4 jaar na de start van de oorlog in Oekraïne, worden 4 op de 10 aanvragen van Oekraïners voor tijdelijke bescherming in ons land geweigerd. Dat blijkt uit cijfers van de Dienst Vreemdelingenzaken. Zo worden onder meer Oekraïense kinderen die na de start van de oorlog geboren zijn, geweigerd. Dat leidt tot wel erg absurde situaties - soms in hetzelfde gezin. "1 van mijn 2 kinderen heeft bescherming gekregen, de andere niet", vertelt Hanna.
"We voelen ons helemaal niet welkom": zoon (2) van Hanna uit Oekraïne krijgt geen bescherming in België
Fien Macken
Gepubliceerd:
In het kort
4 op de 10 aanvragen voor tijdelijke bescherming in ons land worden geweigerd.
Oekraïense kinderen die na 24 februari 2022 geboren zijn, krijgen geen bescherming omdat ze niet kunnen bewijzen dat ze in Oekraïne woonden toen de oorlog uitbrak.
De Oekraïense mama Hanna en haar dochter van 9 krijgen bescherming. Haar zoon van 2 werd geweigerd.
Ook Oekraïners die al in een ander Europees land bescherming kregen, worden sinds augustus geweigerd.
Hanna woont momenteel in Antwerpen, maar komt uit de Oekraïense stad Dnipro waar ze na 4 uitputtende jaren oorlog beslist om samen met haar 2 kinderen te vluchten. Ze vraagt in juli vorig jaar tijdelijke bescherming aan in ons land. Dat is het Europese statuut dat Oekraïners sinds het begin van de oorlog krijgen wanneer ze hun land ontvluchten.
"In het begin van de oorlog was het nog relatief veilig in Dnipro. Maar het laatste jaar is de situatie geëscaleerd en ging het luchtalarm meerdere malen per dag af", vertelt Hanna. Een tolk vertaalt haar antwoorden. "Toch bleef het een erg moeilijke beslissing om te vertrekken. Het duurde nog een tijd voordat ik inzag dat de situatie niet zou verbeteren. Uiteindelijk zijn we toch gevlucht, zodat mijn kinderen veilig zijn."
Hanna en haar oudste dochter Marta van 9 krijgen meteen tijdelijke bescherming en mogen dus blijven in België. "Maar bij mijn jongste zoon van 2, Artem, werd de aanvraag voor tijdelijke bescherming geweigerd", vertelt Hanna.
Geboren na start van oorlog
Om die tijdelijke bescherming te kunnen krijgen in Europa, moet je namelijk kunnen bewijzen dat je in Oekraïne woonde op het moment dat de oorlog uitbrak, op 24 februari 2022 dus.
We waren goed voorbereid en hadden verslagen mee van doktersbezoeken, maar voor Artem waren er natuurlijk nog geen bewijzen. Hij bestond nog niet
Hanna
"We waren goed voorbereid en hadden verslagen mee van doktersbezoeken en rekeningen die we toen betaald hadden", legt Hanna uit. "Maar voor Artem die pas in 2023 geboren is, waren er natuurlijk geen bewijzen. Hij bestond nog niet."
Het gevolg is dat kinderen die na de oorlog geboren zijn, zoals Artem, geen bescherming krijgen in ons land. Ouders zoals Hanna komen daardoor in absurde situaties terecht: het ene kind krijgt bescherming, het andere niet.
Meer weigeringen
Elke maand komen er nog zo’n 1.000 aanvragen binnen in ons land voor tijdelijke bescherming. Gemiddeld worden 4 op de 10 van die aanvragen de laatste maanden geweigerd. Naast de kinderen die na de oorlog geboren zijn, krijgen ook mannen die buiten Oekraïne werkten om hun gezin te onderhouden vaak een weigering. Ook bij hen geldt de redenering dat ze niet in Oekraïne woonden toen de oorlog uitbrak.
Het aantal weigeringen is bovendien toegenomen sinds augustus. "We krijgen meer aanvragen van Oekraïners die al elders in Europa tijdelijke bescherming hebben gekregen. Sinds augustus kunnen zij niet nog eens bescherming krijgen in ons land en wordt hun aanvraag dus geweigerd", zegt Paulien Blondeel, woordvoerder van de Dienst Vreemdelingenzaken.
Geen vangnet
Bij de hulplijn voor Oekraïners van Caritas krijgen ze regelmatig telefoontjes van Oekraïners die geen bescherming krijgen en niet weten wat te doen. "Als mensen een weigering krijgen, is er geen vangnet", zegt Pieter Roeyen van de hulplijn.
"Zij hebben geen recht op een dak boven het hoofd of op eten en ze mogen niet werken. Dit kan weken of maanden duren. Doorgaans begrijpen zij niet waar ze aan toe zijn. De procedures zijn ingewikkeld en er doet heel wat foute informatie de ronde."
Volgens Caritas is het bovendien niet zo dat Oekraïners minder bescherming nodig hebben, maar is onze overheid de Europese regelgeving strikter gaan toepassen.
Wij zagen dat de Belgische overheid tot voor kort ook flexibel was, maar daar is dus verandering in gekomen
Pieter Roeyen, Caritas
"De Europese regels zeggen expliciet dat de lidstaten flexibel kunnen zijn bij het toepassen van de criteria om tijdelijke bescherming te krijgen. Zo vermijden we onredelijke situaties waarbij bijvoorbeeld families opgesplitst geraken of mensen die net op 24 februari 2022 voor hun werk in het buitenland waren, door de mazen van het net glippen", zegt Roeyen.
"Wij zagen dat de Belgische overheid tot voor kort ook flexibel was, maar daar is dus verandering in gekomen." De Dienst Vreemdelingenzaken spreekt dat zelf tegen. Volgens hen kregen kinderen die pas na het begin van de oorlog geboren zijn al langere tijd een weigering.
Gezinshereniging wel mogelijk
Oekraïners die geen bescherming krijgen, kunnen wel nog een aanvraag indienen voor gezinshereniging. Die aanvragen worden volgens de Dienst Vreemdelingenzaken meestal wel goedgekeurd.
Ook Hanna wil voor haar jongste zoon Artem een aanvraag indienen voor gezinshereniging. "Maar om die aanvraag te kunnen doen, moet ik bewijzen dat ik een degelijk inkomen heb. Ik kan niet werken, omdat ik voor mijn zoontje moet zorgen. Geld om hem naar de crèche te sturen heb ik niet, want zolang hij geen heeft, krijg ik ook geen groeipakket voor hem."
Intussen is het volgens de Dienst Vreemdelingenzaken niet meer nodig om een bewijs van inkomen voor te leggen wanneer een moeder enkel gezinshereniging vraagt voor een kind. Maar dat lost het probleem voor Hanna niet op, want zij valt nog onder de oude regels. "Mijn zoontje verblijft hier al maanden illegaal", zegt ze.
Bovendien is er in het geval van bijvoorbeeld een Oekraïense man die zich bij zijn familie wil vervoegen wel nog altijd een bewijs van inkomen nodig.
"Niet welkom"
De procedure voor gezinshereniging is hoe dan ook een pak ingewikkelder dan de procedure voor tijdelijke bescherming, zegt Roeyen. "We merken hoe groot de noden nog zijn van al wie hier nu toekomt. Het lijkt ons zinvol om te blijven evalueren hoe we deze mensen zo snel en eenvoudig mogelijk een minimum aan stabiliteit en bescherming kunnen geven."
"Het is een erg pijnlijke situatie. We voelen ons helemaal niet welkom", vertelt ook Hanna aangedaan. "We kunnen ook niet terug naar Oekraïne. De oorlog is daar nog volop aan de gang en heeft een grote mentale impact op mij en mijn kinderen. Bovendien hebben we al onze spullen verkocht, zodat we genoeg geld zouden hebben om te kunnen vluchten."
