Hoe Danh Vo met het oor van het Vrijheidsbeeld de blinde vlekken van onze geschiedenis blootlegt

De Vietnamees-Deense kunstenaar Danh Vo (1978) behoort al een dik decennium tot de fine fleur van de internationale kunstwereld. Zijn werk zit in de collecties van de allerbelangrijkste musea en bij verzamelaars in Vlaanderen.

Zijn ambitie: ons kritischer naar de geschiedenis doen kijken. 'πνεῦμα (Ἔλισσα)' (dat spreek je uit als 'pneuma' en betekent 'geest') is een tentoonstelling die je als een choreografie ervaart, dwars door de tijd en de ruimte. 3 redenen om deze expo te gaan ontdekken.

Om Vo's werk te begrijpen, moet je iets over zijn turbulente kindertijd weten.

Vo werd geboren in Vietnam. Toen daar de oorlog met de Amerikanen eindelijk ten einde liep en de herrie met Cambodja begon, vluchtte het gezin met een zelfgemaakt bootje weg. Zijn familie werd op zee opgepikt door een Deens vrachtschip en belandde zo in Kopenhagen. De kleine Dahn (spreek uit als 'Jan') was 4 jaar oud. Op een pasfoto draagt hij een meisjesjurk. 

Zijn biografie ligt aan de basis van de thematiek van zijn werk. Vo stelt zich vragen over ontheemding en hoe onze persoonlijke identiteit alleen maar vorm krijgt in het kader van de machtsstructuren die de geschiedenis hebben bepaald. Hij gaat te werk als een historicus en antropoloog.

Vo bedient zich graag van bestaande objecten, zoals schilderijen en beelden uit de christelijke traditie en de antieke oudheid. Een marmeren hoofd uit de 1e eeuw na Christus haakt zich met een bronzen lint aan het onderlijf van een jongeling uit de 2e eeuw. De titel is 'Shove it up your ass, you faggot', een quote van de demon uit de film 'The exorcist'.

Een 15e-eeuws reliëf met Salome die de kop van Johannes de Doper vasthoudt, past net in een versleten krat van het merk Campbell. Soms wordt het ook heel persoonlijk: in een vitrinekast zien we zijn vaders Rolex-horloge en Dupont-aansteker.

Vader Phuong Vo koesterde niet de Deense, maar The American Dream. Ook Danh had een droom: hij wilde de grootste sculptuur ter wereld creëren en kwam uit bij het Vrijheidsbeeld, een geschenk van de Franse staat aan de VS in het kader van de 100e verjaardag van de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring. 

Vo liet in Shanghai een exacte replica maken van het beeld van Frédéric Auguste Bartholdi, weliswaar in meer dan 250 koperen delen. Met de boodschap dat die stukken nooit meer allemaal bijeen mogen komen. 2 ervan zijn te zien in Amsterdam: een oor en een plooi uit het kleed van de godin Libertas.

'We the People' is de titel, de eerste woorden van de Amerikaanse grondwet. Vo laat zien hoe zo'n krachtig beeld van vrijheid uiteindelijk zeer fragiel blijkt te zijn. 

Ik was in de wolken toen vorig jaar om de hoek van mijn Brusselse huis een mobiele bloemenkiosk opdook. Het betrof een vintage lijkwagen die niet met kransen, maar met fleurige boeketten was bedolven. De eigenaar was niemand minder dan Danh Vo en dit was zijn project voor het KunstenfestivaldesArts.

Ook in het Stedelijk komt zijn obsessie met bloemen naar voren. Zo kan je in een salon plaatsnemen op banken met bloemetjesmotieven. In een video zien we hem bezig in zijn tuin in Güldenhof, ten noorden van Berlijn. Daar heeft hij zijn atelier en werkt hij met een tuinierster die van alle mogelijke zaden die hij verzamelt planten en bloemen probeert te kweken.

Ook in Amsterdam zitten verse bloemen in grote transparante vazen. Via haakjes verbond hij ze aan botjes van dieren, de betere ikebana.

Op een enorme serie foto's van bloemen (soms nog in de plastic verpakking, vaak met de dumpingprijs er nog op) lezen we onderaan telkens de Latijnse naam, in sierlijke letters aangebracht door vader Phung.

De foto's zitten bovendien in lijsten van zwart walnotenhout, afkomstig van de boerderij van Graig McNamara. Hij is de zoon van Robert McNamara, Amerikaans minister van Defensie tijdens de Vietnamoorlog.

Graig en Dahn raakten bevriend. Het hout dat ooit diende voor de productie van geweerkolven, kreeg Vo als geschenk. Zo beland je via een bloem bij een heel ontwrichtende geschiedenis, door 2 mensen op zo'n andere manier beleefd.

Wat doet Vo eigenlijk zelf, hoor ik je denken? Zo komen de bloemen die hij fotografeerde uit een kiosk van een bevriend Vietnamees koppel in Berlijn. Ook papa Phuong Vo zit in het complot door zijn mooie handschrift. Telkens opnieuw schrijft hij de afscheidsbrief van een katholieke missionaris, die net voor zijn onthoofding in Hanoi zijn vader bedankt.

De foto's van mooie Vietnamese jongens die elkaars hand vasthouden, kreeg Vo van de Amerikaanse antropoloog Joseph M. Carrier, die tijdens de oorlogsjaren in Vietnam werkte. Het lijkt erop alsof Vo door diens westerse ogen uiteindelijk zijn eigen fotoloze jeugd kon herbeleven.

De kracht van Vo's werk bestaat ook uit de scenografie. Hij weet de gigantische en nogal onmogelijke zaal van het Stedelijk toch naar zijn hand te zetten. Nu en dan staat een werk op de grond, elders voorzag hij houten boxes en stellages. Het is alsof hij je door de tentoonstelling laat dansen.

In de leegte tussen de werken zoek je de verbanden en start het denken over al die verschuivende betekenissen. Ondanks de ontwrichtende geschiedenissen vond ik dit een bloedstollend mooie ervaring. Vol kwetsbaarheid.