DNA-onderzoek wijst uit: vooral neanderthalermannen en sapiensvrouwen hadden seks met elkaar

Wist je dat de neanderthalers en de vroege moderne mensen, de Homo sapiens, seks met elkaar hadden? "Dat is al in 2010 aangetoond, toen men voor het eerst het genoom van een neanderthaler heeft kunnen reconstrueren op basis van een stukje been waar nog beencellen en dus ook DNA in zat", legt Dominique Adriaens, professor evolutionaire biologie aan de UGent, uit in 'Nieuwe feiten' op Radio 1.

"Volgens de genetische informatie zijn de neanderthalers ongeveer 400.000 jaar geleden afgesplitst van de zogenoemde denisovamensen", kadert Adriaens. "De afsplitsing van onze soort, de Homo sapiens, is volgens genetische informatie al 600.000 jaar geleden.

Seks tussen de 2 mensensoorten is de reden waarom Homo sapiens neanderthalergenen heeft. Europeanen en Aziaten dragen ook vandaag nog 2 tot 4 procent van neanderthalergenvarianten in hun DNA.

In een nieuwe studie hebben wetenschappers van de University of Pennsylvania nu ook een seksuele voorkeur blootgelegd.

Met een DNA-analyse van het X-chromosoom wilden de onderzoekers de vermenging tussen neanderthalers en moderne mensen beter in kaart brengen. Daaruit blijkt dat bij de Homo sapiens nauwelijks neanderthaler-DNA in het X-chromosoom zit.

Dat X-chromosoom is een van de twee geslachtschromosomen in de mens. Vrouwen hebben er 2, mannen hebben één X- en één Y-chromosoom. Het X-chromosoom van de moeder wordt altijd overgebracht op het kind.

De opvallende afwezigheid van dat neanderthaler-DNA kon volgens de wetenschappers op 2 manieren verklaard worden. "Ofwel was het neanderthaler-DNA er oorspronkelijk wel, maar bleek het nadelig te zijn en is het er over de jaren heen door natuurlijke selectie uitgefilterd. Ofwel is er een ander mechanisme dat maakte dat het er nooit is geraakt."

Uit wiskundige berekeningen met geavanceerde computersimulaties, blijkt dat het om die 2e verklaring gaat, en dan meer bepaald een voorkeur bij de kruising waarbij het vooral neanderthalermannen waren die seks hadden met sapiensvrouwen. "De neanderthalerman, die maar één X-chromosoom kon doorgeven, met een sapiensvrouw dus. Dat verklaart waarom zo weinig neanderthaler-DNA in het X-chromosoom zit."

Waarom het niet omgekeerd is, waarbij de sapiensmannen zich op neanderthalervrouwen stortten, blijft een raadsel. "De studie toont gewoon het eindresultaat. We kunnen maar naar de achterliggende reden gissen."

"Was de ene meer sexy dan de andere? Was het meer pragmatisch, in functie van het feit dat neanderthalers in kleine groepen leefden? Was het eerder omdat de vrouwen in de groepen van de mannen bleven, of was het eerder dat de mannen in de groepen van de vrouwen bleven? We weten er weinig over."

De neanderthalers waren kleiner, robuuster en hadden een kleiner voorhoofd dan de Homo sapiens. "Er zijn een aantal duidelijke kenmerken die verschillend zijn, maar ook daar had je variatie en moet je toch al een kenner zijn om het verschil tussen de schedels te zien", zegt Adriaens. 

Bekijk: de schedel van de Homo sapiens (links) en neanderthaler (rechts)

Er is een klassieke boutade die stelt dat je het niet zou merken als je naast een neanderthaler zou staan die een hoed en kostuum draagt. Het idee dat neanderthalers meer aapachtig dan menselijk zijn, is een misverstand dat al meermaals weerlegd is. 

"Ze hadden even goed cultuur en fijne werktuigen. Niet zo verregaand als wij, maar ze waren wel op weg naar verbetering." Ze konden zich in groepen organiseren, begroeven ook hun doden en maakten schilderingen op de muur. Volgens Adriaens kan je stellen dat ze helemaal niet zo ver achterstonden van de Homo sapiens, die in dezelfde periode leefde.

Dat de neanderthalers in tegenstelling tot de Homo sapiens niet overleefden, heeft volgens heersende hypotheses onder andere met de kleine omvang van hun groepen te maken. Al is er ook een nieuwe theorie die stelt dat net voortplanting met de mens roet in het eten gooide.