Het Rijksmuseum in Amsterdam heeft een 'nieuw' schilderij van Rembrandt ontdekt. Na 2 jaar diepgaand onderzoek blijkt dat 'Het visioen van Zacharias in de tempel' uit 1633 wel degelijk van zijn hand is. In tegenstelling tot een eerdere analyse uit 1961. De huidige eigenaar leent 'Zacharias' langdurig uit aan het Rijksmuseum, waar het vanaf woensdag 4 maart te bewonderen is.
Van Rembrandt of niet? Om dat te achterhalen hebben wetenschappers zich 2 jaar lang gebogen over 'Het visioen van Zacharias'. Met de meest geavanceerde technieken, die ook bij Operatie Nachtwacht worden gebruikt, het beroemdste schilderij van Rembrandt dat ook in het Rijksmuseum hangt.
Alles klopt: de verf, het hout, de handtekening
Conclusie: alle verf van het schilderij 'Het visioen van Zacharias' is ook door Rembrandt gebruikt in andere schilderijen uit dezelfde tijd. De opbouw van de verschillende verflagen en de manier van schilderen zijn vergelijkbaar met andere vroege schilderijen van hem. "Hij liet bijvoorbeeld onderliggende lagen verf zien", zegt Jonathan Bikker, conservator 17de-eeuwse schilderkunst in het Rijksmuseum. Dankzij scans en hogeresolutiefoto's zijn wijzigingen in de compositie opgemerkt. "Hij heeft zelf dingen veranderd, die erop wijzen dat het een oorspronkelijk werk is."
Ook de handtekening van Rembrandt is origineel. En ook het houten paneel waarop Zacharias is geschilderd, is onder de loep genomen. Dendrochronologisch onderzoek wijst uit dat de datering van 1633 klopt.
"Nieuwe" Rembrandt ontdekt: Het visioen van Zacharias in de tempel
Een heel ontroerend werk van de jonge Rembrandt
Taco Dibbits, directeur Rijksmuseum Amsterdam
In 1633 was Rembrandt een man van 27 jaar. "Het is geweldig dat mensen de jonge Rembrandt nu nog beter kunnen leren kennen", zegt Rijksmuseum-directeur Taco Dibbits. "Dit is een heel ontroerend werk dat hij maakte nadat hij net van Leiden naar Amsterdam was verhuisd. Het is een prachtig voorbeeld van de unieke manier waarop Rembrandt verhalen verbeeldt." In dezelfde periode ontstonden andere werken van Rembrandt, zoals 'Jeremia treurend over de verwoesting van Jeruzalem' uit 1630 of 'Het loflied van Simeon' uit 1631.
Zacharias verbaasd omdat hij vader wordt
De 'nieuwe' Rembrandt toont het Bijbelverhaal van hogepriester Zacharias. De kunstenaar schildert de hogepriester in de tempel wanneer hij bezoek krijgt van de aartsengel Gabriël. Die vertelt hem dat hij, ondanks de hoge leeftijd van hem en zijn vrouw, een zoon zal krijgen: Johannes de Doper. De aartsengel is niet te zien op het schilderij. Licht vanuit de rechterbovenhoek kondigt wel zijn komst aan. Op het gezicht van Zacharias is verbazing en ongeloof te lezen. Volgens conservator Jonathan Bikker was Rembrandt de eerste Nederlandse kunstenaar die dit onderwerp schilderde.
Eerst niet toegeschreven aan Rembrandt
'Het visioen van Zacharias in de tempel' was voor het laatst te zien in 1898, bij de inauguratie van de Nederlandse koningin Wilhelmina. Maar vanaf 1960 werd het niet langer beschouwd als een Rembrandt, het werd 'afgeschreven' als een Rembrandt. In 1961 werd het schilderij gekocht door een privépersoon. Daarna verdween het onder de radar en sindsdien is het niet meer door experts onderzocht.
Tot een jaar of 3 geleden. De huidige eigenaar, de zoon van de koper uit 1960, nam contact op met het Rijksmuseum en stuurde een foto. Hij ging ervan uit dat het géén Rembrandt was, maar wilde wel weten wie het dan wél had geschilderd. "We krijgen veel van dit soort verzoeken, maar we dachten toch: misschien is dit wel iets", zegt conservator Jonathan Bikker.
Wetenschappers van het museum hebben het schilderij daarop voor het eerst in 65 jaar fysiek onderzocht. En de conclusie was dit keer: jawel, dit is een échte Rembrandt van Rijn. De wetenschap staat niet stil: tegenwoordig hebben onderzoekers allerlei technologieën ter beschikking die in 1960 nog niet bestonden.
De eigenaar geeft het schilderij nu langdurig in bruikleen aan het Rijksmuseum. "Daar zijn we superblij mee", zegt Jonathan Bikker. "Morgenavond mag ik het ophangen op zaal. We kunnen het ook laten zien in de context van andere Rembrandts, zoals Jeremia, die ook een visioen had. Het was een thema dat Rembrandt interesseerde."
Praktische info: 'Het visioen van Zacharias in de tempel' is vanaf woensdag 4 maart te bewonderen in het Rijksmuseum in Amsterdam.
