Vlaanderen zendt zijn kinderboeken uit: "We zijn van wereldniveau, hier leeft onwaarschijnlijk veel talent" 

Bij de start van de Jeugdboekenmaand heeft Leo Timmers iets te vieren: de teller staat op 41. Zijn boeken zijn nu uitgegeven in alles samen 41 talen. En het gaat snel: “Ik moet mijn website om de paar weken aanpassen telkens er een nieuwe taal bijkomt. Ik sta er versteld van hoe mijn boeken nog steeds nieuwe talen vinden, zelfs wat oudere titels van 15 of 20 jaar geleden. 

Timmers schrijft en tekent toegankelijke boeken, waarin dieren de hoofdrol spelen. Een paar recente titels: ‘Het monstermeer’ of ‘De bril van Beer’. Zijn werk is heel populair bij ons, maar spreekt dus ook aan in het buitenland. ‘Wie rijdt’ uit 2005 is in 20 talen vertaald en nu opnieuw uitgegeven in het Frans.

Dat is des te opmerkelijker, omdat Timmers’ boeken geen reeksen zijn, maar op zich staande verhalen met telkens nieuwe personages. Maar ook in het buitenland blijken kinderen en hun voorlezers telkens weer nieuwsgierig naar het volgende boek.   

Tegenwoordig is Leo Timmers dan ook vaak in het buitenland te vinden. “Ik reis mijn boeken achterna, overal waar die uitkomen.” Vorig najaar maakte de ontvangst in China grote indruk. “Een memorabele reis naar de boekenbeurs van Shanghai, waar mijn nieuwste boek ‘Kiki en ik’ werd voorgesteld.”

“Ze hebben daar een heel grote kinderbibliotheek, een gloednieuw gebouw in moderne architectuur.” De belangstelling was enorm: “Dat waren volle zalen met kinderen die mijn boeken lezen. Er stond ook een gigantische rij om te laten signeren, in die mate dat kinderen maar een beperkt aantal boeken mochten kopen.” 

Anderhalf miljoen exemplaren: zoveel boeken van Leo Timmers zijn er intussen verkocht in China. De auteur was ook aangenaam verrast door “de diepgang waarmee over mijn werk wordt gesproken en het respect waarmee je behandeld wordt als schrijver en kunstenaar. Dat zijn heel fijne conversaties.” 

Timmers houdt zich niet zelf bezig met het organiseren van al die vertalingen. Dat doen zijn uitgeverijen en vertaalagenten. “Ik heb nooit persoonlijk met een boek op een beurs rondgelopen.” Wel wil hij toezien op de kwaliteit van een uitgave in het buitenland: “Daarin ben ik wel een grote moeial.”  

Van al die vertalingen heeft Leo Timmers tenminste 1 exemplaar thuis in de kast staan. “Daar kijk ik wel eens naar als het niet wil vlotten met een nieuw boek,” lacht hij. “Want het is niet omdat je een zogenoemd succesvol auteur bent, dat het volgende boek makkelijker zou komen.”   

Van de ervaren rot naar een relatieve nieuwkomer in kinderboekenland. Bieke Biesbrouck is auteur én uitgever van de reeks ‘Höngry ’. Dat zijn karton- of prentenboeken met groente en fruit in de hoofdrol. Titels als ‘FramBOOS’ of ‘WorTEL je mee?’ vallen niet enkel in de smaak in Vlaanderen, maar vinden nu ook hun weg naar het buitenland.

“Omdat onze eigen kinderen niet bepaald veel interesse toonden in groenten en fruit zochten we naar een manier om dat fantasievol op te lossen.” Kinderboeken over dat thema waren er niet. “Wel over olifanten, giraffen of konijnen. Maar als een hond kan praten, dan kan een broccoli ook gitaarspelen,” lacht Bieke Biesbrouck.

Met haar idee stapte ze naar allerlei uitgeverijen, maar die bleken niet geïnteresseerd. Groenten en fruit zijn niet commercieel interessant, kreeg ze te horen. Daarop begon ze voor zichzelf, met een eigen uitgeverij. Bieke Biesbrouck bedenkt en schrijft de verhalen, Bram De Baere illustreert ze. 

“We zijn in 2021 superklein begonnen. Het eerste boek kwam uit op amper 250 exemplaren. Ons nieuwste boek ‘Erwtjes onder water’ heeft een oplage van 4.500 stuks, dat is toch een enorme groei in de voorbije 5 jaar.”

Naast het creatieve werk is er ook de zakelijke en praktische kant. “Er komt veel meer bij kijken dan mensen denken,” zegt Bieke Biesbrouck. En nu is er de sprong naar het buitenland. De volledige Höngry-reeks verschijnt in het Portugees bij een uitgeverij in Brazilië. In Spanje wordt een van de boeken in het Spaans en het Catalaans verspreid.

Daarvoor doet Höngry een beroep op een salesagente en een specialiste in vertaalrechten. Op de komende beurs van Bologna, de grootste beurs voor kinderboeken ter wereld, hoopt Bieke Biesbrouck dat die nog meer vertalingen kunnen lospeuteren. “Maar het is een werk van lange adem”. 

Enkele jaren geleden trok de schrijfster/uitgeefster voor de eerste keer zelf naar Bologna. “Dat voelde eerst alsof ik verdronk in dat enorme internationale aanbod. Ik vroeg me echt af: wat doen wij hier, als superkleintje? Maar ik ben toen langs elke uitgever gelopen om te zien of er boeken waren met fruit en groenten in de hoofdrol. En die waren er niet. Toen wist ik: wij brengen iets origineels, met een meerwaarde.”

Intussen vertaalt Biesbrouck zelf naar het Frans. De Höngry-reeks wordt nog uitgebreid en ze zou de verhalen ook op andere platformen willen brengen. Animatiefilm? “Daar droom ik van.”

Bij Literatuur Vlaanderen volgen ze de evolutie van de vertalingen op de voet, ook al omdat daar de aanvragen voor subsidie binnenkomen. Buitenlandse uitgevers kunnen in Vlaanderen namelijk financiële ondersteuning krijgen om boeken van Vlaamse schrijvers en illustratoren in vertaling uit te brengen. In 2025 bedroeg die Vlaamse subsidie bijna 89.000 euro.

Ook vertaalde fictie en non-fictie voor volwassenen wordt betoelaagd, “maar de meeste aanvragen zijn toch voor kinder- en jeugdliteratuur,” zegt Elise Vanoosthuyse, coördinator internationaal beleid bij Literatuur Vlaanderen. “Er is groeiende interesse van buitenlandse uitgevers voor kinder- en jeugdboeken van bij ons, zeker voor het werk van illustratoren.”

De cijfers die Literatuur Vlaanderen verzamelde over het aantal vertalingen zijn indrukwekkend. Van Frans over Welsh tot Hindi en Chinees: Vlaanderen zendt zijn kinderboeken uit. Koploper is Guido Van Genechten: zijn boeken zijn in 49 talen uitgegeven. Leo Timmers’ boeken zijn in 41 talen vertaald, Ingrid Godon komt aan 38, Bart Moeyaert aan 31, Carll Cneut aan 30.

Dat is meer dan  ‘grotemensenboeken’. ‘Kaas’ van Willem Elsschot is de vaakst vertaalde roman uit Vlaanderen; die is uitgegeven in 30 talen. Net iets meer dan ‘Het verdriet van België’ van Hugo Claus, ‘Slaap’ van Annelies Verbeke’ of ‘De helaasheid der dingen’ van Dimitri Verhulst.

Kinder- en jeugdboeken doen het dus uitstekend in het buitenland. Hoe is dat succes te verklaren? “We hebben heel veel goeie illustratoren, die ook goed worden opgeleid. De hoge kwaliteit speelt mee, maar ook de grote verscheidenheid in stijlen. In Vlaanderen is er ook veel aandacht voor het prentenboek als object”, zegt Elise Vanoosthuyse van Literatuur Vlaanderen.

Auteurs en illustratoren die prijzen of nominaties op zak steken, worden internationaal ook snel opgemerkt. “Dat is een extra kwaliteitslabel.” Leo Timmers stond bijvoorbeeld op de longlist van de Hans Christian Andersenprijs en is ook genomineerd voor de Astrid Lindgren Memorial Award. 

Dat kwaliteit bovendrijft, beaamt Leo Timmers volmondig: “Het krijgt veel te weinig aandacht, maar hier leeft onwaarschijnlijk veel talent. Internationaal wordt er echt naar ons werk gekeken. We maken kinderboeken op torenhoog wereldniveau!”

Mooi is dat Vlaamse uitgevers veel vrijheid geven aan auteurs en illustratoren, vindt Leo Timmers. Er is volop ruimte om te experimenteren met vorm en inhoud. "Ik heb zelf voor grote Amerikaanse en Engelse uitgevers gewerkt en daar is de artistieke vrijheid veel minder. Er wordt veel commerciëler gedacht. Men zoekt vaak naar formats, reeksen, hypes en populaire thema’s en zelfs populaire dieren." 

"Wat zeker ook een belangrijke rol speelt is de kleine markt hier in België. Uitgevers worden gedwongen naar het buitenland te kijken om de boeken rendabel te maken", stipt Leo Timmers aan. Prentenboeken zijn natuurlijk ook visueel en 'universeel'. Omdat er vaak weinig tekst is, kan zo'n boek makkelijk worden vertaald. 

De Vlaamse subsidieregeling draagt zeker bij tot het succes, volgens Leo Timmers: “Vertalers en uitgevers in het buitenland zullen hierdoor toch sneller het risico aandurven om een boek uit Vlaanderen te vertalen.”  

Voeg daar de gedegen illustratie-opleidingen aan toe én de lange, historische kunsttraditie in Vlaanderen. Het resultaat is succes in binnen- en buitenland voor veel Vlaamse kinderboekenauteurs en -illustratoren. “We zijn goeie collega’s die naar elkaar kijken en op een gezonde manier de lat hoog leggen.” Nog een recent voorbeeld: 'Al zolang er mensen bestaan' van Sassafras De Bruyn, net uitgegeven in het Lets.

Leo Timmers kijkt met vertrouwen naar de toekomst: “Een bijzonder, origineel boek zal altijd zijn weg vinden. Er is een grote honger naar mooie, goeie boeken.”