiten in het drugsmilieu. Zelf omschrijft hij het als "zoiets als drugshandel", maar verder wil hij er niet over uitweiden.

"Om opnieuw te integreren in de maatschappij, werd ik verplicht om bij U-Turn in begeleiding te gaan", vertelt Ilias. "Ik zat op dat moment ongeveer 9 maanden in de gevangenis en werd hier met open armen ontvangen."

In het begin van zijn re-integratieproces kwam Ilias 3 keer per week langs bij U-Turn, in de Van de Wervestraat in Antwerpen. "Ik kreeg een vertrouwenspersoon toegewezen die me met alles kon helpen", gaat hij verder. "Na een tijdje kwam ik er nog 2 keer per week en nu nog maar 1 keer, maar telefonisch kan ik die vertrouwenspersoon dag en nacht opbellen."

In totaal zat Ilias een jaar en 3 maanden in de gevangenis. "Op die tijd verandert er ontzettend veel en heb je op veel vlakken hulp nodig. Je kan het niet aan iemands gezicht aflezen dat hij in de gevangenis heeft gezeten, maar mentaal is zo'n periode heel zwaar."

In eerste instantie proberen de begeleiders van U-Turn het leven van hun cliënten zo stabiel mogelijk te krijgen. "We gaan met hen op zoek naar werk of een opleiding", vertelt coördinator Sofie Hesbain. "We bekijken ook hun thuis- en financiële situatie. Onze cliënten hebben soms schulden, vaak door boetes, en die proberen we afbetaald te krijgen."

Daarnaast wordt er besproken hoe het komt dat de jongere al regelmatig in de criminaliteit is beland. "Het voornaamste doel van ons project is om recidive te voorkomen", aldus Hesbain. Een belangrijk doel, ook om de overbevolking in de gevangenissen aan te pakken.

Toch heeft de stad Antwerpen beslist om het project na dit jaar niet meer te financieren. "Op 18 jaar tijd hebben we 244 mensen begeleid, bijna altijd met succes", gaat Hesbain verder. "Amper 10 procent daarvan is tijdens de begeleiding hervallen. Zonder onze begeleiding, hervalt de helft van de gedetineerden binnen 2 jaar. We vinden het dus onbegrijpelijk dat we er na dit jaar mee moeten stoppen."

"Als reden kregen we te horen dat het geen resultaatsgebonden beslissing is, dat betekent dus dat het een financiële keuze is. Nochtans ligt de kost voor een begeleiding bij ons veel lager dan die van een detentie. Bij justitie en de gevangenissen was iedereen met verstomming geslagen over deze beslissing."

Dat bevestigt An Janssens, directeur van de gevangenis in Antwerpen. "Het is jammer dat zo'n project, met zoveel ervaring, zomaar wordt weggegooid. Het project werkte erg goed, maar nu zal er waarschijnlijk een gat ontstaan dat moet worden ingevuld door een totaal nieuw project."

Voor jongeren zoals Ilias, blijkt het project van U-Turn broodnodig. "Zonder hun begeleiding had ik misschien terug in de gevangenis gezeten", zegt Ilias. "Ik ben nu al even uit de gevangenis, maar heb nog altijd begeleiding nodig. Als die stopt in december, weet ik niet wat te doen."

Vanaf april start U-Turn geen nieuwe begeleidingen meer op. De begeleiders hopen de trajecten die nu lopen, nog te kunnen afwerken tegen eind dit jaar.

Eerder dit jaar raakte al bekend dat ook het project TOP-coaches van het Antwerpse CAW wordt stopgezet. TOP staat voor 'Terug Op Pad' en de coaches helpen (ex-)gedetineerden tussen 18 en 30 jaar om opnieuw te integreren in de samenleving. Het project bestaat al 17 jaar.

Jaarlijks kreeg het meer dan 200.000 euro financiering van de stad, maar na dit jaar wordt dat stopgezet. Bij TOP-coaches werken ze op ongeveer dezelfde manier als bij U-Turn, maar wordt de begeleiding niet verplicht vanuit de strafuitvoeringsrechtbank. 

"Wij werken vaker met kortgestraften en ook met beklaagden, die nog geen straf hebben gekregen", zegt Ilse Ielegems, verantwoordelijke bij TOP-coaches. "Elk jaar helpen we zo'n 40 jongeren. Het is schrijnend dat de stad ons project na dit jaar stopzet."

De organisaties vinden dat de stad de jongeren in de steek laat. "Hoewel de stad U-Turn en TOP-coaches financierde met jaarlijks 479.000 euro, vallen ze buiten de bevoegdheid van een lokaal bestuur", reageert David Cleiren, woordvoerder van burgemeester Els van Doesburg (N-VA).

"De stedelijke uitdagingen zijn groot, waardoor er keuzes gemaakt moeten worden", aldus Cleiren. "We kiezen ervoor om meer middelen in te zetten op vroegdetectie en vroeginterventie. Want door het vroegtijdig identificeren en opvolgen van probleemjongeren, kunnen we sneller ingrijpen op probleemsituaties, nog vóór ze escaleren richting jeugdcriminaliteit."

De stad voorziet 2 miljoen euro per jaar voor een globale aanpak rond risicojongeren. Daarnaast werd er op 17 oktober 2025 een brief gestuurd naar de Vlaamse en federale ministers van Welzijn en Justitie, met de vraag om de financiering van de projecten structureel over te nemen. Of dat zal gebeuren, is nog niet duidelijk.