EU-lidstaten mogen Europese fondsen aanwenden om veilige abortuszorg aan te bieden aan vrouwen uit andere lidstaten waar dat niet mogelijk is. Dat heeft de Europese Commissie voor het eerst aangegeven. Een nieuw financieringsinstrument komt er evenwel niet.
"Vanaf nu bieden we lidstaten de mogelijkheid om Europese fondsen te gebruiken om de toegang tot abortus te verbeteren. Dit betekent steun voor vrouwen die moeten reizen, voor vrouwen in hun eigen land, voor vrouwen in afgelegen gebieden en vrouwen zonder financiële middelen", zo deed Eurocommissaris voor Gelijkheid Hadja Lahbib de "baanbrekende" aankondiging.
Lahbib en vicevoorzitter Roxane Minzatu presenteerden hun antwoord op het burgerinitiatief 'My Voice, My Choice'. De initiatiefnemers schaarden meer dan 1,1 miljoen burgers achter een oproep aan de Europese Unie om een nieuw financieringsmechanisme te voorzien voor lidstaten die veilige abortuszorg willen aanbieden aan vrouwen die in hun eigen land tegen wettelijke of financiële obstakels aankijken.
Glad ijs
Het initiatief bracht de Commissie op glad ijs. Abortus is een nationale bevoegdheid en de lidstaten hanteren vanuit hun eigen ethische denkkaders heel uiteenlopende wetten. In België is het recht op abortus al jaren wettelijk geregeld, maar in Malta bijvoorbeeld is vrijwillige zwangerschapsafbreking nog steeds strikt verboden.
De Europese verdragen beperken ook wat de Commissie op vlak van gezondheidsbeleid kan doen zonder de beleidskeuzes van de lidstaten te ondermijnen. Zo kwam ze tot de conclusie dat Europese financiering neutraal moet blijven ten aanzien van de woonplaats van patiënten en niet specifiek gericht mag zijn op vrouwen uit lidstaten waar geen wettelijke abortus mogelijk is.
Dat is volgens de Commissie ook niet nodig, want het Europees Sociaal Fonds (ESF+) kan volgens haar een uitweg bieden voor die lidstaten die het recht op een gelijke toegang tot veilige abortuszorg willen versterken. Een lidstaat kan geld aanvragen voor projecten die vrouwen uit andere lidstaten de mogelijkheid bieden om steun aan te vragen, zodat zij in die lidstaat toegang kunnen krijgen tot deze dienst. Een tiental lidstaten zou alvast interesse tonen.
Volgens de Commissie draagt ook deze piste bij tot de realisatie van de doelstelling van 'My Voice, My Choice': de gelijke toegang tot veilige en wettelijk geregelde zwangerschapsafbreking versterken en het aantal onveilige abortussen verminderen. Volgens de initiatiefnemers hebben meer dan 20 miljoen vrouwen in de EU nog steeds geen toegang tot veilige abortus. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vinden in Europa elk jaar bijna een half miljoen onveilige abortussen plaats.
"Enorme overwinning voor vrouwenrechten"
Europarlementslid Kathleen Van Brempt (Vooruit) spreekt van "een enorme overwinning voor de democratie en de vrouwenrechten in Europa" op een moment dat lidstaten als Hongarije en Italië "bijkomende obstakels" opwerpen voor toegang tot abortus. Ook Hilde Vautmans (Anders) vindt het antwoord van de Commissie "een historische stap vooruit voor vrouwen in Europa". "Toegang tot veilige en legale abortus in Europa mag niet afhankelijk zijn van een postcode".
De Europese groenen vinden dan weer dat de Commissie een positief signaal stuurt, maar ook een kans heeft gemist. "Europese burgers mobiliseerden zich in recordaantallen, het parlement stemde met ruime meerderheid voor veilige abortus. De Commissie had de wind in de rug, maar pakt niet door. Een doorverwijzing naar bestaande fondsen is geen voldoende antwoord op de noodkreet van miljoenen vrouwen," aldus Sara Matthieu van Groen.
Het Europese burgerinitiatief biedt burgers een kans om de politieke agenda te beïnvloeden. Initiatiefnemers moeten binnen een jaar minstens één miljoen handtekeningen uit minstens zeven lidstaten verzamelen achter een bepaald voorstel. De Commissie is niet verplicht om dat voorstel over te nemen, maar ze moet dan wel uitleggen waarom ze dat niet doet. Sinds de lancering van het burgerinitiatief in 2012 hebben 14 initiatieven de kaap van één miljoen handtekeningen overschreden.
