Opnieuw meer vleermuizen geteld in Kuilen van Vechmaal, maar staat hun overwinteringsplaats op instorten? 

Naar jaarlijkse gewoonte trokken vrijwilligers van Natuurpunt de laatste dag van januari naar de Kuilen in Vechmaal om vleermuizen te tellen. De dieren, waaronder bedreigde soorten, overwinteren graag in de voormalige mergelgroeven. De tellingen vinden al plaats sinds 1942. 

"Dit jaar telden we 238 exemplaren, een lichte stijging ten opzichte van vorig jaar", zegt Jan Leus van Natuurpunt. "Het gaat om 7 soorten. Dat is geen slecht resultaat, als je weet dat er in heel Vlaanderen maar 11 soorten zijn. We telden baardvleermuizen en watervleermuizen. Bovendien waren er ook ingekorven vleermuizen, meervleermuizen, Bechstein's vleermuizen, franjestaartvleermuizen en bruine grootoorvleermuizen."  

De getelde aantallen bewijzen volgens Natuurpunt het belang van de grotten voor de populaties in de ruime omgeving. De winterslaap duurt van oktober tot april. In die periode zijn de dieren extra kwetsbaar. Het is belangrijk dat ze niet gestoord worden, omdat ze hun energie in de koude maanden goed moeten bewaren. 

De groeven zijn afgesloten voor mensen sinds 2014. "Niemand mag de dieren storen tijdens de winterslaap", vertelt Joke Rymen van Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren. "Een deel van de ingangen is afgesloten, enkele kleinere kuilen en gaten moeten nog beter afgeschermd worden."

Het was een enorme opsteker dat Vlaanderen eind vorig jaar 3 hectare rondom de mergelgroeven erkende als natuurreservaat. De aanvraag liep al enkele jaren, maar laat nu toe om bijkomende maatregelen te nemen. Die moeten de natuur in en rond de kuilen beter beschermen.

"De hekken die er nu staan hebben een slot, maar dat wordt soms geforceerd om toch in de grotten binnen te dringen", zucht Rymen. "In de grotten worden dan vaak vuurtjes gestookt, waardoor de temperatuur ook verandert. Dat is ook niet optimaal voor de vleermuizen." 

Bovengronds is er al veel gedaan om de vleermuizen de weg te wijzen naar de grotten. "Je moet eigenlijk een landingsbaan richting de overwinteringsplek voorzien", legt Rymen uit. "Ze vliegen op geluidsgolven, dus zijn rechtlijnige vormen nodig om hen de weg te tonen. Denk dan aan hagen, houtkanten of bomenrijen. Er zijn er al een aantal aangepland, maar samen met de gemeente en de eigenaar van het gebied zullen er nog meer bijkomen."

Wanneer de dieren ontwaken, hebben ze natuurlijk honger.  Daarom werden in het verleden al hoogstamfruitbomen rond de groeven geplant. "Die trekken de insecten aan waar de vleermuizen zo van houden. Vroeger stonden er erg veel. Nu is dat wat minder om verschillende redenen, maar we zouden er graag wat meer hebben. Zo kan je de volledige lente genoeg insecten aantrekken." 

Maar zullen de vleermuizen er wel kunnen blijven overwinteren. Om de natuurplannen op te stellen, hebben geologen onderzocht hoe stabiel de mergelgroeven nog zijn. De resultaten lijken verontrustend. "Op sommige plekken is die stabiliteit weg. Soms zijn er instortingen. Mergelblokken vallen dan naar beneden." 

Boven de grotten wordt intensief aan akkerbouw gedaan, soms ook met zware machines. Het wordt volgens Rymen zaak om samen een oplossing te vinden. "Eerst is meer onderzoek nodig om te kijken waar die zware machines nog kunnen. Landbouwers zijn ook bezorgd. Wij vinden allemaal dat de landbouw er een plaats heeft. Het is bij de beste grond van Vlaanderen. We staan in contact met de lokale landbouwgilde om problemen te voorkomen."