"Wettelijk zijn we gelijk, maar...": bereikt gendergelijkheid zijn plafond?

"Als het gaat om gelijke rechten voor vrouwen en mannen, dan hebben we voldoende gedaan in mijn land." Het is een simpele stelling, die het marktonderzoekbureau Ipsos heeft voorgelegd aan meer dan 23.268 mensen in 29 landen. Meer dan de helft van hen (52 procent) gaat akkoord: voor hen is er in hun land wel genoeg gebeurd om gendergelijkheid te bereiken. 

Zijn mannen en vrouwen dan stilaan echt gelijk?

Wettelijk gezien wel, zegt Bieke Purnelle, directeur bij RoSa, het kenniscentrum voor gender, feminisme en gelijke kansen. "Juridisch gezien zijn we zo goed als gelijk en hoeft er dus niet veel meer te gebeuren." 

Maar er blijft een grote maar over: "De samenleving bestaat niet enkel uit wetten en regelgeving. Waarden, normen en cultuur spelen een grote rol in hoe we samenleven. Onze focus mag niet enkel liggen bij het wettelijke en juridische. We moeten ons beginnen te focussen op hoe we kijken naar vrouwen en mannen in onze samenleving en welke rol we hen (onbewust) toebedelen."

En op dat vlak ligt er toch nog wel wat werk op de plank. "Denk aan de discussie tussen Soundos en Bart Schols in De Afspraak enkele weken geleden." 

Daarmee haalt Purnelle een recent voorbeeld aan van hoe het nog eens even misging. Wanneer comédienne Soundos El Ahmadi in De Afspraak aanhaalt dat vrouwen zich "constant en overal" onveilig voelen op straat, trekt presentator Bart Schol dat in twijfel, omdat "zijn vriendinnen zeggen dat ze zich wel veilig voelen". 

Dat terwijl de cijfers van seksueel geweld en grensoverschrijdend gedrag niet dalen. Integendeel, stelt Purnelle. "Het onveiligheidsgevoel bij vrouwen is zeer groot. Dat thema leeft heel sterk, zeker bij jonge vrouwen. Zij gaan nu uit en worden het vaakst het slachtoffer van dat soort grensoverschrijdend gedrag. Er ontstaan zelfs nieuwe vormen, zoals spiking." 

"Dus ik kan helaas niet zeggen dat er op dat vlak vooruitgang is, want dat is gewoon niet zo. En wetten gaan dat niet oplossen. Er is nood aan preventie, maar ook daar ligt de focus bij vrouwen: zelfverdedigingscursussen, pepperspray, nooit alleen naar huis gaan. Dat is ook niet de oplossing." 

Wat we wel nodig hebben, is een verschuiving in normen en perceptie. "Hoe kijken jongens en mannen - niet allemaal, maar wel veel van hen - naar meisjes en vrouwen? Dat moeten we ons afvragen, daarop moeten we inspelen." 

Vraag is of er nog ruimte is voor dat debat, aangezien de studie van Ipsos aantoont dat het voor velen nu wel genoeg geweest is.

Het gaat zelfs verder: 1 op de 3 Belgen vindt dat we in ons land zo ver gegaan zijn in het promoten van vrouwenrechten, dat mannen nu benadeeld worden. En 34 procent vindt dat er te veel van mannen verwacht wordt om gendergelijkheid te verkrijgen. 

Nochtans zijn mannen ook gebaat bij de strijd die vrouwen voeren voor hun rechten, zegt Purnelle. "We stellen gendernormen in vraag, normen die ook mannen in een bepaald keurslijf dwingen." 

Zo blijkt uit de studie ook dat 1 op de 5 mensen nog steeds vindt dat mannen hun problemen zelf maar moeten oplossen en hulp vragen dus uit den boze is. Zo'n 12 procent vindt het totaal niet kunnen dat mannen tegen hun vrienden zouden zeggen 'dat ze hen graag zien'. En volgens 1 op de 5 moet een man er sterk uitzien, ook als hij fysiek niet zo groot is.

"Mannen moeten altijd maar stoer en sterk zijn, dat wordt nog steeds zo gedacht en verwacht. Ik vermoed dat veel mannen daar heel ongelukkig van worden. En veel problemen waarmee mannen kampen, ontstaan omdat ze nooit geleerd hebben om met hun emoties om te gaan, of om hulp te vragen." 

Daarom moet gendergelijkheid dus ook over hen gaan, over mannen. "Normen rond mannelijkheid moeten ook in vraag gesteld worden. Het gaat ook over vaderschapsverlof, over hoe je als man een zorgzame en liefdevolle partner kan zijn. En of er plaats is voor jou in de zorgsector, als je als man een zorgberoep wil uitoefenen." 

We moeten samen nadenken, zegt Purnelle. "Hoe verhouden we ons tot elkaar? Wie kampt met wat? Rigide gendernormen zijn even schadelijk voor vrouwen als voor mannen."

Samenwerken dus, niet tegenwerken. En toch ziet Purnelle hoe gendergelijkheid een strijd dreigt te worden, of dat eigenlijk al is. Dat heeft volgens haar weinig zin. 

Hebben we de strijd rond vrouwenrechten dan fout aangepakt? Purnelle zegt stellig nee.

"Als je ziet welke eisen uit de 2e feministische golf in de jaren 70 en 80 vandaag zijn opgenomen in onze wetgeving, dan zou ik dat net een van de meest succesvolle sociale bewegingen ooit noemen. Denk aan stemrecht en reproductieve rechten, maar ook het recht om een eigen bankrekening te openen." 

Het is jammer dat niet iedereen dat succes op dezelfde manier ziet, vindt Purnelle. Al is ze niet verbaasd: "Het is nu eenmaal makkelijker om een zondebok te zoeken voor problemen, dan boos te zijn op een systeem. En de politiek, extreemrechtse denkers en influencers spelen maar wat graag in op die nood aan een zondebok."

Daarom is het des te belangrijker om uit te zoomen en het grotere plaatje te bekijken. "De vrouwenbeweging is per definitie maatschappijkritisch, dat is altijd zo geweest. Vrouwen waren fundamenteel ongelijk en hebben nagedacht over de structuren en systemen die daar verantwoordelijk voor waren. Ze hebben zich georganiseerd, omdat dat nodig was om iets te bereiken."

Voor mannen ligt dat helemaal anders. "Ze stonden eeuwenlang aan de top van de maatschappelijke ladder en waren ook thuis de baas. Ze hoefden zich niet af te vragen wat hun rol was." 

Dat is nu duidelijk veranderd, merkt Purnelle op. "De samenleving is veranderd en mannen weten niet goed welke rol ze nog hebben. Ze voelen zich bedreigd en willen weten wiens schuld dat is. En dan is het makkelijker om te zeggen: het is de schuld van feministen, in plaats van na te denken over de onderliggende structuren, zoals economie of politiek, die ongelijkheid veroorzaken."