10 jaar na de aanslagen van 22 maart 2016 in Brussel heeft Christelle Giovannetti, een overlevende van de aanslag in metrostation Maalbeek, veroordeelde dader Mohamed Abrini bezocht in de gevangenis voor een gesprek. "Ik heb innerlijke rust gevonden", vertelt ze aan Belga. "Ik heb het boek niet dichtgedaan, maar ik heb een bladzijde omgeslagen." Zo'n gesprek kan een belangrijke stap in het verwerkingsproces zijn, benadrukt bemiddelaar Nancy Van Eynde.
Dossier
"Ik wilde het gewoon begrijpen": 10 jaar na aanslagen spreekt overlevende met dader Mohamed Abrini
"Het is een proces waar je je maanden op moet voorbereiden, zodat het gesprek in een serene sfeer kan verlopen", legt Giovannetti (40) uit aan Belga.
Ze ontmoette Abrini, beter bekend als 'de man met het hoedje', in de gevangenis in het kader van het herstelrecht, waarbij slachtoffers en dader de mogelijkheid krijgen om te delen hoe het misdrijf hen heeft beïnvloed. De eerste ontmoeting vond plaats via de non-profitorganisatie Médiante, die slachtoffers en daders van misdrijven met elkaar in contact brengt.
Daarna sloot Giovannetti zich ook aan bij het collectief Retissons du lien, dat slachtoffers van terroristische aanslagen en families die getroffen zijn door de betrokkenheid van een lid bij jihadistische ideologieën samenbrengt. De groep organiseert bijeenkomsten, onder andere in gevangenissen.
Allebei zenuwachtig
Giovannetti was, naar eigen zeggen, zenuwachtig op de dag van de ontmoeting. "Op de parkeerplaats van de gevangenis vroeg ik me af wat ik daar deed." Ondanks de twijfel besloot ze toch door te zetten. "Toen we elkaar voor het eerst ontmoetten, was hij zenuwachtiger dan ik", vertelt ze. Uiteindelijk brachten ze de hele middag pratend door.
De vrouw benadrukte dat het tijdens de ontmoeting niet om vergeving of excuses ging. "Eigenlijk wilde ik het gewoon begrijpen", klinkt het.
En een rechtstreeks gesprek met de dader kan daar wel degelijk bij helpen. "Het gedrag van een dader roept veel vragen op", legt Nancy Van Eynde uit bij Radio 2 Middag in Vlaams-Brabant. Zij is bemiddelaar bij Moderator vzw, de Vlaamse tegenhanger van Médiante. "Om iets als slachtoffer te kunnen verwerken, heb je informatie nodig. Een dader is het best geplaatst om die informatie te geven", verduidelijkt ze.
"We zijn even oud en we zijn opgegroeid in samenlevingen die niet zo verschillend zijn - ik in Frankrijk, hij in België - en toch hadden we op een gegeven moment heel verschillende levensvisies", merkt Giovannetti op. Ze spraken beiden over hun jeugd en hun gezinssituatie. "We beseften dat we ook dingen gemeen hebben: we hebben allebei een broer of zus verloren."
Als je oog in oog met hem in een kamer staat, kan je de mens niet negeren
Christelle Giovannetti
Giovannetti beschrijft Abrini als een man "die veel praat, veel nadenkt, gecultiveerd is en veel leest", en die volgens haar een ander perspectief op zijn leven heeft gekregen. "Als je oog in oog met hem in een kamer staat, kan je de mens niet negeren. Je kan jezelf niet meer wijsmaken dat ze monsters zijn die totaal anders zijn dan wij."
Tegelijk kan de dader, in dit geval Abrini, ook een gezicht plakken op het leed dat hij heeft veroorzaakt. "Voor de dader wordt het slachtoffer zo een persoon van vlees en bloed", weet bemiddelaar Van Eynde.
"Hij heeft veel spijt van wat hij heeft gedaan en neemt de verantwoordelijkheid op zich. Hij verschuilt zich niet achter excuses. Hij ziet de dingen anders. Hij heeft veel geleerd en blijft daaraan werken."
Voor haar hebben de gesprekken haar ook geholpen om verder te gaan. "Ik heb innerlijke rust gevonden. Ik heb het boek niet dichtgedaan, maar ik heb een bladzijde omgeslagen."
Geen invloed op straf
De ontmoeting zet de uitspraak van de rechtbank niet ter discussie, benadrukt Giovannetti. Dergelijke gesprekken blijven vrijwillig en hebben geen invloed op de straf.
"Het rechtssysteem heeft zijn oordeel geveld en de maatschappij heeft haar eigen weg gevolgd. Het is niet aan mij om recht te spreken. Ik wilde begrijpen wie er schuilgaat achter de tralies, wat er achter de ideologie en achter iemands levensverhaal zit."
Ook voor daders biedt zo'n ontmoeting kansen. "Ze kunnen iets positiefs doen na het negatieve wat ze hebben aangericht. Zo kunnen ze er ook uit leren", besluit Van Eynde.
Bemiddelaar over gesprekken tussen slachtoffers en daders bij Radio 2 Vlaams-Brabant
Wat is er gebeurd op 22 maart 2016?
Drie terroristen, Ibrahim El Bakraoui, Najim Laachraoui en Mohamed Abrini, waren die bewuste dinsdagochtend vanuit Schaarbeek naar de luchthaven in Zaventem afgezakt met valiezen vol explosieven. In het nauw gedreven na een maandenlange klopjacht door de veiligheidsdiensten, ging het resterende deel van de terreurcel die eerder al toesloeg in Parijs, over tot actie. Enkele dagen voordien, op 18 maart, was Salah Abdeslam -op dat moment een van de meest gezochte terroristen in Europa voor zijn aandeel in de bloedige aanslagen in Parijs- in Sint-Jans-Molenbeek gearresteerd.
Bij de explosies in de vertrekhal van Zaventem kwamen twee van de drie terroristen om het leven. Mohamed Abrini liet uiteindelijk zijn met explosieven gevulde bagage achter en verdween in de mensenmassa. Hij keerde te voet terug naar Schaarbeek.
Iets meer dan een uur later ontplofte op een tiental kilometer van de luchthaven nog een bom in het Brusselse metrostation van Maalbeek, vlak bij de Europese wijk. Khalid El Bakraoui - de jongere broer van Ibrahim - blies zichzelf op tussen de vele pendelaars op weg naar hun werk. Ook hier, net als in de luchthaven van Zaventem, vielen er verschillende dodelijke slachtoffers. Brussel ging die dag in lockdown. De aanslagen werden opgeëist door terreurorganisatie IS.
De taxichauffeur die Ibrahim El Bakraoui, Laachraoui en Abrini naar de luchthaven had gebracht, stapte diezelfde ochtend nog naar de politie. Dankzij zijn tip kwamen de speurders uit op het schuiladres van de terroristen in de Max Roosstraat in Schaarbeek, waar materiaal werd gevonden waarmee de daders nog meer explosieven konden maken. Mohamed Abrini en Osama Krayem, die man die zichzelf ook had moeten opblazen in de metro, werden uiteindelijk op 8 april opgepakt in Anderlecht.
In juli 2023 werden zes daders schuldig verklaard aan terroristische moord, terroristische moordpoging en lidmaatschap van een terroristische organisatie. Salah Abdeslam, die al veroordeeld was voor de aanslagen in Parijs in november 2015 en de schietpartij in de Driesstraat in Vorst, kreeg geen bijkomende straf. De anderen kregen celstraffen van 20 jaar tot levenslang. Abrini kreeg een celstraf van 30 jaar. Twee andere daders werden enkel veroordeeld voor hun deelname aan de terroristische organisatie.
Regionaal nieuws uit Brussel en Vlaams-Brabant
Gepubliceerd:
