Ziekenfonds Helan lanceerde onlangs een gezichtsscan in zijn app. Die scant je gezicht en vertelt hoe het zit met je gezondheid. Gezondheid meten met artificiële intelligentie klinkt veelbelovend, zeker nu er meer ingezet wordt op preventie. Maar hoe betrouwbaar zijn zulke scans eigenlijk? En wat gebeurt er met alle gevoelige data die je zo deelt? Onze journalist deed de test.
Zelfs Mona Lisa heeft een hartslag: hoe betrouwbaar is de gezichtsscan van ziekenfonds Helan?
Tim Verheyden
Gepubliceerd:
Ziekenfonds Helan lanceerde een gezichtsscan die via je smartphonecamera in 20 seconden hartslag, bloeddruk, stress en slaapkwaliteit meet.
Maar de scan registreert ook een hartslag als je hem gewoon een afbeelding toont, zelfs bij een afbeelding van het schilderij de "Mona Lisa".
Experts wijzen op risico's, want je deelt gevoelige gezondheidsgegevens.
Opmerkelijk. Ik houd een foto van het schilderij van de Mona Lisa voor de camera van mijn Helan-app en start de gezichtsscan. Het schilderij heeft uiteraard geen hartslag. De Mona Lisa heeft geen bloed dat door haar aderen stroomt. En toch: de scan geeft me een hartslag.
Ik herhaal het experiment nog eens. Deze keer met 2 gezichten die ik met artificiële intelligentie heb gemaakt. Opnieuw, 2 keer, een hartslag. Terwijl het gaat om afbeeldingen van mensen die niet bestaan.
Als een algoritme een hartslag waarneemt bij een gezicht dat niet leeft, wat meet dat systeem dan eigenlijk?
Hartslag: accuraat
De gezichtsscan van ziekenfonds Helan en het Gentse bedrijf IntelliProve werkt via je smartphonecamera. In 20 seconden analyseert de app kleine kleurverschillen in je gezicht en de bewegingen van je borst. Op basis daarvan krijg je een reeks cijfers: hartslag, ademhaling, bloeddruk, stress-score, slaapkwaliteit, energiebalans en meer. Gewoon via je telefoon.
Voor de hartslagmeting zelf is de technologie behoorlijk onderbouwd. In de wetenschappelijke wereld wordt hij 'remote photoplethysmography' genoemd. Het principe is eenvoudig: elke keer je hart klopt, stroomt er iets meer bloed naar je gezicht. Dat veroorzaakt heel kleine kleurveranderingen in je huid, onzichtbaar voor het blote oog, maar niet voor een camera. Op basis van die veranderingen kan de app je hartritme berekenen.
Gezondheidsfuturoloog en IntelliProve-adviseur Koen Kas: "Die technologie heeft al langer bewezen dat je door te kijken naar de doorbloeding van je wangen een correlatie kunt maken met hartslag." Nierspecialist en AI-expert professor Wim Van Biesen bevestigt dat. "Dat kun je vrij eenvoudig afstellen en nagaan of het klopt."
Nauwelijks studies voor andere info
Naast je hartslag toont de app ook je bloeddruk, stress, slaapkwaliteit en energiebalans, zaken die pakweg een smartwatch of een zogenoemde slimme ring ook registreren. In hun eigen wetenschappelijke publicatie erkennen de makers dat er voor die specifieke scores nauwelijks studies bestaan. Er is dus weinig bewijs dat de camera van een smartphone zulke informatie betrouwbaar kan afleiden uit kleurverschillen in het gezicht. Ze spreken zelf over "beperkt onderzoek" en "de nood aan voortgezet onderzoek." Daarom is er ook een korte vragenlijst die je moet invullen.
Gewone bloeddrukmeter
IntelliProve ontwikkelde zijn bloeddrukmodel eerst op basis van klassieke vingermetingen en trainde het daarna verder met duizenden camerascans. Gemiddeld zitten de resultaten dicht bij een gewone bloeddrukmeter, maar individuele afwijkingen kunnen groter zijn. Het blijft dus een technologie in ontwikkeling, geen volwaardig alternatief voor een klassieke meting.
Op de medische dienst van de VRT liet ik mijn bloeddruk 3 keer meten. De meting kwam bijna exact overeen met de scan. Onze test spreekt dus in dit geval in het voordeel van de scan.
Opvallend: de scan duurt 20 seconden, terwijl het validatierapport van Intelliprove eigenlijk uitgaat van video’s van 30 seconden. Die 10 seconden lijken weinig, maar langer meten verhoogt doorgaans de betrouwbaarheid.
“Tijdens onze validatiestudies nemen we standaard video’s van 30 seconden op", zegt Maxime Mattelin van IntelliProve. “Die gebruiken we als referentie om het effect van kortere metingen te testen. Daaruit blijkt dat 20 seconden kwalitatieve data volstaan, op voorwaarde dat het signaal stabiel is.”
Geen medisch advies
Helan benadrukt dat de scan geen medisch advies is. Kim Smets: “De scan vervangt geen arts. Wij willen inzetten op preventie en mensen bewust maken van hun gezondheid. Helan wil ook digitale koploper zijn op dat vlak."
Professor Koen Kas gelooft sterk in dat preventieverhaal: "We moeten weg van een zorgsysteem dat pas ingrijpt wanneer iemand officieel patiënt is. Als een gezichtsscan signalen oppikt die kunnen wijzen op een verhoogd risico op bijvoorbeeld diabetes of andere stofwisselingsproblemen, betekent dat niet dat iemand ziek is. Het is eerder een vroege waarschuwing, een soort oranje lampje dat aangeeft: er zijn risicofactoren aanwezig, misschien is het verstandig om je leefstijl onder de loep te nemen.”
Andere gezondheidsapps Er zijn veel apps die je ‘gezondheid’ registreren, zoals Fibricheck voor je hartritme of een slimme armband als Hilo voor de bloeddruk, maar dat zijn wel medische toestellen. In België zijn er zo 31 geregistreerd, laat beMedTech, de Belgische federatie van Medische technologie, weten.
Daarnaast is er nog de veel bredere markt van gezondheids- en welzijnstoepassingen, zoals slimme ringen, smartwatches, maar ook apps die je helpen ademhalen of stoppen met roken. Wereldwijd gaat het volgens onderzoek om ruim 300.000 digitale gezondheidsapps. In de appstores alleen al staan tienduizenden 'medische' apps, los van de nog grotere categorie 'health & fitness'.
Als je de scan gebruikt, deel je gevoelige gezondheidsgegevens zoals hartslag en stressniveau, data die onder de strengste privacyregels vallen.
Ontwikkelaar IntelliProve zegt dat het systeem werkt met wat ze noemen 'pseudonieme codes': elke meting krijgt een uniek nummer, de video wordt na verwerking gewist. Er zouden geen rechtstreeks identificeerbare gegevens achterblijven. Helan beheert de koppeling met de gebruiker. IntelliProve ziet naar eigen zeggen enkel een cijfercode.
Advertenties als je stress hebt?
AI-expert en professor Wim Van Biesen stelt zich wel een aantal vragen: "De volgende stap zou kunnen zijn dat men mensen gaat indelen in risicogroepen en dat je premie gaat afhangen van de risicogroep waartoe je behoort", zegt hij.
De volgende stap zou kunnen zijn dat het ziekenfonds mensen gaat indelen in risicogroepen en dat je premie daarvan afhangt
Wim Van Biesen, AI-expert en professor
Helan ontkent stellig dat dit de bedoeling is. Maar de vraag stellen is wel nuttig. Want eens data bestaan, is het niet altijd te voorspellen waarvoor ze later worden gebruikt. Dat heet 'function creep'.
Stel dat de test aantoont dat je vaak stress hebt, dan zou je kunnen bestookt worden met advertenties voor vitamines of andere supplementen. Maar zoiets gaat bij Helan niet gebeuren, wordt ons verzekerd. “Medewerkers van Helan kunnen op geen enkele manier aan gegevens”, zegt Kim Smets.
Er is bovendien strenge Europese wetgeving die dit soort marketing verbiedt.
Ruis en flikkering
Terug naar de Mona Lisa. Waarom had die een hartslag? Door lichtreflecties, een subtiele flikkering van het papier, digitale beeldruis of een kleine handbeweging, ‘zag’ het algoritme een patroon waarop het een hartslag baseerde. De scan ziet data, geen realiteit.
“Maar het is niet omdat de scan een AI-gezicht ziet, dat onze technologie niet werkt", zegt Kim Smets van Helan nog.
"We erkennen dat het systeem soms ruis kan oppikken bij foto’s of schermbeelden en we werken aan extra controles", zegt Maxime Mattelin van IntelliProve. “Die controles moeten zoeken naar typische lichamelijke patronen die alleen bij een echte persoon voorkomen. Dat onderscheid maken is niet eenvoudig: strengere controles mogen er ook niet toe leiden dat echte gebruikers worden geweigerd."
Daarom rekent de scan vandaag nog deels op de gebruiker die bevestigt dat hij of zij live voor de camera zit.
