Rudi Vranckx kijkt met stijgende verbazing naar oorlog in Midden-Oosten: "Grootste risico is dat Iran uiteenvalt"

Op dag 6 van de oorlog in en tegen Iran blijven de VS en Israël aanvallen uitvoeren op Iran, dat antwoordt met luchtaanvallen in de hele Golfregio. Het gaat wel nog steeds om een 'luchtoorlog'. Voorlopig zijn en komen er geen grondtroepen. Dat heeft de VS nog eens bevestigd. 

Het conflict breidt wel nog steeds verder uit naar heel het Midden-Oosten. Voormalig VRT NWS-journalist Rudi Vranckx heeft de regio tijdens zijn hele carrière gevolgd en doet dat nog steeds. Hij kan vergelijken met eerdere conflictsituaties, in Irak en Libië bijvoorbeeld. 

De voorbije dagen heeft hij "met stijgende verbazing" naar het conflict gekeken. "Het probleem is dat oorlog zich nooit aan een scenario houdt en dat het script hier flinterdun is", zegt hij in De Ochtend op Radio 1.

"Je hoort steeds andere dingen over wat men (de VS en Israël, red.) wil bereiken: een regimewissel of niet, lang bombarderen of kort, onderhandelen of niet. Het enige constante is dat je elke dag de zogenoemde zegeberichten hoort over hoeveel bommen er gegooid zijn, maar wat de impact daarvan is, wie je hebt kunnen uitschakelen, dat is heel beperkt." 

Iran kiest sinds de eerste aanvallen zaterdag volgens verschillende experts voor de chaosstrategie, in het Midden-Oosten en op wereldschaal. Volgens Vranckx is het een soort "staarcompetitie". "Wie gaat er eerst opgeven? Wie kan de meeste pijn verdragen?"

"Het Iraanse regime is bereid zeer veel pijn te verdragen. Maar het zijn de mensen die lijden, het regime is bereid te proberen de storm uit te zitten. En dan hopen dat de andere kant zegt: we moeten iets anders gaan proberen."

Volgens Vranckx was de Amerikaanse president Trump mogelijk verblind door het succes in Venezuela (waar hij begin dit jaar president Nicolas Maduro opgepakt heeft en waar Delcy Rodríguez nu interim-president is, red.). "Maar op de grond in het Midden-Oosten haal je niet alleen resultaten door vanuit de lucht bommen te gooien." 

Intussen wordt de vergelijking met de Irakoorlog dan ook steeds vaker gemaakt. Die begon in maart 2003 in het kader van de 'War on terror'. Doel was het regime van Saddam Hoessein van de macht te verdrijven. Daarna ontstonden er grote opstanden in het land.

De VS heeft daar uiteindelijk wel ook grondtroepen naartoe gestuurd. En de laatste troepen heeft de VS pas in 2011 kunnen terugtrekken. 

"Maar als je grondtroepen stuurt, moet je er ook iets mee doen", zegt Vranckx. "Ik herinner me levendig mensen die me toen zeiden: op een bepaald moment gaan die soldaten aan de deur moeten kloppen en dan gaan er vreselijke dingen gebeuren en dat was ook zo." 

"Het nachtmerriescenario is niet alleen dat dit een aanslepende oorlog zou zijn die chaos veroorzaakt op wereldmarkten. Er is het risico dat het land zelf gaat uiteenvallen. Je bent met vuur aan het spelen."  

Intussen zijn er ook steeds meer geruchten dat de Verenigde Staten het plan zouden opgevat hebben om de Koerden mee in te zetten tegen het Iraanse regime. Er zijn duizenden actieve Koerdische strijders aan de grens tussen Irak en Iran. Al worden daar door experts ook grote vraagtekens bij geplaatst. 

"In Iran heb je de Koerden, waar vanalles mee aan de hand is. Zij hebben een decennialange traditie van verzet tegen het centrale regime. Maar je hebt ook een Arabische minderheid in het zuiden. En voor veel Perzen (70 procent van de bevolking) is de nachtmerrie dat het nationale Iran, hun trots, uit elkaar valt. En je weet niet welke richting het dan uitgaat."

"Ik hoor al wekenlang binnen de Koerdische gemeenschap verhalen dat de Amerikanen met hun leiders (in Irak en Syrië) gebeld zouden hebben om steun te vragen. Dan weet je dat er iets te gebeuren staat." 

"Alleen zijn ze heel terughoudend om daar actief op in te gaan, want ze weten uit het verleden hoe dat afloopt. De Koerden in Syrië hebben gevochten tegen terreurgroep IS en ze hebben ze laten vallen als een baksteen." In 2019 trok het Amerikaanse leger zich plots terug. De Koerden bleven achter zonder steun, gebied en perspectief. 

In 1991 zijn ze in Irak ook in opstand gekomen tegen Saddam Hoessein. "Maar toen Saddam er uiteindelijk een massaslachting aanrichtte, heeft het Westen ook weer weggekeken", legt Vranckx uit. "Ik hoor dat zij wel steun zullen geven, maar dat ze geen strijders zullen sturen." 

"Tegelijk hoor ik ook wel dat er schermutselingen zijn, maar over welke schaal gaat dat? Wat kunnen ze bereiken? Ze kunnen een beetje druk uitoefenen, maar fundamenteel is het risico op interne spanningen veel groter." 

En wanneer zal deze oorlog nu eindigen? "Voor president Trump hangt het ervan af of hij een Venezuela-scenario kan toepassen, dan wel of hij mensen kan vinden die het roer gaan omgooien en op alles toegeven: niks nucleair, raketcapaciteit afbouwen en garantie geven voor stabiliteit en dat soort dingen." 

"Alleen, en dat is mijn grote vrees, de mensen om wie het te doen was, de bevolking die het regime verfoeit, gaat die vergeten worden, gaan ook zij iets meer ademruimte krijgen?" 

Volgens Vranckx ligt daar een rol voor Europa. "Europa wordt altijd heel snel uit elkaar gespeeld, maar zou Europa de logica niet moeten omdraaien? Wat is er nodig om dit regime humaan te krijgen of van de macht te krijgen? Wat is er nodig om de slachtoffers te beperken en hoe kan je stabiliteit in de regio krijgen? Dat noem ik een strategie en die ontbreekt." 

Tegelijk wordt er voor een oplossing van dit conflict, het vervolg van dit verhaal, ook gekeken naar de Iraniërs zelf, maar hoe realistisch is dat? "Het probleem is: je hebt een oppositie in het buitenland. Dat was ook zo in Irak in 2003, die zou dan terugkeren en Irak besturen, maar dat is totaal verkeerd afgelopen." 

"In Iran is dat niet duidelijk. Het verschil met Irak is dat je een heel hoog opgeleide bevolking hebt die kritisch is, er is een grote dissidente gemeenschap in de buitenwereld. Maar buiten de zoon van de sjah, Reza Pahlavi, heb je geen georganiseerde oppositie."

"Om een staat over te nemen, heb je mensen nodig die de knoppen kunnen bedienen." Een van de problemen met Pahlavi is volgens experts dan weer dat hij spreekt als een vriend van de VS en Israël. Daardoor kan een deel van de bevolking hem niet aanvaarden.

"Gaat men zomaar accepteren dat er iemand van buitenaf binnenkomt? De mensen op straat laten komen, is één ding, maar daar tegenover staat de Basij-militie, 450.000 man, de knokploegen van de Revolutionaire Garde. Die blijven. Dan moet je heel veel bommen gooien voor je al die mensen met wapens definitief van de straat krijgt."