De opsporingsdiensten van de douane maken gebruik van een toestel dat smartphones kan ontgrendelen als verdachten weigeren om toegang te geven. Dat schrijft Het Nieuwsblad en het is bevestigd aan VRT NWS. Kamerlid Vincent van Quickenborne (Anders), die de kwestie aankaartte, maakt zich zorgen over mogelijke inbreuken op de privacy.
Opsporingsdienst van de douane heeft toestel dat smartphones ontgrendelt: "17 keer gebruikt sinds 2024"
Joris Truyts
Gepubliceerd:
Graykey, zo heet de technologie waarover het gaat. Dat de douane, onderdeel van de , erover beschikt blijkt uit een antwoord van minister van Financiën Jan Jambon (N-VA) op een schriftelijke vraag in de Kamer van Vincent Van Quickenborne .
Daarin staat dat Graykey gebruikt wordt door de overheidsdienst sinds januari 2024. De aankoop, via een Nederlands bedrijf, dateert dus al van de vorige regering. Sindsdien werden 17 telefoons ontgrendeld met de technologie.
Dat verloopt in overeenstemming met de bestaande wetgeving en de omzendbrieven van het , zo luidt het. "Het kraken van telefoons gebeurt alleen met toestemming van een magistraat."
Door smartphones uit te lezen hopen de speurders meer informatie en bewijslast te kunnen verzamelen in lopende onderzoeken.
Niet goedkoop
De software wordt uitsluitend gebruikt door de Algemene Administratie van de Douane en Accijnzen, staat in het antwoord, niet door bijvoorbeeld de belastinginspectie.
Bij het kabinet van Jambon valt te horen dat ze ingezet wordt bij zware dossiers van fraude en ontduiking van accijnzen en belastingen.
Een 'gewone' belastingplichtige wordt er niet mee geconfronteerd. "Het is geen courante praktijk."
Goedkoop is de technologie niet. De overheid betaalt ruim 64.000 euro voor een licentie van 4 jaar.
Wat is Graykey?
Graykey werd ontwikkeld door het Amerikaanse bedrijf Grayshift, dat in 2016 is opgericht. De technologie gaat dus al even mee. In 2023 was er een samensmelting met het Canadese bedrijf Magnet Forensics, dat nu Graykey beheert en verkoopt.
"Het toestelletje waarop je de telefoon moet aansluiten kan je online kopen, maar zonder de dure licentiesleutel kan je er niets mee doen", legt ethisch hacker Inti De Ceukelaire uit. "Die wordt alleen verkocht aan overheidsdiensten en politie."
"Graykey maakt gebruik van achterpoortjes in de software en hardware van smartphones om binnen te raken en gegevens te verzamelen. Ik ga ervan uit dat het vooral effectief is bij wat oudere toestellen, niet op bijvoorbeeld de meest recente iPhones. Bij updates wordt de beveiliging verhoogd."
Er is eigenlijk een soort permanente 'race' aan de gang tussen de makers van smartphones en dit soort hackingtools, legt De Ceuckelaire uit, waarbij gaten in de beveiliging worden opgespoord, uitgebuit en vervolgens weer gedicht.
"Achter de handel in 'kwetsbaarheden' zit een hele economie. Vaak worden die gevonden door 'privé-onderzoekers' en verkocht aan de meestbiedende. Daar zijn veel geïnteresseerden voor. En geopolitieke spanningen, zoals we die nu zien, drijven de prijs nog op."
"Zeer problematisch"
Voor Van Quickenborne volstaat de uitleg van het kabinet-Jambon niet. Hij noemt het "zeer problematisch" en vraagt meer transparantie. "Ik wil weten over welke acties het gaat. In welke gevallen wordt het gebruikt? En welke andere overheidsinstanties beschikken hier nog over?"
Hij ziet mogelijke privacy-inbreuken. "Op een smartphone staan veel persoonlijke zaken. Hoe wordt hiermee omgegaan?"
Het kabinet-Jambon zegt daarop dat de wettelijke regels gevolgd worden en dat de procedures dezelfde zijn als onder de vorige regering, waar Anders deel van uitmaakte.
Van Quickenborne klaagt al langer aan dat de fiscus te veel macht in handen krijgt. Hij strijdt tegen een nieuwe antifraudewet (door tegenstanders 'Money Control' genoemd) die het mogelijk maakt om automatisch bankgegevens te kruisen met andere data, zoals loon en vastgoed.
Cellebrite
Welke andere (politie)diensten nog beschikken over Graykey is niet meteen duidelijk. Al raakte eerder wel bekend dat tientallen politiezones gebruikmaken van gelijkaardige technologie van het bedrijf Cellebrite.
Dat veroorzaakte vorig jaar ophef omdat Cellebrite een Israëlisch bedrijf is dat ook nauw zou samenwerken met het Israëlische leger.
