In de oorlog met Iran heeft de VS naar eigen zeggen al meer dan 30 marineschepen tot zinken gebracht. Een schip werd zelfs getorpedeerd waarbij de VS geen moeite deed om de opvarenden te redden. Nochtans is dat volgens het internationaal recht over aanvallen op zee verplicht, zegt professor internationaal recht Freya Baetens.
VS brengt "al meer dan 30 marineschepen" tot zinken in oorlog met Iran: wat zegt internationaal recht over aanvallen op zee?
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
Wat zegt het internationaal recht?
Nog los van de vraag of de huidige aanvallen van de VS en Israël tegen Iran legitiem zijn, geldt in elke oorlog dat de strijdende partijen zich aan het oorlogsrecht moeten houden, ook op zee. Dat betekent dat alleen legitieme militaire doelen mogen worden aangevallen.
"Het internationaal humanitair recht definieert die als: objecten of individuen die door hun status, locatie, doel of gebruik een effectieve bijdrage leveren aan de oorlogsvoering, en waarvan de uitschakeling een bepaald militair voordeel biedt", duidt Freya Baetens, professor internationaal recht, verbonden aan de universiteit van Oxford. "Een oorlogsschip valt hier dus automatisch onder."
Ook als het aangevallen wordt op meer dan 3.000 kilometer van het oorlogsgebied, zoals het Iraanse marineschip Iris Dena, dat eerder deze week werd getorpedeerd door het Amerikaanse leger? Dat schip was op de terugweg van een militaire parade in India, met volgens Iran 130 bemanningsleden aan boord.
"Dat het op de terugweg is van een parade, maakt geen verschil", zegt Baetens. "Het is nog altijd een oorlogsschip, en dus een legitiem doel". Ook dat het schip in kwestie werd aangevallen in internationale wateren maakt niet uit.
Onmiddellijk het vuur openen, zonder eerst contact te zoeken of te waarschuwen, wordt in de meeste gevallen als buitensporig beschouwd
Freya Baetens, professor internationaal recht, universiteit van Oxford
Een koopvaardijschip of een olietanker daarentegen is geen legitiem doel. "Al zijn er uitzonderingen, bijvoorbeeld als het wapens vervoert of oliebevoorrading voor troepen levert."
Het internationaal recht stelt wel dat het gebruikte geweld noodzakelijk en proportioneel moet zijn.
"Het stelt dat een staat zonder voorafgaande waarschuwing noodzakelijke en proportionele geweldsmiddelen mag gebruiken als zijn eigen oorlogsschip of grondgebied onder een actieve, dreigende aanval staat", zegt professor Baetens.
"Tenzij dit noodzakelijk is, mag een schip dus niet onmiddellijk tot zinken worden gebracht. Bovendien moet het gebruikte geweld proportioneel zijn, zelfs bij een reactie op een provocatie. Onmiddellijk het vuur openen, zonder eerst contact te zoeken of te waarschuwen, wordt in de meeste gevallen als buitensporig beschouwd."
Wat met de opvarenden?
"Als de opvarenden militairen zijn, vormen ook zij een legitiem doel", zegt professor Baetens.
Ook de bemanning moet een kans krijgen om zich over te geven, tenzij de dreiging onmiddellijk en absoluut is.
"Zodra ze zich overgeven, zijn de bemanningsleden krijgsgevangenen en hebben ze bepaalde rechten, onder meer voor een humane behandeling, verzorging en repatriëring", zegt Baetens. "Na actieve vijandelijkheden moeten ze worden vrijgelaten."
Zodra ze zich overgeven, zijn de bemanningsleden krijgsgevangenen en hebben ze bepaalde rechten
Freya Baetens, professor internationaal recht, universiteit van Oxford
In het geval van de Iris Dena, het marineschip dat eerder deze week werd getorpedeerd door een Amerikaanse onderzeeër, was het schip al gezonken op het moment dat de marine van Sri Lanka ter plaatse kwam om overlevenden te redden.
32 mariniers werden uit zee gered, 87 lichamen geborgen. Er wordt nog gezocht naar overige bemanningsleden.
De Tweede Conventie van Genève (1949) stelt nochtans dat strijdende partijen gewonde schipbreukelingen op zee moeten beschermen. Dat gebeurde ook daadwerkelijk tot een eind in de Tweede Wereldoorlog. Een berucht incident maakte een einde aan die praktijk.
Het incident met de Laconia, een beruchte aanval uit de Tweede Wereldoorlog
De Tweede Wereldoorlog was ook een duikbotenoorlog. Die werd extra meedogenloos na een berucht incident in 1942: de aanval op de Laconia.
De Laconia was een passagiersschip, maar werd tijdens WO II gebruikt voor troepentransport. Naast bemanningsleden en bijna 300 Britse soldaten had het schip tientallen burgers en 1.800 Italiaanse krijgsgevangenen aan boord toen het voor de kust van West-Afrika werd getorpedeerd door de Duitse onderzeeër U-156.
Na de torpedering werd meteen begonnen met een reddingsoperatie. Honderden opvarenden werden gered door de U-156 en 3 andere (Duitse en Italiaanse) duikboten. Maar hoewel zij met Rode Kruis-vlaggen vaarden, werden ze vervolgens toch gebombardeerd door het Amerikaanse leger.
Het incident met de Laconia had verstrekkende gevolgen. Terwijl het tot dan de gewoonte was dat onderzeeërs na een aanval hulp boden aan de overlevenden, vaardigde de Duitse admiraal Karl Dönitz de richtlijn uit dat niet langer te doen.
Was het de eerste keer sinds WO II dat een schip is getorpedeerd?
Naar de Tweede Wereldoorlog verwees de Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth eerder deze week, toen hij zich op de borst klopte over het torpederen van de Iris Dena.
Hegseth stelde dat "een vijandig schip voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog tot zinken is gebracht".
Die bewering klopt niet. Ook na de Tweede Wereldoorlog zijn er nog enkele gevallen bekend van oorlogsschepen die getorpedeerd werden. "De Britten hebben het ook gedaan in de Falklands", corrigeerde generaal op rust Marc Thijs gisteravond al in Terzake.
Gewezen generaal Marc Thys: "Hier vergist Hegseth zich"
Tijdens de Falklandoorlog in 1982 torpedeerde een Britse atoomonderzeeër de Argentijnse kruiser ARA General Belgrano. Daarbij vielen 323 doden.
Ook dat was niet de eerste torpedering na de Tweede Wereldoorlog. Daarvoor moeten we nog iets verder terug in de tijd, naar de Indiaas-Pakistaanse Oorlog van 1971. Een Pakistaanse onderzeeër bracht toen met een torpedo het Indiase fregat INS Khukri tot zinken in de Arabische Zee.
Nog niet zo heel lang geleden, in 2010, brak een ROKS Cheonan, een korvet van de Zuid-Koreaanse marine, doormidden nabij de zeegrens met Noord-Korea. Onderzoek bracht aan het licht dat dat gebeurde door een torpedo, gelanceerd vanaf een Noord-Koreaanse mini-onderzeeboot.
Dat de Amerikanen een marineschip torpederen, is dan weer wel geleden van het einde van de Tweede Wereldoorlog.
