Van "2 tot 3 dagen" naar "4 tot 5 weken": heeft Trump wel een plan voor Iran?

De Amerikaanse president Donald Trump heeft afgelopen weekend (deels) zijn doel bereikt: ayatollah Ali Khamenei is dood, het Iraanse regime is zwaar gehavend en verschillende militaire faciliteiten zijn verwoest. Er worden nog steeds aanvallen uitgevoerd, Iran slaat wild om zich heen met raket- en droneaanvallen op allerlei Golfstaten en Israël bombardeert ondertussen doelen van de door Iran gesteunde groep Hezbollah in Libanon.

De vraag die velen zich stellen: wat nu? Hoe lang gaan de bombardementen nog duren? En heeft de Amerikaanse president een langetermijnplan? Een snel einde van het conflict lijkt momenteel niet realistisch.

Dat is ook wat Trump zelf zegt. In een telefoongesprek met The New York Times laat de president weten dat het conflict mogelijk nog "4 tot 5 weken zou kunnen duren". Dat is heel wat langer dan de president aanvankelijk had gezegd. Afgelopen weekend had hij het eerst over een aanval van 2 tot 3 dagen, daarna over "gerichte bombardementen die de hele week kunnen duren".

Een langer aanslepend conflict is echter geen probleem, stelt Trump. "Het zal niet moeilijk zijn. We hebben enorme hoeveelheden munitie, en die liggen over de hele wereld klaar om te gebruiken."

Die grote hoeveelheid munitie staat onder druk door de intensiteit van de militaire campagne. Volgens Amerikaanse en Israëlische functionarissen waren Iraanse raket- en dronefaciliteiten in het begin een prioriteit, om de hoeveelheid Iraanse tegenaanvallen te kunnen minimaliseren.

Dat plan is niet helemaal gelukt. De reserves slinken zienderogen, nu Iran vergeldingsacties blijft uitvoeren doorheen het Midden-Oosten. De Amerikanen gebruiken onder meer THAAD- en Patriot-luchtafweersystemen om de Iraanse aanvallen af te slaan, maar die voorraden zijn beperkt. "Momenteel gebruiken we ze sneller dan we ze kunnen aanvullen", zegt Kelly Grieco, die bij het onderzoekscentrum Stimson Center werkt. 

Het Pentagon wil ook genoeg THAAD- en Patriot-raketten voorhanden hebben om paraat te zijn voor andere mogelijke conflicten. Onder meer in Zuid-Korea en Guam staan THAAD-systemen als afschrikkingsmiddel tegen agressie vanuit China en Noord-Korea. In Europa zijn er dan weer 19 landen die Patriots gebruiken ter bescherming tegen Rusland.

Toch zullen er niet meteen grote problemen optreden bij het Amerikaanse leger. Dat zegt Jens Franssen, defensiespecialist bij VRT NWS. "Hoe langer een conflict aanhoudt, hoe meer de intensiteit van de bombardementen vermindert. We mogen ook niet vergeten dat het Amerikaanse leger een heel breed arsenaal aan wapentypes heeft: er zijn torpedojagers, gevechtsvliegtuigen, drones en kruisraketten. En als ze dat willen, kunnen ze ook nog ballistische en langeafstandsraketten in de strijd gooien."

Op termijn zullen de Amerikanen en Israëli's ook breder en diverser bombarderen, zeker als ze een regimewissel in gedachten hebben. "Dat zal gaan over kantoren van de Revolutionaire Garde, van inlichtingendiensten en van andere instanties die aan het regime verbonden zijn. Ze kunnen de structuur van de Iraanse top ontmantelen en het volk op die manier aanmoedigen. 'Wees niet bang, jullie kunnen veilig op straat komen', moet de boodschap worden."

Hoe die regimewissel er in de ogen van Trump uitziet, blijft echter onduidelijk. Met de dood van ayatollah Khamenei lijkt zo'n machtswissel dichterbij dan ooit, maar bij de Amerikaanse media geeft de president telkens andere verklaringen over wat hij verwacht.

Trump spreekt bijvoorbeeld zijn hoop uit dat de Iraanse Revolutionaire Garde vrijwillig zijn wapens zal neerleggen en zijn lot van het Iraanse volk zal laten afhangen. "Ze zouden zich eigenlijk gewoon overgeven aan het volk", zegt Trump. Het is echter die Garde die in januari het vuur opende op demonstranten die tegen het regime van de ayatollah protesteerden. Toen vielen volgens sommige schattingen minstens 30.000 doden. De kans is klein dat die groep zijn uitgebreide macht vanzelf opgeeft.

Een ander scenario lijkt op wat zich in Venezuela afspeelde, na de arrestatie van president Nicolás Maduro. Dat zegt Amerikakenner en geopolitiek analist Bert De Vroey. "Het lijkt alsof Trump een deal zou willen sluiten, net zoals in Venezuela. Op die manier kan het regime blijven bestaan, maar zou het zich pragmatisch moeten opstellen en moeten meewerken met de Amerikaanse regering. Dat betekent dus ook geen eigen nucleair programma meer en dat zou waarschijnlijk gepaard gaan met nieuwe olieakkoorden."

De Amerikanen hadden alleszins 2 of 3 personen voorzien die de macht konden overnemen na de dood van Khamenei. Dat is ondertussen geen optie meer: volgens Trump was de Amerikaanse aanval "zodanig efficiënt" dat die mannen gedood zijn. 

"Wat we nu vooral zien bij Trump, is dat hij zijn opties open lijkt te houden", zegt De Vroey. "De doelstellingen van de Amerikanen zijn niet scherp omlijnd. Er is de sjah in ballingschap, Reza Pahlavi, die de macht zou kunnen overnemen, maar die wordt niet door iedereen in Iran gesteund. Of misschien is er een andere figuur die zich aanbiedt. Dat blijft vooral afwachten."

De afwezigheid van een duidelijk plan kan echter verregaande gevolgen hebben. Kijk naar Libië: de Amerikaans-Europese interventie leidde tot een algemene chaos nadat Khadaffi was verdreven. Het land is uiteengevallen en bestaat de facto nog altijd uit 2 aparte staten.

Wat hij ook beslist, de Amerikaanse president hoopt met zekerheid op de steun van het Iraanse volk. "Grijp dit moment", zegt Trump in een videoboodschap, "om dapper, onverschrokken en heldhaftig te zijn en jullie land terug te nemen. Amerika staat achter jullie."