Sinds heropening bezochten al 2 miljoen kunstliefhebbers KMSKA in Antwerpen: wat maakt het museum zo populair?

Het KMSKA lokte vorig jaar meer dan 570.000 bezoekers naar het Zuid in Antwerpen. Het is daarmee het meest bezochte museum van ons land. Sinds de heropening in september 2022, na een renovatie van 100 miljoen euro en meer dan 10 jaar, kwamen er al 2 miljoen mensen een kijkje nemen. 

Het gemiddeld aantal bezoekers per jaar voor een Vlaams museum, ligt tussen 100.000 en 150.000. Hoe komt het dat het KMSKA zo populair is, ondanks dat het lang leegstond? En wat is de impact van die populariteit op de buurt rond het museum?

"Een oude dame heeft de ramen en deuren opengegooid, en er waait een hele nieuwe wind door", steekt Annick Schramme (Universiteit Antwerpen) van wal. De heropening van het KMSKA enkele jaren geleden is volgens haar alleen maar goed nieuws.

"Het gebouw is na de renovatie veel toegankelijker geworden", aldus Schramme. Toch was het niet zeker dat het meteen zoveel bezoekers zou trekken. "Het is meer dan 10 jaar dicht geweest, en dat is eigenlijk bijzonder lang. Hoe kan je op die manier nog relevant blijven?"

Door het grote openingsfeest is er veel ruchtbaarheid aan gegeven en lokte het museum meteen mensen van over heel ons land. "Ook directeur Carmen Willems heeft met een achtergrond in economie en marketing daar veel toe bijgedragen."

De ingang van het vernieuwde museum is niet via de grote trappen door de zuilen, maar via een kleinere deur links van die trappen. Dat lijkt vreemd, maar is volgens Schramme een juiste keuze. "Het KMSKA werd altijd ervaren als een tempel, de trappen vormen een afstand", zegt ze. "De ingang nu is toegankelijker."

Een museum staat of valt met de programmatie. "Zeker Hans Op de Beeck of Magritte zijn mooie publiekstrekkers", gaat Schramme verder. "Daardoor creëer je veel nieuwsgierigheid en vragen mensen zich af wat de volgende tentoonstelling wordt."

"Het 1e jaar na de heropening was het relatief gemakkelijk om volk te trekken", aldus Schramme. "Maar daarna moet je interessant en relevant kunnen blijven. Het KMSKA trekt jongeren en scholen, maar net zo goed de kunstkenners."

Peter Bernaerts van veilinghuis Bernaerts geeft geregeld rondleidingen in het museum en merkt hoe populair de tentoonstellingen zijn. "Het is soms echt drummen om ergens te geraken", zegt Bernaerts. "De tijd dat je de kunstwerken rustig kon komen bekijken, die lijkt voorbij. Bij iedereen leeft het gevoel dat je alle tentoonstellingen moet gezien hebben."

Het doet Bernaerts soms denken aan de grote musea in Londen of Parijs. "Dat ligt voor een groot deel aan de keuze van de curatoren voor bepaalde expo's."

Volgens Schramme is het KMSKA "meer dan een museum". Zo liet schrijfster Saskia De Coster zich er een maand lang opsluiten om haar nieuwe roman af te werken. Daarnaast zijn er ook regelmatig optredens in het museum.

"Er zijn ook samenwerkingen met de universiteit en er vinden lezingen plaats", zegt Schramme. "Men is erin geslaagd om er een levendige plek van te maken door niet enkel in te zetten op tentoonstellingen."

Om de impact van het KMSKA op de buurt te kunnen meten, zou er eigenlijk een impactonderzoek moeten uitgevoerd worden. "Wij doen dat regelmatig, maar voor het KMSKA is die vraag nog niet gekomen", vertelt Schramme.

"Een jaar voor de opening van het museum hebben we nog een crisisoverleg gehad met de horeca rond het KMSKA", vertelt Peter Bernaerts. Met zijn veilinghuis is hij al sinds 1994 gevestigd in de buurt. "We vroegen ons toen af wat het effect van het museum zou worden, maar dat is heel goed uitgedraaid."

Volgens hem heeft het succes van het KMSKA een grote impact op zijn zaak en op de buurt. "Mensen stappen nu heel vaak onze zaak binnen, toen het museum nog niet open was, gebeurde dat niet. Er zijn de laatste jaren ook veel horecazaken bij gekomen, en degene die er al waren, zitten altijd stampvol."

De mensen die niet meteen een plaatsje vinden in een restaurant of café aan de kant van het museum, steken het Zuidpark over en zetten zich bij een zaak aan de Waalsekaai. "Ook die horecazaken plukken de vruchten van het heropende KMSKA", besluit Bernaerts.

Ook galerijen voelen dat er door de heropening van het museum iets veranderd is in de buurt. "Bezoekers van het museum trekken gemakkelijk nog door tot bij ons", vertelt Tim Van Laere over zijn galerij in de wijk Nieuw-Zuid. "Alle galerijhouders zijn ontzettend blij met de populariteit van het museum."

"Daarnaast is het KMSKA ontzettend belangrijk voor jonge kunstenaars om al die werken van Rubens of Ensor eens in het echt te kunnen aanschouwen", aldus Van Laere.