Amper een paar jaar na de introductie van AI-tools als ChatGPT, Gemini of Copilot is nu ruim 4 op de 10 Vlamingen gewoontegebruiker. Dat is ongezien, zo blijkt uit het jaarlijkse imec.digimeter-onderzoek. De vraag of we AI ook slim gebruiken, wordt alleen maar pertinenter. Zeker ook in het onderwijs.
Hoe snelle opmars van AI ook in Vlaanderen tot ongemak leidt: gaan we er wel slim mee om?
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
In het kort:
43 procent van de Vlamingen gebruikt AI-tools zoals ChatGPT minstens maandelijks, tegenover 28 procent vorig jaar.
Twee derde van de Vlamingen gebruikt AI vooral als zoekmachine om sneller informatie te vinden.
Ook de bezorgdheid over AI groeit. Zo vreest meer dan de helft van de jonge gebruikers door AI minder zelf na te denken dan vroeger.
Hoe aanwezig is AI in ons dagelijks leven?
Exact een jaar geleden stond Lieven De Marez, onderzoeksdirecteur maatschappij en innovatie (/) al met zijn mond vol tanden toen hij in zijn -onderzoek de opmars van generatieve AI in onze samenleving aanschouwde. Generatieve AI is artificiële intelligentie die na training op basis van massa's data zelf nieuwe tekst, afbeeldingen, video of muziek kan creëren. De ChatGPT's, Claudes, Gemini's en Copilots van deze wereld dus.
Vandaag heeft De Marez het al even moeilijk om weg te blijven van de superlatieven: "een verschroeiende digitale versnelling", "een overweldigende golf", "nog nooit een technologie zo hard zien binnenkomen". Oké, dat punt is gemaakt, al zeggen de cijfers het misschien nog duidelijker.
Je stelt een vraag en je krijgt meteen een 'samengepuzzeld' antwoord terug. Dat is de norm geworden
Lieven De Marez, onderzoeksdirecteur maatschappij en innovatie (imec/UGent)
Vorig jaar zei 28 procent van de Vlamingen AI minstens maandelijks actief te gebruiken, dit jaar is dat al 43 procent. "Vanaf 40 à 50 procent bereik je een kritiek kantelpunt in een samenleving", legt De Marez uit. "Dan wordt een technologie het nieuwe normaal. AI bereikt dat punt al na 3 jaar, terwijl pakweg de smartphone of Netflix daar 4-5 jaar voor nodig hadden."
Kijk je enkel naar de jongeren tussen 18-24 jaar oud, dan kom je aan 75 procent gewoontegebruikers. En zoom je dan nog in op de studenten, dan groeit dat naar 81 procent.
Wat is de imec.digimeter?
Het jaarlijkse imec.digimeter-onderzoek neemt het media- en technologiegebruik van de Vlaming onder de loep. De enquête wordt jaarlijks uitgevoerd bij een representatieve steekproef (leeftijd, geslacht, opleidingsniveau) van Vlamingen. Deze editie telde 3.001 respondenten.
Hoe gebruiken we die AI-tools?
Stel je daar nog niet te veel gesofisticeerds bij voor. Twee derde van de Vlamingen gebruikt AI vooral als nieuw soort zoekmachine, om sneller info te sprokkelen. "De tijd van het gewone googelen is voorbij", ziet De Marez. "Je stelt een vraag en je krijgt meteen een 'samengepuzzeld' antwoord terug. Dat is de norm geworden."
Daarnaast gaat het om tekstcreatie en -verwerking: vertalen, schrijven, bijwerken. 6 op de 10 Vlamingen zetten AI daarvoor in. Inspiratie en ideeën, hulp bij praktische ideeën, planning en advies staan wat lager in het lijstje.
"Dat zijn niet de toepassingen die het meeste vergen van AI. Meer complexe toepassingen, zoals data-analyse of code schrijven, worden in België minder gebruikt."
Dat strookt met een recente analyse van ChatGPT-eigenaar OpenAI . Daaruit blijkt dat België wel vooroploopt op vlak van gebruik, maar dat we hier nog veel minder het potentieel van AI benutten voor geavanceerde taken. Landen als Polen, Litouwen, Letland, Spanje en Griekenland doen dat bijvoorbeeld veel meer.
Voelen Vlamingen zich al comfortabel bij AI?
Nog niet 100 procent, leert de imec.digimeter. Sowieso heerst er bij Vlamingen al jaren een bezorgdheid over bijvoorbeeld de groeiende afhankelijkheid van onze smartphone en van sociale media, maar ook over de authenticiteit en waarheidsgetrouwheid van informatie en over de omgang met persoonlijke data.
AI zet dat nog meer op scherp. Het enthousiasme begint barstjes te vertonen en de vraagtekens zijn ook groter geworden. 62 procent van de Vlamingen vreest bijvoorbeeld dat AI een negatieve impact op zijn privacy heeft. Liefst 85 procent is bezorgd dat AI foute informatie kan helpen verspreiden. En nog 8 op de 10 Vlamingen maken zich zorgen niet meer het verschil te kunnen zien tussen wat door een mens en wat door AI is gemaakt.
Ruim de helft van de Vlamingen is overtuigd van de efficiëntiewinst die AI met zich meebrengt, maar slechts 37 procent zegt te weten hoe ze die tools kunnen inzetten om taken efficiënter uit te voeren. 16 procent van de Vlamingen ziet helemaal geen voordeel. En 6 procent noemt het zelfs tijdverlies.
"We willen het heel hard", ziet De Marez. "Maar tegelijk zie je bij de werkende Vlamingen 1 op de 3 zeggen: 'ik ben eigenlijk vogelpik aan het spelen, ik weet niet wat ik aan het doen ben'. Bij studenten is dat 1 op de 5. Die mensen hebben nood aan opleiding. Die is er niet altijd. Minder dan de helft van de Vlamingen krijgt een ondersteunend kader aangeboden."
AI-geletterdheid wordt vandaag nochtans essentieel, denkt hij. "Ik denk dat hier een grote taak ligt voor het beleid en het onderwijs. Denk aan pakketten rond mediawijsheid voor leerkrachten, als er bijvoorbeeld iets gebeurt rond privacy of sexting. Waarom zou je dat niet kunnen doen over ?"
Dus ook studenten worstelen hiermee?
Zeker weten. Het zijn dan misschien wel de meest intensieve AI-gebruikers van onze contreien, maar ze voelen zich daar tegelijk ongemakkelijk bij, blijkt duidelijk uit de bevraging. Dat gaat dan met name over het feit dat ze vandaag soms letterlijk hun denken aan AI uitbesteden.
37 procent van de Vlaamse gebruikers zegt dat ze door het gebruik van generatieve AI minder zelf nadenken dan vroeger. Dat cijfer loopt bij 18-24-jarigen op tot meer dan de helft (53 procent). Meer dan twee derde van de studenten is bezorgd dat generatieve AI hun kritische denken ondermijnt. Een derde van de AI-gebruikende studenten vreest zelfs gewoon niet te kunnen afstuderen zonder AI.
De Marez ziet daar wel wat alarmbellen afgaan en roept op om ons onderwijs daarnaar te organiseren. "We hebben niet de luxe om hierover 10 jaar te debatteren. Ook dit jaar zijn er aan de universiteiten weer duizenden studenten aan het werken aan hun scriptie. Dat zou dan de pièce de résistance van hun opleiding moeten zijn. Hoe kunnen wij nu weten of zij dat zelf geschreven hebben of niet? Of zij dat schrijfsel goed geïnternaliseerd hebben of niet?"
"Misschien moeten wij eigenlijk zeggen dat ze die scriptie in november al moeten indienen, 'want we weten toch dat je dat niet zelf gaat schrijven'. Tussen november en juni moeten wij hen dan uitdagen om te zien of ze zelf wel goed begrepen hebben wat ze geschreven hebben en of ze dat wel allemaal goed gecontroleerd hebben."
