Van de bijna 200 stalen speelzand die de afgelopen maand zijn getest in erkende Belgische labo's, blijkt dat "op enkele stalen na" geen asbest terug te vinden was. "Het gaat bovendien om enorm lage concentraties", zegt federatie Fedasbest. De overheid blijft voorlopig adviseren om geen speelzand te verkopen of gebruiken.
Na 1 maand tonen 200 tests aan: in speelzand zit "bijna nooit" asbest
Tobias Santens
Gepubliceerd:
Exact een maand geleden verspreidde minister van Consumentenzaken Rob Beenders (Vooruit) crisiscommunicatie over mogelijk asbest in speelzand. "We vragen om er niet meer mee te spelen", zei de minister. Een voorzorgmaatregel, omdat een Nederlandse journalist asbest had teruggevonden in 6 stukken speelgoed.
In Nederland ging het om het populaire gekleurde zand, niet om zand uit zandbakken. In november 2025 was er al ongerustheid ontstaan in Australië over asbest in zo'n speelzand, waardoor tientallen scholen tijdelijk sluiten. Wat weten we nu, een maand later?
Probleem lijkt niet wijdverspreid
Uit de tests die afgelopen maand werden afgenomen, lijkt asbest in speelzand - voorlopig - in België geen wijdverspreid fenomeen. Verschillende erkende labo's in België stemden hun testmethode op elkaar af en deelden hun resultaten.
De conclusie is dat, op enkele monsters na, het geteste speelzanden geen asbest bevat
Jan Van Bouwel, Fedasbest
"In totaal spreken we over een kleine 200 stalen speelzand die onderzocht zijn", zegt Jan Van Bouwel, woordvoerder en asbestdeskundige bij Fedasbest, dat erkende asbestlabo's verenigt. "De conclusie is dat, op enkele monsters na, die speelzanden geen asbest bevatten."
"Als er asbest wordt teruggevonden, gaat het bovendien om enorm lage concentraties. We detecteren wel iets, maar het gaat niet om grote hoeveelheden", legt Van Bouwel uit. "In die gevallen is het natuurlijk aangeraden om dat speelzand niet te gebruiken. Om elk risico uit te sluiten, hoe klein dat ook is."
De onderzochte stalen komen van particulieren, zoals ouders, scholen en bedrijven. Het gaat vooral om gekleurd zand en kleverig "kinetisch" of magnetisch zand. Van Bouwel schat dat ook een twintigtal stalen uit zandbakken zijn onderzocht.
Risico op kanker "verwaarloosbaar"
Ook de overheid liet 20 stalen onderzoeken: 15 werden willekeurig gekocht in de winkel, 5 werden online besteld. De overheidsdienst economie liet het speelgoed testen in een buitenlands labo. In 6 van die stalen werd een "uiterst geringe hoeveelheid" asbest teruggevonden. De waarden blijven ruim onder de drempel die de regelgeving oplegt.
De tests van de overheid zijn ook het referentiepunt voor de wetenschappers die een risicoinschatting moeten maken. De zogenoemde "Risk Assessment Group", gecoördineerd door Sciensano, bekeek dus enkel de testresultaten van de overheid.
Het risico dat kinderen lopen door de blootstelling aan de absestvezels in het geteste speelzand wordt momenteel laag ingeschat
Risk Assessment Group
Op basis van dat beperkt aantal stalen van de overheid schatten de wetenschappers het risico voor kinderen "laag" in. Ze gingen uit van 2 scenario's. Eén scenario gaat ervan uit dat kinderen 14 jaar lang 185 dagen per jaar 2 uur per dag met het besmette zand zouden spelen. Een tweede, maximaal scenario, gaat ervan uit dat ze 8 uur per dag en 350 dagen per jaar met het zand spelen.
In beide scenario's is het risico dat kinderen kanker ontwikkelen "gezondheidskundig verwaarloosbaar", omdat de concentraties van het asbest in het zand zo klein zijn. De wetenschappers gingen bovendien uit van een "worst case scenario", waarbij al het asbest uit het zand in de lucht verspreid raakte.
Wat is op dit moment het advies van de overheid?
De Belgische overheid raadt wel nog altijd af om speelzand te gebruiken. Het gaat dan om gekleurd zand of kleverig "magisch" knutselzand, niet om zand uit zandbakken of op speelplaatsen.
Wie speelzand in huis heeft, krijgt het advies om het te verpakken in een dubbele zak. Een stofzuiger of stoffer-en-blik gebruik je daarbij beter niet, zodat het zand niet verstuift. In Vlaanderen is er een regeling uitgewerkt zodat het zand naar het containerpark kan.
De overheidsdienst economie houdt ook een lijst bij van producten die teruggeroepen zijn omdat er asbest in kan zitten. Hier vind je de lijst en hier de adviezen van de overheidsdienst economie.
Ook onze buurlanden raden trouwens voorlopig nog af om het speelzand nog te gebruiken. In Nederland en Frankrijk is het advies om kinderen voorlopig niet met speelzand te laten spelen. Het is niet duidelijk of en wanneer onze overheid met een nieuw advies komt.
