Meer dan 1 op de 10 leerlingen te vaak ongewettigd afwezig in basisschool: "Zorgwekkende stijging"

Tieners die een dag spijbelen in het middelbaar, dat is een gekend fenomeen. Maar nu blijkt dat ook leerlingen in de lagere school steeds vaker ongewettigd afwezig zijn.

Meer dan 1 op de 10 leerlingen bleef in 2025 minstens 5 halve dagen ongewettigd thuis. Je bent als leerling ongewettigd afwezig als je gewoon thuisblijft van school zonder je daarvoor te verantwoorden bij je school. 

Vanaf 5 halve dagen problematische afwezigheid schakelt de school het centrum voor leerlingenbegeleiding (CLB) in voor begeleiding van de spijbelende leerling. En dat gebeurt steeds vaker.

Uit cijfers van het Departement Onderwijs blijkt dat er een sterke stijging is ten opzichte van 10 jaar geleden . In 2015 ging het nog om 27.643 kinderen, nu zijn dat er 45.925. 

Het is vooral een zorgwekkende stijging, zegt directeur bij de vrije CLB's Stefan Grielens. "Als je regelmatig naar school gaat, nemen je kansen in het onderwijs en latere leven enorm toe. Omgekeerd geldt ook: als je regelmatig afwezig bent, nemen je kansen af." 

En ook, hoe vroeger je het gewoon bent om regelmatig thuis te blijven van school, hoe groter het risico dat dat een gewoonte wordt en het dus escaleert in het middelbaar, stelt Grielens. 

In gezinnen die het al wat moeilijker hebben, is school niet altijd een prioriteit, weet Grielens. "Hun leven is vaak gericht op overleven. Ze geloven niet altijd dat school hun kinderen kan helpen om kansen te creëren." En dat terwijl het tegendeel waar is. "School is misschien wel de belangrijkste hefboom om uit een moeilijke gezinssituatie te ontsnappen."

Al blijkt dat zeker niet enkel kwetsbare kinderen ongewettigd afwezig zijn. De stijging doet zich voor in alle lagen van de bevolking; ook de kinderen uit sterkere milieus blijven vaker van school weg. 

"Na de coronacrisis zagen we een grote dip in de afwezigheden, maar die stijging heeft zich verdergezet tot ver boven het niveau van voor de coronacrisis", zegt Guido Duchene, Vlaams coördinator voor het project 'Samen tegen schooluitval' van het CLB in De Wereld Vandaag op Radio 1. 

Reden daarvoor is wat koffiedik kijken. "We hebben vooral vermoedens. We krijgen bijvoorbeeld signalen dat ouders hun kinderen makkelijker dan vroeger thuishouden." 

Het CLB weet niet of dat komt omdat ouders school minder naar waarde schatten, of dat er bijvoorbeeld noodzakelijke redenen voor zijn. 

"Sommige ouders zullen ook minder snel dan vroeger naar de dokter gaan als hun kind ziek is. Er zijn tekorten aan huisartsen en voor sommigen zullen ze ook te duur zijn, dat zal ook meespelen. Als oplossing schrijven ouders dan zelf een attest, wat overeenkomt met een ongewettigde afwezigheid." 

Ziek zijn kan dus een reden zijn om je kind ongewettigd van school thuis te houden, vindt Duchene. "Als er andere redenen zijn, kunnen de ouders samenzitten met de directie van de school en kunnen die redenen alsnog erkend worden als wettig afwezig. Dat wordt vaak vergeten. Maar verder zijn er weinig redenen om je kind ongewettigd van school thuis te houden."

Een getuigschrift of diploma blijft immers een goede basis om in het verdere leven aan de slag te gaan. Daarom willen zowel onderwijsexperten als scholen en de overheid ervoor zorgen dat alle kinderen maximaal kunnen deelnemen aan het onderwijs. 

"Met sancties alleen gaan we er niet komen", zegt Grielens. "Scholen moeten goed opvolgen hoe het zit met de afwezigheden en vooral inzetten op verbinding. In het secundair met leerlingen zelf, in het lager dan met de ouders." 

"Het is echt essentieel dat je je kinderen naar school stuurt", benadrukt Grielens. Duchene vult aan: "In het basisonderwijs leert je kind essentiële zaken die ook heel belangrijk zijn in het secundair onderwijs. Als je regelmatig dagen mist, gewettigd of niet, dan heeft dat echt een serieuze impact op de rest van je schoolcarrière."

"Als deze stijging zich nog enkele jaren doorzet, hebben we echt een heel groot probleem", besluit Duchene.