De Nationale Bank maakt zich zorgen over de internationale concurrentiepositie van België. "Die is structureel verslechterd", waarschuwt gouverneur Pierre Wunsch bij de voorstelling van het economische jaarverslag van 2025. Te midden van een veranderende wereld roept hij op om ook onze economie sneller te hervormen.
Kan België nog wel concurreren met andere landen? Waarom de Nationale Bank zich zorgen maakt
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
In het kort:
De Nationale Bank waarschuwt dat de concurrentiepositie van België structureel verslechterd is: ons land heeft nu al 4 jaar op rij een tekort op de handelsbalans.
Gouverneur Pierre Wunsch roept op om sneller te hervormen en meer risico's te durven nemen in sectoren zoals AI en robotica.
De Nationale Bank vindt dat het begrotingstekort te hoog blijft en dat de regering elk jaar inspanningen moet doen.
"2025 is het jaar waarin onze wereld is ingestort", opent Pierre Wunsch, gouverneur van de , ietwat dramatisch de voorstelling van het jaarverslag van 2025. Hij verwijst naar de stormachtige maatregelen van de regering-Trump in de VS, de handelstarieven op kop. Het zijn ingrepen die de wereldwijde rechtsorde op z'n kop zetten en onzekerheid creëren.
Vreemd genoeg staat al dat drama tegenover een opmerkelijk stabiele wereldeconomie, met dank aan de AI-boom in de VS en de aanhoudende groei van de opkomende economieën als China en India. Bekijk je onderstaande grafiek, dan zou je haast denken dat 2025 een eerder saai jaar was.
En ook in ons land zag je nauwelijks grootse economische bokkensprongen in 2025, noch in positieve, noch in negatieve zin: een eerder matige groei van 1 procent en een werkloosheidsgraad van 6,2 procent, "die licht gestegen is, maar nog altijd historisch laag blijft".
AI en robotica
En toch. Wunsch en zijn collega's bij de Nationale Bank maken zich wel degelijk zorgen over de concurrentiepositie van België. Dat is de economische kracht van ons land in vergelijking met andere landen. "Die is structureel verslechterd", waarschuwt Wunsch.
"We hebben nu al 4 jaar op rij een tekort op onze handelsbalans (lees: we voeren meer in dan uit, red.), terwijl we voordien een overschot hadden. Dat geeft de indruk dat er iets structureels gaande is."
We hebben nu al 4 jaar op rij een tekort op onze handelsbalans
Pierre Wunsch, gouverneur Nationale Bank
Volgens Wunsch staan vandaag net de sectoren onder druk die België de voorbije jaren een economische duw in de rug gaven. "We weten dat de industrie lijdt onder hoge energieprijzen en dat we hier een hogere klimaatambitie hebben dan in de VS. Ook voerden we traditioneel veel farmaproducten uit naar de VS, maar daar willen ze die productie net naar ginder halen."
Wat kunnen we daaraan doen? "Er is geen magische oplossing, maar je moet het spel blijven meespelen: kijken naar de sectoren van de toekomst, niet naar die van het verleden", benadrukt Wunsch. "Nu zijn dat steeds meer AI en robotica en ook wij hebben hier een aantal troeven op die vlakken. Denk onder meer aan in Leuven."
Maar dat zijn wel net de sectoren waarin we meer risico moeten durven te nemen, voegt hij eraan toe. "Dit is niet de traditionele industrie, waarin vooruitgang relatief traag gaat. Het gaat tegenwoordig snel en onze maatschappij moet zich daaraan durven aan te passen."
Minder regels
In dat geval is er ook werk aan de winkel voor de regering: de Nationale Bank roept op om verder te hervormen. Zeker als het gaat over de productiviteit: we moeten meer kunnen doen met dezelfde mensen. En dan moet je bijvoorbeeld ook naar de vele regeltjes kijken die hier gelden.
Volgens een bevraging van de Europese Commissie vinden in België 6 op de 10 jonge kmo's dat die administratieve lasten een belemmering vormen voor hun groei. Op dat vlak doen we het (veel) slechter dan de ons omringende landen.
"Je moet ook een omgeving creëren waarin ondernemers succesvol kunnen zijn. De regelgeving in Europa en in België weegt te zwaar op de activiteit. We moeten een beter evenwicht vinden tussen groei, investeringen en risico nemen enerzijds en regels anderzijds."
De regelgeving in Europa en in België weegt te zwaar op de activiteit
Pierre Wunsch, gouverneur van de Nationale Bank
Hij wijst naar de snelle opmars van AI: "We hebben de Europese -regels (ter bescherming van de privacy, red.), we hebben een (om het gebruik van artificiële intelligentie binnen redelijke grenzen te houden, red.). Het geeft de indruk dat we alles onder controle willen hebben nog voor we begonnen zijn. Er moet wat ruimte zijn voor onzekerheid en experiment."
Flexibeler spelen met lonen
Wunsch en co vinden dat we ook moeten durven te kijken naar de strakke manier waarop hier met lonen wordt omgegaan. We hebben in België aan de ene kant een die te snelle loonstijgingen in vergelijking met de buurlanden binnen de perken houdt, maar anderzijds een automatische die onze lonen aanpast aan de stijging van de levensduurte.
De loonvorming in België vertraagt de beweging van werknemers van minder succesvolle bedrijven naar meer dynamische sectoren
Pierre Wunsch, gouverneur Nationale Bank
Dat is volgens Wunsch een "handicap". "Je kunt daarmee nog nauwelijks een verschil maken tussen ondernemingen of sectoren waar het goed gaat en die waar het minder goed gaat. Er zit momenteel maar heel weinig ruimte tussen de norm van de wet en de minimumindexering. Dat vertraagt de beweging van werknemers van minder succesvolle bedrijven en sectoren naar meer dynamische sectoren. Waardoor je dus ook minder makkelijk een frisse wind kunt doen waaien door je economie."
Wunsch beseft dat dat gevoelig ligt en weet dat die hervorming voor de regering niet de hoogste prioriteit heeft. "Maar het blijft van belang dat we de boodschap geven dat het een van de elementen is die de flexibiliteit van onze economie beperkt."
En de begroting? "Elk jaar inspanningen doen"
De regering heeft wel degelijk stevige maatregelen genomen om het begrotingstekort te beperken, geeft Wunsch toe. Maar het volstaat helaas niet. "Dat heeft te maken met de veroudering van de bevolking, maar ook de rentelasten stijgen en we geven meer uit aan Defensie."
"We landen nu op een tekort dat wel stabiliseert, maar op een te hoog niveau: 5 procent. Dat moet dalen en dus moet er meer gedaan worden." Idealiter probeert de regering naar een tekort van 3 procent, en liefst zelfs maar 2 procent, te evolueren.
"Als het beleid geloofwaardig is, en ik denk wel dat de regering op dat vlak punten gescoord heeft, hebben we de tijd om naar 3 procent te gaan. Maar we moeten elk jaar het signaal kunnen geven dat het de goede richting uitgaat. Lukt dat niet, door bijvoorbeeld verkiezingen of andere ontwikkelingen, vrees ik dat de markt slecht zou kunnen reageren."
