De toekomst van tientallen internationale hulporganisaties in Gaza blijft hoogst onzeker, ondanks een tussenkomst van het Israëlische Hooggerechtshof. 17 organisaties, waaronder Artsen Zonder Grenzen, kregen voorlopig uitstel van een dreigend Israëlisch verbod nadat ze gezamenlijk naar de rechtbank stapten. Voor de overige 20, waaronder Save the Children, blijft de situatie onduidelijk. "Er is geen enkele garantie met deze uitspraak dat humanitaire hulp kan blijven doorgaan", klinkt het.
Ondanks tussenkomst van Israëlisch Hooggerechtshof, heerst ongerustheid bij hulporganisaties in Gaza: "Noden blijven onbeantwoord"
Inass Mouhamou
Gepubliceerd:
In het kort:
17 internationale hulporganisaties, waaronder Artsen Zonder Grenzen, krijgen voorlopig uitstel van een Israëlisch verbod na een tussenkomst van het Hooggerechtshof, maar voor 20 andere organisaties zoals Save the Children blijft de situatie onduidelijk
Israël eist dat de organisaties uitgebreide persoonsgegevens van medewerkers delen om te controleren op banden met terreurorganisaties, maar veel ngo's weigeren dat omdat het de veiligheid van hun personeel in gevaar brengt
Bijna 2 miljoen Palestijnen in Gaza zijn afhankelijk van internationale hulp voor voedsel, medische zorg en water, en het wegvallen van de organisaties zou catastrofale gevolgen hebben voor de bevolking
Artsen Zonder Grenzen, Save the Children, Oxfam, International Rescue Committee, ActionAid, Norwegian Refugee Council… Het is slechts een greep uit de 37 internationale hulporganisaties die vorig jaar van Israël het bevel kregen om hun registratie te vernieuwen en uitgebreide persoonsgegevens van hun medewerkers te delen. Wie daar niet aan voldeed, dreigde vanaf 1 maart zijn vergunning te verliezen en de Gazastrook niet langer te mogen betreden.
17 van die organisaties stapten naar het Israëlische Hooggerechtshof, dat hun verzoek om opschorting van de nieuwe regels vrijdag voorlopig heeft ingewilligd. Op papier betekent dat wat ademruimte, maar in de praktijk worden ze al sinds begin dit jaar steeds verder beperkt. Intussen hebben veel organisaties hun internationale staf in Gaza, vaak gespecialiseerde medewerkers, moeten terugroepen, en houdt het Israëlische leger tal van hulpleveringen tegen.
De betrokken organisaties speelden de voorbije 2 jaar een cruciale rol in de noodhulp in de door geweld geteisterde strook. Het verlies van hun aanwezigheid zou een zoveelste klap zijn voor de humanitaire situatie in Gaza, waar bijna 2 miljoen mensen afhankelijk zijn van buitenlandse hulp voor voedsel, medische zorg en watervoorziening.
Catastrofaal
"Het is een beetje hoop, maar de situatie blijft onzeker", zegt Kristel Eerdekens, adjunct-directeur van Artsen Zonder Grenzen (AZG). De organisatie heeft de voorbije weken haar volledige internationale staf teruggetrokken en ziet meerdere ladingen hulpgoederen aan de grens geparkeerd, zonder toestemming van de Israëlische autoriteiten om Gaza binnen te gaan.
"We zijn blij dat het Hof heeft ingezien dat de maatregelen van Israël verder onderzocht moeten worden. Tegelijk biedt deze uitspraak geen enkele garantie dat de humanitaire hulp kan blijven doorgaan. We hebben geen idee hoe dit geïnterpreteerd zal worden en wat de uitvoering daarvan op het terrein zal zijn. Wat vandaag wél vaststaat: de noden in Gaza zijn immens en blijven onbeantwoord."
Als onze hulp wegvalt, stort heel het systeem in elkaar. Dat heeft catastrofale gevolgen voor de bevolking
Kristel Eerdekens, adjunct-directeur Artsen Zonder Grenzen
Artsen Zonder Grenzen is een van de belangrijkste medische en humanitaire hulporganisaties in Gaza. De organisatie ondersteunt tientallen gezondheidscentra in de strook en beheert ongeveer een vijfde van alle ziekenhuisbedden. Daarnaast begeleidt AZG een derde van de bevallingen. Het voorbije jaar zorgde de organisatie bovendien voor de watervoorziening van een derde van de Palestijnse bevolking in Gaza.
"Internationale hulp staat in voor meer dan 50 procent van de voorzieningen in Gaza", zegt Eerdekens. "Als die hulp verbannen wordt, heeft dat catastrofale gevolgen voor de bevolking."
Systeem stort ineen
"We zijn ook allemaal van elkaar afhankelijk", vult Juliette Verhoeven, experte humanitaire hulp bij Save the Children, aan. "De ene organisatie voorziet in proper drinkwater, de ander in medische ondersteuning of onderwijs. Zoals de Verenigde Naties het ook al meermaals hebben gezegd: als onze hulp wegvalt, stort heel het systeem in elkaar."
Ook Save the Children is onmisbaar in die keten. De organisatie is al 70 jaar actief op de Westelijke Jordaanoever en al 53 jaar actief in de Gazastrook waar het 2 kantoren had. "Had, want al in oktober 2023 werden de 2 kantoren verwoest bij Israëlische bombardementen", vertelt Verhoeven.
De organisatie heeft momenteel nog 200 Palestijnse medewerkers in Gaza die levensreddende hulp bieden aan de Gazanen. "We voorzien tenten, medicijnen en voedsel. Save the Children runt ook 2 gezondheidscentra voor ondervoede zwangere vrouwen en kinderen, en organiseert kindvriendelijke ruimtes met psychosociale en educatieve activiteiten."
Als 37 internationale hulporganisaties uit de Gazastrook verdwijnen, dan neem je ook de ogen en oren voor de buitenwereld weg
Kristel Eerdekens, adjunct-directeur Artsen Zonder Grenzen
De noden in Gaza zijn nog steeds bijzonder hoog, beaamt ook Verhoeven. "Israël bezet meer dan de helft van de strook en heeft de Palestijnse bevolking samengedreven in een klein gebied. Veel Palestijnen zijn ontheemd en leven in tenten. De winter was uitzonderlijk zwaar, met aanhoudende regen en hevige stormen. Er is een schrijnend tekort aan schoon drinkwater en door de erbarmelijke leefomstandigheden verspreiden besmettelijke ziekten zich razendsnel."
Precies daarom is de hulp van de ngo’s zo levensreddend. Maar Save the Children maakte geen deel uit van de petitie bij het Israëlisch Hooggerechtshof en voor hen is de situatie dus nog een pak onduidelijker.
Voor hen blijft het voorlopig zo dat ze vanaf 1 maart niet langer in Gaza mogen werken, zegt Verhoeven. De organisatie is intussen al een tweede beroepsprocedure gestart bij het Israëlische Hooggerechtshof om de Israëlische maatregelen aan te vechten.
Waarom wil Israël deze organisaties bannen?
Volgens Israël voldoen de organisaties niet aan de nieuwe regels. In 2025 moesten de ngo’s zich opnieuw registreren bij de Israëlische autoriteiten. Daarbij werd van hen gevraagd uitgebreide persoonsgegevens van hun medewerkers te delen, zodat Israël kan controleren of personeel mogelijk banden heeft met terreurorganisaties.
Verschillende organisaties weigerden die gegevens te delen omdat het om privacygevoelige data gaat. Het gevolg is ingrijpend: zonder registratie geen vergunning, en zonder vergunning geen toegang tot Gaza. Concreet betekent dat geen visa voor internationale staf, geen invoer van hulpgoederen en geen officiële toelating om humanitaire operaties voort te zetten.
Politiek gemotiveerd
"Het ging verder dan alleen naam en adres", zegt Verhoeven. "Ze wilden gegevens van familieleden, sociale media, kentekenplaten en andere persoonlijke informatie."
"Het is een politiek gemotiveerde actie. Wij werken al jaren in de Palestijnse gebieden volgens de lokale regels, transparant over donoren en inkomsten, met eigen controles om politieke banden te vermijden. We zien dan ook niet waarom al deze gegevens nodig zijn."
Het delen van dit soort gevoelige informatie brengt bovendien de veiligheid van medewerkers in gevaar, benadrukt Eerdekens. "Het afgelopen jaar probeerden we herhaaldelijk met de Israëlische autoriteiten te praten, maar we kregen geen enkele garantie voor de veiligheid van onze collega’s. Dit in een context waarin Israël de voorbije 2 jaar honderden hulpverleners heeft gedood, ook personeel dat aan het werk was in ziekenhuizen en gezondheidscentra."
De internationale rechtsregels verder worden uitgehold en de rest van de wereld kijkt gewoon toe
Kristel Eerdekens, adjunct-directeur Artsen Zonder Grenzen
Volgens Eerdekens gaat het om voorwendselen. "Op deze manier legt Israël internationale humanitaire hulp verder aan banden en holt het de internationale aanwezigheid op het terrein verder uit."
Israël weert al meer dan 2 jaar internationale media uit de Gazastrook. Volgens de Committee to Protect Journalists zijn sinds oktober 2023 al 249 Palestijnse journalisten gedood bij Israëlische aanvallen. "Als 37 internationale hulporganisaties uit de Gazastrook verdwijnen, dan neem je ook de ogen en oren voor de buitenwereld weg", zegt Eerdekens.
Ongeziene situatie
"Dit is ongezien", zegt Eerdekens. "Dit is een existentiële discussie over het voortbestaan van humanitaire hulp. De principes daarvan liggen vast in de Conventies van Genève. We zouden dit debat eigenlijk niet eens hoeven te voeren. De hulp die wij leveren en die nu ter discussie staat door deze omslachtige administratieve beperkingen is hulp die Israël als bezettende macht eigenlijk verplicht is zelf te voorzien."
"Maar we leven in een wereld waarin die juridische kaders steeds vaker met de voeten worden getreden en de internationale rechtsregels verder worden uitgehold. En tegelijkertijd kijkt de rest van de wereld gewoon toe", aldus Eerdekens.
De voorbije weken hebben verschillende Europese leiders met veroordelingen gereageerd op de Israëlische maatregelen. Maar veel verder dan verklaringen kwam het niet, een vaststelling die ook Verhoeven diep betreurt.
"Hoeveel politieke en diplomatieke ruimte is er in Europa nog om écht iets te veranderen? Hoeveel verklaringen kan je blijven afleggen als de harde maatregelen tegen Israël, die daadwerkelijk impact zouden hebben, uitblijven?"
