Jan Balliauw, Marijn Trio (live vanuit Oekraïne) en Freek Willems hebben 3 uur lang jullie vragen beantwoord in een livechat. Er werden in totaal 1.212 vragen ingestuurd. Je kan de livechat hieronder herbeleven.
Stel je vraag
Hoelang kan oorlog in Oekraïne nog duren? Lees hier de chat met onze kenners
Gepubliceerd:
Hoe kijken de Oekraïners in het thuisland (en zij die hun land verdedigen) naar hun landgenoten die naar het buitenland zijn gevlucht?
De meningen zijn verdeeld, Catherine. Het hangt er dus een beetje vanaf aan wie je het vraagt. Uiteraard wordt het niet als collegiaal of patriottisch beschouwd, dat mensen vluchten. Maar ik hoor toch ook wel begrip voor de individuele keuze.
Onlangs sprak ik met iemand die zei: "Ik snap hun keuze niet, maar bon, het is zo. Ik vind wel dat die mensen na de oorlog geen stem mogen hebben in hoe het verder moet met het land. Want zij zullen er niet voor gezorgd hebben dat Oekraïne een vrij land is".
Er zijn behalve vluchtelingen, ook veel Oekraïners die zich verstoppen voor de mobilisatie. Die niet in het leger willen dienen, niet willen vechten. Ook daar is begrip voor, bij een deel van de bevolking.
Er wordt wel verwacht dat iedereen op een of andere manier íets doet om Oekraïne te beschermen tegen Rusland. Wie niet wil of kan vechten, kan bijvoorbeeld in de achterhoede helpen. Door geld in te zamelen, of drones te bouwen.
Kortom: er zijn heel veel manieren om te helpen, en dat wordt echt wel verwacht.
Gepubliceerd:
Ik heb je documentaire 'Oekraïne na het front' gezien, over revaliderende Oekraïnse oorlogsslachtoffers. Overweeg je om nog eens terug te gaan en een vervolg te maken, Marijn?
Ik zou de mensen uit mijn documentaire over een paar maanden uiteraard graag opnieuw interviewen, om te zien hoe het met hen gaat. Slechts één van hen heeft al een lange weg achter de rug. De anderen zitten in een veel vroeger stadium van herstel, met alle gevolgen vandien.
Een week na ons interview met Artem, die probeerde af te kicken, kregen we te horen dat hij hervallen was. Dat is erg triest nieuws. Komt hij er ooit nog bovenop?
Alle hoofdpersonages hebben nog een lange weg af te leggen. Ik kan alleen maar hopen dat ze er alsnog in slagen om na de oorlog iets van hun leven te maken. En dat ik daar ook getuige van mag zijn.
Je kan de docu 'Oekraïne na het front' trouwens nog steeds bekijken op VRT MAX.
Gepubliceerd:
Volgens de laatste info zou Oekraïne 300 km² grondgebied heroverd hebben. Klopt dat? En zo ja, wat mogen we daaruit afleiden?
Zelensky heeft dat vorige week gezegd. Zijn uitspraken onafhankelijk controleren, is moeilijk. Maar het lijkt er inderdaad op dat Oekraïne de voorbije weken terrein heeft heroverd. Het Institute for the Study of War heeft het zelf over ongeveer 200 vierkante kilometer.
Dat succes kwam mede doordat de Russische communicatie via Starlink (van Elon Musk) tijdelijk wegviel, wat tot problemen leidde aan het front. (Meer daarover kan je lezen in dit artikel.)
En toch heeft die Oekraïense vooruitgang relatief weinig impact. Je zou het eerder een gerichte tegenaanval kunnen noemen. Een doorbraak aan het front of een volledig tegenoffensief is het zeker niet. Want al bij al beweegt de frontlijn amper.
Gepubliceerd:
Het menselijke leed is niet om aan te zien, maar is er ook een mogelijke positieve uitkomst van deze oorlog?
Oorlogen zijn altijd vreselijk, Guy. Maar het zijn vaak ook kantelmomenten in de geschiedenis waarna niets meer is wat het was.
Voor Oekraïne zie ik toch als positief punt dat het land echt verenigd is. Vroeger was er een aanslepende verdeeldheid tussen het prowesterse centrum en westen van het land en het pro-Russische oosten en zuiden. Die is door de oorlog verdwenen. En de Russischtalige regio's in het zuiden en oosten zijn nu ook grotendeels anti-Russisch.
De Oekraïners hebben zich ook bijzonder weerbaar getoond, en hun inventiviteit met onder meer drones heeft de toekomst van oorlogsvoeren helemaal veranderd.
Voor Europa is dit een alles of niets moment. Het moet zorgen dat het weer op eigen voeten kan staan en kan instaan voor zijn eigen veiligheid. Er werd al lang over gesproken, maar nu wordt het ook omgezet in concrete maatregelen. Er is nog een hele weg af te leggen, maar de tocht in die richting is ingezet.
Gepubliceerd:
Hoe stel ik mijn naasten en kinderen gerust? Mijn kinderen vragen of wij ook gebombardeerd kunnen worden door Rusland?
Dit is een vraag waar wij als journalisten soms ook mee worstelen. Het nieuws is vaak heftig, zeker voor kinderen en jongeren. Het is dan ook normaal dat ze met vragen zitten.
Dat is goed: ze zijn geïnteresseerd in wat er gebeurt in de wereld. Wuif hun vragen dan ook niet weg, maar geef hen antwoorden op maat van hun leeftijd. Je kan hen ook doorverwijzen naar bronnen die voor hen toegankelijk zijn. Jongere kinderen kan je leren kennismaken met een jeugdjournaal als Karrewiet. Iets oudere jongeren kan je doorverwijzen naar Instagramaccounts als @nws.nws.nws of @watwat_jijweet .
Vermijd sowieso moeilijke termen, gebruik liever woorden die ze zelf ook zouden gebruiken. En hou er rekening mee dat voor de media onvermijdelijke woorden als "oorlog", "droneaanvallen" en "dodelijke slachtoffers" kinderen en jongeren bang, verdrietig of bezorgd kunnen maken. Neem dat ernstig. Zeg dat je die gevoelens begrijpt, maar stel hen tegelijk ook gerust.
Heel concreet: dat Rusland zou overgaan tot bombardementen op België, lijkt onwaarschijnlijk. Rusland richt zich op Oekraïne en heeft het daar al moeilijk genoeg mee. Bovendien zou een aanval op een NAVO-lidstaat een grote escalatie betekenen van deze oorlog.
In dit artikel geven experten een aantal tips over hoe kinderen en jongeren zelf met hun bezorgdheden kunnen omgaan en hoe je als ouders met je kinderen kan praten.
Gepubliceerd:
Ik kwam veel in Tsjernihiv met humanitaire en medische hulp voor scholen en ziekenhuizen. Is er momenteel aan de bovengrens geen opbouw van Russische troepen gaande, om Oekraïne van bovenuit binnen te vallen? Dat is tenslotte de kortste weg naar Kiev.
Dat lijkt inderdaad logisch, maar ook Rusland heeft geen onbeperkte mogelijkheden. Bijna het voltallige landleger is ingezet in het oosten van Oekraïne. Rusland kan zich niet al te veel extra fronten in Oekraïne veroorloven.
Rusland heeft vorig jaar langs de grens met Oekraïne verschillende "bufferzones" proberen te creëren door beperkte invallen op Oekraïens grondgebied te doen, onder meer ten noorden van Soemy. Maar ook daar boeken ze nauwelijks vooruitgang. Een nieuwe aanval op Kiev is in deze omstandigheden uitgesloten.
Tsjernihiv lijkt me voorlopig een redelijk veilige haven voor uw humanitaire inspanningen.
Gepubliceerd:
Hoe zou Zelensky het doen, mochten er nieuwe verkiezingen komen in Oekraïne?
Als we naar recente waarderingscijfers kijken, dan lijkt het erop dat Zelensky het zeker niet slecht zou doen. Aan het begin van de Russische invasie lagen zijn waarderingscijfers heel hoog, in de 80 procent. Intussen zijn die wel wat gezakt. Onder meer het grote corruptieschandaal heeft hem geen goed gedaan. Desondanks blijft hij goed scoren: vorig jaar hadden 60 procent van de ondervraagde Oekraïners nog altijd vertrouwen in Zelensky.
Of al die mensen ook op hem zouden stemmen, is natuurlijk een andere vraag. Dat zal ook in grote mate afhangen van wie zijn tegenkandidaten zijn.
Zelensky heeft zelf nog niet openlijk bekendgemaakt of hij zich opnieuw kandidaat zal stellen. In een recent interview zei hij dat hij daar nog geen beslissing over heeft genomen.
Gepubliceerd:
Wat zegt de publieke opinie in Rusland? Zijn de Russen ook oorlogsmoe? En is er nog iemand die in de voetsporen van de vermoorde oppositielieder Navalny durft te treden?
Er worden nog altijd peilingen gedaan in Rusland die een zeker inzicht bieden over de Russische publieke opinie . De peilingen van het Levada-instituut bijvoorbeeld vind ik redelijk betrouwbaar.
Die peilingen geven evenwel een dubbel beeld. Als je in Rusland iemand aan de telefoon opbelt voor een enquête en vraagt of hij of zij Poetin steunt, antwoordt die persoon 'Da' want dat is het antwoord dat die persoon denkt dat hij moet geven. Maar als je doorvraagt, merk je dat ook de Russen oorlogsmoe zijn. Ongeveer twee derde van de bevolking zou volgens die peilingen liever willen dat de oorlog snel wordt beëindigd. Een kleine minderheid wil de oorlog koste wat het kost voortzetten.
Om de oorlog vol te kunnen houden, moet de overheid wel geld hebben. Dat zal de bevolking vermoedelijk meer en meer gaan voelen, in hun dagelijkse leven. De BTW is al verhoogd van 20 naar 22 procent. De oorlogsmoeheid kan daardoor toenemen.
Ik zie momenteel geen nieuwe oppositieleider opstaan, nu Navalny er niet meer is. De meeste oppositieleiders zitten buiten hun wil in het buitenland. Of erger nog, in de gevangenis.
Gepubliceerd:
Gaan er nog mensen op reis naar Oekraïne (het Westelijke deel)? Is dat überhaupt nog mogelijk?
Het is zeker nog mogelijk, Eline. Oekraïne is een mooi land met mooie steden, zoals Lviv in het uiterste westen. Het is daar ook redelijk veilig. De vele keren dat ik Lviv heb bezocht, had ik nooit het gevoel dat ik een stad in oorlog bezocht.
Maar ik zou het niet aanraden. Ook steden als Lviv zijn in het verleden gebombardeerd, soms zelfs redelijk intens. En de meeste verzekeringen waarop je een beroep kan doen in het buitenland mocht het mis gaan, werken niet in Oekraïne. Je staat er dus alleen voor.
Een land in oorlog geeft ook een voortdurende stress. Je bent continu op je hoede, want ieder moment kan er iets gebeuren. Ik voelde vaak pas na mijn terugkeer uit Oekraïne hoe slopend dat is, nádat die stress van mijn schouders was gevallen.
Leven in een voortdurende stresssituatie is nu niet bepaald iets waar je naar op zoek bent als je op vakantie bent.
Gepubliceerd:
Concreet: waarom is Rusland eigenlijk met die oorlog begonnen?
Tja, ik vraag het me ook af. Een concrete aanleiding was er niet echt. Oekraïne stond niet op het punt lid te worden van de NAVO. De pro-Russische separatisten in Donetsk en Loegansk spraken enkele dagen voor het einde van de Olympische Winterspelen in China (20/2/2022) plots over pogingen van het Oekraïense leger om hun zogenaamde Volksrepublieken te heroveren. Maar we zagen geen enkel bewijs.
Rusland is Oekraïne 4 jaar geleden binnengevallen omdat het vond dat Oekraïne in de Russische invloedssfeer moest worden teruggebracht. President Poetin had al in een essay in de zomer van 2021 geschreven dat Oekraïne als land geen bestaansrecht had, omdat het eigenlijk een deel van Rusland was.
Er is ook een lange militaire opbouw aan vooraf gegaan, en Moskou legde in december 2021 een ultimatum op tafel dat aan duidelijkheid niets te wensen overliet. Oekraïne moest neutraal worden, en het Westen moest de gevolgen van de verschillende NAVO-uitbreidingen terugschroeven: de nieuwe lidstaten mochten formeel nog lid blijven van de NAVO, maar zonder de daarbij horende veiligheidsgaranties.
We konden dus perfect voorspellen dat Rusland Oekraïne zou binnenvallen, en zelfs wanneer (na de Olympische Winterspelen).
Gepubliceerd:
In het begin van de oorlog was er melding dat kinderen waren ontvoerd uit Oekraïne naar Rusland. Ik heb daar verder niets meer over vernomen, wat is er met deze kinderen gebeurd?
In het begin van de Russische invasie zijn inderdaad heel veel kinderen uit Oekraïne ontvoerd en naar Rusland gebracht. Of ze werden ondergebracht in speciale kampen in de bezette gebieden, waar ze "heropgevoed" of "gerussificeerd" worden.
Om hoeveel kinderen het exact gaat, is moeilijk te zeggen. De Russische autoriteiten spraken 2 jaar geleden zelf over minstens 700.000 kinderen. Dat was toen veel meer dan het Westen en Oekraïne zelf inschatten. Rusland zegt overigens dat het de kinderen niet heeft ontvoerd, maar in veiligheid heeft gebracht. Maar uit internationaal onderzoek blijkt dat het veelal om gedwongen deportaties gaat.
Het gedwongen overbrengen van kinderen en naar heropvoedingskampen sturen, is een oorlogsmisdaad. Onder meer hierom heeft het Internationaal Strafhof een arrestatiebevel uitgevaardigd tegen de Russische president Poetin.
De voorbije jaren is Oekraïne erin geslaagd om honderden van die kinderen terug te halen. Maar het is zeker zo dat nog heel veel ontvoerde Oekraïense kinderen zich in Rusland (of de bezette gebieden) bevinden.
Gepubliceerd:
Hoe is het mogelijk dat nog geen enkele raket of drone schade aan de gebouwen van het Kremlin heeft kunnen aanrichten? Dat zou wel een schok voor de Moskovieten zijn
Dat is al gebeurd, Robert, enfin, voor zover we kunnen nagaan. Op 3 mei zijn er blijkbaar twee drones neergehaald boven het Kremlin die volgens de persdienst van Poetin waren afgevuurd door Oekraïne. Oekraïne heeft overigens ontkend dat het er iets mee te maken had.
Oekraïne bestookt het Russische binnenland geregeld met drones, en recent ook met de eigen gemaakte Flamingo kruisraket. Daarbij worden geregeld doelen getroffen, de laatste maanden ging dat vooral om olie-installaties. Maar Rusland heeft natuurlijk een uitgebreide luchtafweer, die veel drones neerhaalt, en het Kremlin is nog extra beveiligd.
Toen ik in Moskou jaren geleden rondreed met een auto, heb ik meermaals meegemaakt dat de GPS in de buurt van het Kremlin plots naar een totaal andere locatie sprong. Drones die vaak vliegen op GPS, worden zo in verwarring gebracht.
De aanval van 3 mei veroorzaakte overigens weinig schade en Poetin was niet op kantoor, volgens het Kremlin.
Gepubliceerd:
Oekraïne sloot bij het memorandum van Boedapest een verdrag met Rusland: in ruil voor de teruggave van Russische kernwapens verklaarde Rusland de soevereiniteit van Oekraïne nooit te schenden. Dat hebben ze toch gedaan. Hoe moet er nu onderhandeld worden, opdat Oekraïne zeker is en blijft van haar soevereiniteit na de oorlog?
Dit is een groot trauma voor de Oekraïners. Ze hebben de 'veiligheid' van hun kernwapens opgegeven voor een garantie op papier. En die garantie bleek niets waard te zijn.
Vandaar dat Oekraïne nu stevige veiligheidsgaranties vraagt mocht er een akkoord komen met Rusland. Maar net die garanties zijn een van de belangrijkste struikelblokken voor een akkoord. Want dat zou onder meer betekenen dat er Europese militairen in Oekraïne zouden worden gestationeerd, en net dat wilde Rusland zogezegd voorkomen met zijn invasie van Oekraïne.
Zonder stevige veiligheidsgarantie zal Oekraïne evenwel nooit instemmen met een akkoord, want dat zou de poort openzetten voor nieuwe Russische agressie in de toekomst.
Gepubliceerd:
Wat is volgens u vandaag het realistische eindscenario van deze oorlog: bevroren conflict, onderhandelde vrede of langdurige uitputtingsoorlog?
Oorlogen zijn onvoorspelbaar, mijn excuses voor de herhaling, Roeland. Oorlogen worden gestuurd door zaken waarvan we niet weten dat we ze niet weten, de zogenaamde "unknown unknowns" van de vroegere Amerikaanse minister van Defensie Donald Rumsfeld (2001-2006).
Met wat we nu weten gok ik op een langdurige uitputtingsoorlog die uitmondt in een bevroren conflict na een soort van bestand. Dat is het scenario van na de Koreaanse oorlog (1950-1953).
Een vredesakkoord lijkt me illusoir omdat de standpunten aan beide kanten veel te ver uit elkaar liggen.
Gepubliceerd:
Hoe lang kan de oorlog nog duren, en wat zijn de gevolgen voor Poetin en de Russen?
Oorlogen zijn onvoorspelbaar. Het zijn geen lineaire gebeurtenissen waar alles elkaar logisch opvolgt. Oorlogen zijn chaotisch, kennen veel onverwachte wendingen. Denk maar aan de onverwachte weerbaarheid van de Oekraïners, aan de opstand tegen Poetin van Jevgeni Prigozjin en de Wagnergroep in juni 2023, of aan de aanpassingskracht van de Russische strijdkrachten,...
Beide strijdende partijen zijn aan het verliezen, de stressfactoren hopen zich op, maar zowel Oekraïne als Rusland staan niet op het punt dat ze de witte vlag moeten hijsen.
Poetin heeft zijn samenleving in hoge mate afhankelijk gemaakt van de oorlog. Hij kan niet zomaar stoppen want dat zou in de samenleving spanningen kunnen veroorzaken die Poetin altijd heeft willen vermijden.
Voor de lange termijn is dit dramatisch voor Rusland. Een oorlogseconomie bouwt niets op voor de toekomst. De reserves die aangelegd waren voor de pensioenen van de toekomst, zijn grotendeels opgegaan aan de oorlog. Rusland zat al met een demografisch tekort, en dat neemt alleen maar toe door de grote hoeveelheid gesneuvelde mannen. En de invloedssfeer van Rusland is ondertussen gekrompen, onder meer in de Kaukasus en het Midden-Oosten.
Gepubliceerd:
Waarom kan Oekraïne niet toetreden tot de NAVO? Wie of wat houdt dat tegen?
Oekraïne is sinds juni 2022 officieel kandidaat-lidstaat van de Europese Unie. Dat betekent dat het op termijn lid kan worden, als het aan een hele reeks voorwaarden heeft voldaan. De grote vraag is wanneer. Eerst worden er nog onderhandelingen gevoerd en die duren soms 10, 15 jaar of meer.
Door de oorlog denken sommige analisten dat het nu sneller kan gaan, maar dat kan niemand met zekerheid zeggen. Bovendien moeten de verschillende stappen in het proces door alle 27 lidstaten worden goedgekeurd. En de Hongaarse premier Orbán heeft al duidelijk gemaakt dat hij zal tegenstemmen.
Van de NAVO zal Oekraïne nog minder snel lid worden. Er is geen eensgezindheid binnen het bondgenootschap. Onder meer de VS is tegen. De NAVO zal ook nooit een land toelaten waar een actief conflict woedt, omdat de andere lidstaten dan meteen verplicht zouden worden om dat land mee te verdedigen (het veelbesproken Artikel 5). Het zou de relaties met Rusland ook nog verder bemoeilijken.
Wil je meer willen weten over de lange weg die Oekraïne al heeft afgelegd om lid te worden van de EU en van de NAVO? De sterke Zweedse docu 'The EUkrainan' (uit 2025), nu te zien op VRT MAX, volgt de Oekraïnse vicepremier Olha Stefanishyna in haar pogingen daartoe.
Gepubliceerd:
Is het afstaan van Oekraïens grondgebied een goed idee om de oorlog te beëindigen?
Het afstaan van grondgebied ligt zeer moeilijk voor Oekraïne en wel om verschillende redenen. Ten eerste zou dat tot interne verdeeldheid leiden bij de Oekraïense bevolking. Een meerderheid van de Oekraïners is er nog altijd tegen.
Een andere reden is dat Oekraïne heel veel tijd en energie heeft gespendeerd aan het verdedigen van de Donbas (de provincies Loegansk en Donetsk in het oosten). Het Oekraïense leger heeft zich daar ingegraven in wat men weleens een fortengordel noemt. Als Oekraïne de hele Donbas zou opgeven, dan zou de frontlijn verschuiven en zou het Oekraïense leger zich volledig moeten herpositioneren. En dan zou voor Rusland de weg openliggen om verder op te rukken. In dit artikel lees je daar meer over.
Oekraïne is er bovendien van overtuigd dat Poetin geen genoegen zal nemen met de gebieden die hij nu bezet. Grondgebied afstaan zou op korte termijn misschien wel tot een staakt-het-vuren kunnen leiden, maar het is geen garantie dat Poetin over een paar jaar niet opnieuw binnenvalt. Om dat te voorkomen, wil Oekraïne keiharde veiligheidsgaranties van het Westen, en in de eerste plaats van de Verenigde Staten.
Hoe die solide garanties eruit moeten zien, daar verschillen de meningen over.
Gepubliceerd:
Waarom is president Trump zo Russischgezind? Waarom verhoogt hij de druk niet bij Rusland, in plaats van bij Oekraïne?
Eigenlijk komt het er vooral op neer dat Trump zo snel mogelijk een einde aan deze oorlog wil. Hij wil zich hoofdzakelijk focussen op China. Dat is volgens hem en zijn regering de grootste dreiging voor de Verenigde Staten. Maar om zich op China te kunnen focussen, moet de oorlog in Oekraïne zo snel mogelijk stoppen.
Hoe de oorlog stopt, lijkt hem minder te interesseren. En daarom lijkt hij bereid om Poetin te geven wat hij wil en in te gaan op de eisen die Rusland nu al 4 jaar stelt. Zo vindt hij onder meer dat Oekraïne de Donbas aan Rusland moet afstaan.
Daarnaast spelen zeker ook economische motieven. Trump wil heel erg opnieuw kunnen samenwerken met Rusland en economische deals sluiten met Poetin. Het is ook algemeen geweten dat hij veel respect heeft voor een autoritaire leider zoals Poetin.
Een nauwere samenwerking met Rusland zou er bovendien ook toe kunnen leiden dat Rusland uit de Chinese invloedssfeer wordt gehaald.
Gepubliceerd:
Als Orban op 12 april de verkiezingen in Hongarije verliest, zullen Europese beslissingen rond Oekraïne dan vlotter gaan?
Toch niet, Erik: een overwinning van de oppositie zou de spanningen tussen Hongarije en de rest van de Europese Unie niet meteen oplossen, blijkt uit een recente analyse van het onderzoeksinstituut European Policy Center. Tisza, de partij van Orbáns uitdager Peter Magyar, is over het algemeen wel pro-Europees. De partij wil de relaties met de EU verbeteren en zich tegen 2030 ook aansluiten bij de eurozone.
Maar als het over Oekraïne gaat, volgt Tisza in grote lijnen de partij van Orbán. Ook Tisza zal de steun aan Oekraïne niet meteen opdrijven, mocht het aan de macht komen. De partij wil de Hongaarse afhankelijkheid van Rusland (onder andere voor olie en gas) ook niet al te snel afbouwen.
Die gelijklopende visie is in het verleden al duidelijk gebleken in het Europees Parlement: als het over Oekraïne gaat, heeft Tisza altijd met de partij van Orbán meegestemd.
Gepubliceerd:
Waarom kan dwarsligger Orbán, met Hongarije, niet uit de EU verwijderd worden?
De Europese Unie kan een lidstaat niet dwingen om de unie te verlaten. In de verdragen (de wetten, zeg maar) van de Europese Unie staat dat nergens vermeld. Een land kan enkel zelf beslissen om de EU te verlaten, op basis van artikel 50, zoals het Verenigd Koninkrijk gedaan heeft. Maar Orbán zal zijn land nooit uit de EU halen, omdat het er economisch en financieel te veel van afhankelijk is.
De Europese Commissie en de andere lidstaten kunnen wel maatregelen nemen tegen landen die de waarden van de EU niet naleven. De voorbije jaren heeft de Commissie bijvoorbeeld heel wat subsidies voor Hongarije en ook Polen tegengehouden.
De andere lidstaten kunnen ook beslissen om Hongarije het stemrecht af te nemen (op basis van artikel 7). Dat wordt wel eens de "nucleaire optie" genoemd, omdat het zo verregaand is. Hongarije zou dan nog wel in de EU zitten, maar over niets meer mogen meestemmen en dus ook niets meer kunnen blokkeren.
Maar daar moeten alle 26 andere lidstaten mee akkoord gaan en die unanimiteit is er op dit moment niet.
Gepubliceerd:
Sinds Trump terug aan de macht is, heeft hij alle financiële hulp aan Oekraïne opgeschort. Welke drukkingsmiddelen heeft hij nu nog om Oekraïne tot concessies te dwingen, behalve de zogenaamde 'intelligence'? Dan lijkt Oekraïne me niet zwak te staan in de onderhandelingen.
De VS deelt inderdaad nog altijd militaire inlichtingen met Oekraïne, Kevin. Die informatie is van groot belang. Het Oekraïense leger kan er doelwitten mee bepalen op Russisch grondgebied en in de gebieden van Oekraïne die Rusland bezet.
Toen de VS in maart vorig jaar tijdelijk geen inlichtingen meer deelde met Oekraïne, leed het Oekraïense leger zware verliezen in de Russische regio Koersk, die het enkele maanden eerder was binnengevallen.
Wapens levert de VS onder Trump niet meer aan Oekraïne, maar Europese landen kopen wel nog wapens voor Oekraïne in de VS, via het zogenoemde PURL-mechanisme. In theorie zou Trump ook die verkoop van Amerikaanse wapens kunnen stopzetten, maar daarmee schiet hij zichzelf in de voet.
Bepaalde Amerikaanse wapensystemen zijn ook nog cruciaal voor Oekraïne, met name de Patriot-luchtafweersystemen en de PAC-2 en PAC-3-raketten. Het zijn zowat de enige systemen waarmee Oekraïne Russische ballistische raketten kan neerhalen.
Oekraïne produceert wel alsmaar meer eigen wapens. Intussen al zo'n 50 tot 60 procent van wat het nodig heeft.
Gepubliceerd:
Kennedy wou ook geen Russische raketten in Cuba. Toch normaal dat Poetin geen NAVO-wapens wil aan zijn grenzen? Denk eens mee met de Russen.
Je maakt een terecht punt, Gerrit, dat we ons meer moeten bezighouden met hoe de Russen denken. Dat heb ik al die jaren als VRT NWS-journalist proberen te doen.
Maar proberen de Russen te begrijpen, betekent nog niet dat je alles zomaar moet aanvaarden. De Amerikaanse president Kennedy wou in de jaren 60 inderdaad geen Russische raketten in Cuba, maar die waren wel daadwerkelijk onderweg.
De situatie in Oekraïne was fundamenteel anders. In 2022 stond Oekraïne geen stap dichter bij NAVO-lidmaatschap dan in 2008. Het stond helemaal niet op de agenda, omdat Oekraïne 2 onopgeloste conflicten op zijn grondgebied had: de Krim en Oost-Oekraïne.
Volgens bepaalde theorieën in het internationaal recht mag je hoogst uitzonderlijk een preventieve aanval uitvoeren als er sprake is van een duidelijke en imminente dreiging. Die was er in het geval van Oekraïne niet. Rusland heeft zelfs niet de moeite genomen om aan te tonen dat er zo'n dreiging was.
Gepubliceerd:
Hoe groot acht u de kans dat Rusland de NAVO zal aanvallen? Mocht dit gebeuren in hoe verre zijn wij in gevaar?
Die kans is momenteel nog niet zo groot, maar kunnen we volgens mij op termijn niet uitsluiten. Rusland moet op dit moment bijna alle beschikbare manschappen en middelen inzetten in Oekraïne en heeft dus geen ruimte om een ander conflict te beginnen. Maar de ultieme droom van Poetin blijft wel om de NAVO uiteen te spelen, en daardoor meer invloed te krijgen op het Europese continent.
Wij moeten er alles aan doen om Rusland niet in de verleiding te brengen om dit te overwegen. Hoe minder we kunnen rekenen op de VS, hoe meer verdeeld we zijn, hoe meer we Rusland de indruk geven dat het wel eens het moment zou zijn om het eens te proberen.
Een eventuele Russische actie tegen NAVO-grondgebied zal er zeker niet uitzien zoals de invasie van Oekraïne. Dan loopt Moskou het risico dat alle landen toch artikel 5 en dus de collectieve defensie activeren. Ik denk eerder dat Moskou prikacties zal proberen te organiseren in de Baltische landen waar Russische minderheden wonen. Als wij daar dan niet op willen of kunnen reageren, toont Rusland aan dat de veiligheidsgaranties van de NAVO alleen op papier bestaan en dat de NAVO dus niet werkt.
Gepubliceerd:
Denkt u dat Rusland op dit moment daadwerkelijk serieus inzet op vredesonderhandelingen, of zijn ze gewoon tijd aan het rekken?
De meeste analisten gaan er inderdaad van uit dat Rusland de vredesgesprekken niet erg serieus neemt. Dat komt vooral omdat Rusland nog altijd in het voordeel is aan het front - hoe klein dat voordeel ook is. Poetin heeft al meermaals gezegd dat als hij zijn doelen niet aan de onderhandelingstafel kan bereiken, hij ze wel militair zal bereiken.
Poetin blijft ook bij zijn zogenoemde maximalistische eisen. Met andere woorden: hij legt de lat zo hoog dat het voor Oekraïne heel moeilijk wordt om daarop in te gaan. Zo wil hij dat de annexatie van de Krim en de provincies Loegansk, Donetsk, Zaporizja en Cherson internationaal erkend wordt. Hij wil ook dat Oekraïne militair neutraal blijft (geen lidmaatschap van de NAVO).
De Amerikaanse president Trump wil dat er zo snel mogelijk een staakt-het-vuren komt in Oekraïne, het liefst nog voor de zomer. Maar de kans dat er dit jaar een of ander akkoord wordt gesloten, is heel klein. Dat zal eigenlijk alleen maar gebeuren als Rusland zodanig onder druk wordt gezet dat het geen andere uitweg meer ziet dan te onderhandelen.
Gepubliceerd:
Waarom rapporteren jullie altijd eenzijdig over Oekraïne, en komt Rusland amper aan het woord? Dat ruikt naar propaganda.
Jammer dat je er zo over denkt, Jörgen. Wij doen in elk geval ons best om niet eenzijdig te berichten. In tal van onlineverhalen en in onze radio- en tv-verslaggeving komt het officiële Russische standpunt aan bod en leggen we uit hoe president Poetin de invasie in Oekraïne rechtvaardigt.
Bovendien wordt ook Oekraïne kritisch benaderd. We hebben bijvoorbeeld uitvoerig bericht over de corruptiedossiers, en over de wet die de anti-corruptiediensten in Oekraïne onder controle van de overheid moest brengen.
Helaas hebben we de afgelopen vier jaar geen accreditatie meer gekregen van de Russische overheid waarmee we ook vanuit Rusland - 'op de grond', zoals dat heet - verslag zouden kunnen brengen. Zoals Jan eerder al zei in zijn antwoord op de vraag over collega Geert Groot Koerkamp, hebben we die wel nog verschillende keren aangevraagd.
Zolang we op een 'njet' blijven botsen, zoeken we alternatieven. Zo laten we speciaal voor VRT NWS reportages maken in samenwerking met onze Russische cameraman en producer. Onder meer deze Terzake-reportage over de situatie in Belgorod, vlakbij de grens met Oekraïne, is daar een resultaat van.
Gepubliceerd:
Waarom horen we niets meer over de Amerikaanse tanks en de Duitse Leopards? En spelen de F-16's nog een rol in deze dronesoorlog?
Tanks en andere pantservoertuigen spelen op dit moment geen belangrijke rol meer in de oorlog in Oekraïne. De manier van oorlogsvoering is de afgelopen 4 jaar heel sterk veranderd.
Drones heersen aan het front. Er zijn zogenoemde "kill zones" van 10 à 20 kilometer van de frontlijn waarin observatiedrones en fpv-drones (die door een piloot vanop afstand met een virtual reality-bril worden bestuurd) alomtegenwoordig zijn en alles wat beweegt proberen uit te schakelen. Ook peperdure tanks worden dus door goedkope drones vernietigd.
F-16's worden wel ingezet, maar hoofdzakelijk ver van de frontlijn, om bijvoorbeeld Russische raketten uit de lucht te schieten. Ze zijn te kostbaar om in te zetten in de buurt van het front, waar ze allicht snel door Russische luchtafweer zouden worden neergehaald. Ook het Russische leger zet nauwelijks nog gevechtsvliegtuigen in de buurt van het front in.
Gepubliceerd:
Waarom heeft Poetin nooit geprobeerd om Zelensky met een raket uit te schakelen?
In het begin van de invasie heeft Rusland inderdaad geprobeerd om Zelensky uit te schakelen. Maar dan via een operatie met speciale eenheden.
Raketten afvuren op het presidentieel paleis doet het Russische leger niet. Het is trouwens zeer onwaarschijnlijk dat ze Zelensky daarmee kunnen uitschakelen, aangezien de president en zijn entourage meestal in bunkers verblijven.
Een andere reden kan zijn dat er rond het machtscentrum in Kiev heel wat historische gebouwen staan die ook voor Rusland belangrijk zijn. Kiev wordt namelijk beschouwd als de bakermat van de Russische beschaving.
Dat is ook een van de redenen waarom Poetin deze oorlog is begonnen: hij beschouwt Oekraïne niet als een apart land, maar als een deel van Rusland. Als een raket dan zijn doel mist, bestaat het risico dat die historische gebouwen geraakt worden, en dat zou ook in Rusland heel slecht kunnen vallen.
Gepubliceerd:
Waarom heeft Europa en de rest van de westerse wereld niet gereageerd na de bezetting van de Krim in 2014?
Er is wel een westerse reactie geweest, maar die bleef redelijk beperkt. De sancties na de annexatie concentreerden zich op de Krim. De rest van Rusland en de Russische leiding bleef grotendeels buiten schot.
De Krim werd een soort zwart gat in Europa voor westerlingen, maar de relaties tussen Rusland en het Westen bleven grotendeels intact. De Duitse bondskanselier Angela Merkel sloot in 2015 nog een akkoord met Poetin over de bouw van de gaspijpleiding Nordstream 2.
In Europa, zeker in Duitsland, ging men ervan uit dat grotere economische verstrengeling van de onderlinge economieën Rusland zou doen afzien van verdere escalatie. Het is een fout die Europa wel vaker maakt: denken dat economische belangen alles bepalen, quod non. Met zijn invasie in Oekraïne heeft Rusland zijn economische belangen te grabbel gegooid.
Of zwaardere sancties na de annexering van de Krim Rusland uiteindelijk hadden kunnen afschrikken, zullen we nooit weten. Maar ik twijfel er aan, omdat Moskou dit zag als een essentiële kwestie voor zijn veiligheid en bereid was om hiervoor andere belangen opzij te schuiven.
Gepubliceerd:
Kan een journalist als Jan Balliauw nog objectief blijven, als hij ook voor het Egmontinstituut werkt? Dat instituut wordt immers volledig gefinancierd door de Belgische overheid.
Dat kan ik zeker, net zoals ik dat kon voor mijn pensioen, toen ik nog werkte bij VRTNWS. Ik volgde toen ook niet getrouw de lijn van de Vlaamse regering, ook al komt de financiering van de VRT grotendeels uit de Vlaamse begroting.
Het Egmontinstituut is een denktank van het ministerie van Buitenlandse Zaken (zoals Clingendael in Nederland) maar valt volledig onder de academische vrijheid. De bedoeling is juist om een vrije uitwisseling van meningen te waarborgen waaruit dan nieuwe ideeën kunnen ontstaan waar uiteindelijk ook het ministerie van kan profiteren.
Ik hou overigens niet van het woord objectiviteit of neutraliteit (wat daar vaak meteen bij wordt vermeld). Die houden vaak in dat je meningen of uitspraken naast elkaar zet, zonder enige duiding. Partij A zegt dit, partij B zegt dit, enz. Als journalist van de publieke omroep heb ik altijd geprobeerd onpartijdig te zijn, zoals het mediadecreet dat voorschrijft. Onpartijdigheid betekent dat je voor iedere mening of uitspraak zoekt naar de sterke en de zwakke kanten.
Als Senior Fellow van Egmont ben ik overigens ook geen werknemer van het Egmontinstituut, maar een onbezoldigde medewerker.
Gepubliceerd:
Hoe komt het dat journalist Geert Groot Koerkamp nog altijd verslag kan uitbrengen voor Rusland (alhoewel het lang geleden is dat we nog iets van hem hebben gehoord)?
Toeval wil dat Geert vanavond in Terzake aan het woord komt, Tommy. En hij is inderdaad nog altijd in Moskou.
De meeste Nederlandse correspondenten zijn na de invasie van Oekraïne door hun redactie teruggeroepen uit Moskou, sommige tegen hun eigen zin. Maar Geert Groot Koerkamp is een freelance journalist en hij is dus minder afhankelijk van een redactie om te beslissen of hij al of niet in Moskou blijft. Tot nu toe heeft hij ook altijd een nieuwe accreditatie (=werkvergunning) gekregen van de Russische overheid. Die accreditatie moet om de paar maanden vernieuwd worden, vroeger was die een jaar geldig.
In Rusland is het altijd eenvoudiger geweest om een accreditatie te verlengen dan een nieuwe aan te vragen. We hebben dat met VRT NWS een aantal keer geprobeerd, zoals Marijn al zei in zijn antwoord op een andere vraag, maar we hebben nooit een positief antwoord gekregen.
Ik ben zelf in maart 2022 nog in Rusland geweest, nadat het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken mij beloofd had dat alles in orde zou komen. Maar dat gebeurde niet toen ik er was. Toen datzelfde ministerie, naast veel excuses, ook duidelijk liet verstaan dat ik niets mocht doen als journalist, zelfs geen bericht op Facebook zetten, ben ik teruggekeerd.
Gepubliceerd:
Er is sinds 1993 geen vice-president meer in Rusland. Stel dat Poetin sterft: verwachten jullie dan een verandering in positieve zin, of staat er een Medvedev klaar om Poetins werk verder te zetten ?
Het klopt dat er geen vicepresident is in Rusland, Tommy. Officieel is er wel voorzien in opvolging mocht er iets met Poetin gebeuren. Dan zal de eerste minister die taak waarnemen tot er vervroegde presidentsverkiezingen komen.
Poetin is tijdens zijn presidentschap altijd terughoudend geweest omdat hij concurrentie wil vermijden. Toen zijn tweede ambtstermijn afliep in 2008 heeft hij zo lang mogelijk gewacht om zich uit te spreken over een goede kandidaat om hem op te volgen. Uiteindelijk is dat Dmitri Medvedev geworden. Die is eerder president geweest, van 2008 tot 2012.
Momenteel staat er bij mijn weten niemand klaar in polepositie om Poetin op te volgen. We zien wel in zijn omgeving verschillende figuren die zo mogelijk nog radicaler zijn dan Poetin, onder wie Medvedev. Die is geëvolueerd van een nog redelijk liberaal denkende president naar een van de meest uitgesproken aanhangers van de harde lijn.
Mocht er iets met Poetin gebeuren, zal dat dus niet automatisch betekenen dat er toenadering komt tussen Rusland en het Westen.
Gepubliceerd:
Is het feit dat de NAVO is overgegaan tot het opnemen van een clausule in het Verdrag van Boekarest dat Oekraïne lid zál worden van de NAVO niet de aanleiding geweest tot deze oorlog? Was het wel verstandig/nodig om die clausule op te nemen in het verdrag ?
Rusland heeft in 2008 geen actie ondernomen na de NAVO-top in Boekarest, toen deze belofte is gedaan. Of dat een verstandige belofte was, is een andere vraag. Maar het gaf geen aanleiding tot concrete tegenmaatregelen van Rusland. Onder Dmitri Medvedev, president geworden meteen na die NAVO-top, werkten Rusland en het Westen weer goed samen.
Toen de pro-Russische Viktor Janoekovitsj president werd van Oekraïne was de kwestie ook niet meer relevant, omdat hij geen NAVO-lidmaatschap voor zijn land nastreefde. Oekraïne heeft ook na de omwenteling van Maidan in 2014 zijn neutraliteit behouden.
Dat is pas veranderd nadat Rusland de Krim annexeerde in maart 2014 en heimelijk steun begon te geven aan separatisten in Oost-Oekraïne . Door de bloedige oorlog die daaruit voortvloeide, besloot Oekraïne dat het opnieuw naar NAVO lidmaatschap moest streven als ultieme garantie tegen Russische agressie.
De invasie van Rusland in 2022 heeft hen uiteindelijk gelijk gegeven. Rusland heeft door zijn optreden zelf gezorgd voor dit streven naar NAVO lidmaatschap, maar draait het in zijn propaganda voortdurend om. Het maakt van een gevolg een oorzaak.
Gepubliceerd:
Klopt het dat de drones die Rusland massaal inzet in de oorlog tegen Oekraïne hoofdzakelijk door Iran geleverd zijn en heeft de Amerikaans-Israëlische aanval in Iran daar invloed op gehad? Zou een nieuwe aanval in dat opzicht voor Oekraïne een goede zaak zijn?
Het klopt dat Rusland aanvankelijk drones heeft ingezet die door Iran zijn geleverd, de zogenoemde 'Shahed-drones'. Intussen produceert Rusland die drones ook zelf, in eigen land. Het maakt op grote schaal kopieën, waardoor er minder uit Iran ingevoerd moeten worden.
De Amerikaans-Israëlische aanval op Iran, in de zomer van vorig jaar, heeft amper invloed gehad op de Iraanse wapenleveringen aan Rusland. Die aanval was vooral gericht op de nucleaire installaties in Iran en in mindere mate op fabrieken waar drones en raketten worden geproduceerd.
Een nieuwe Amerikaanse aanval op Iran zal dus weinig of geen effect hebben op de oorlog in Oekraïne, aangezien Rusland intussen zijn eigen productie van drones heeft opgedreven.
Gepubliceerd:
Weten we exact hoeveel slachtoffers er gevallen zijn? Zowel Oekraïnse als Russische soldaten?
Exacte cijfers kennen we helaas niet, Rino: in oorlogstijd is het bijzonder moeilijk om betrouwbare informatie te verzamelen over het aantal doden en gewonden. Algemeen wordt wel aangenomen dat het aantal dode Russische militairen een pak hoger ligt dan het aantal dode Oekraïense militairen.
De Amerikaanse denktank Center for Strategic and International Studies schat dat er tussen het begin van de invasie (24 februari 2022) en eind 2025 ongeveer 1,2 miljoen Russische militairen "gedood, verwond of vermist" geraakt zijn. 275.000 tot 325.000 militairen zouden in diezelfde periode gedood zijn.
Aan Oekraïense kant zouden tussen 500.000 en 600.000 militairen "gedood, verwond of vermist" geraakt zijn. De denktank schat het aantal dode Oekraïense militairen tussen de 100.000 en 140.000.
Die schattingen zijn gebaseerd op eigen onderzoek en zogenoemde opensource-informatie: informatie over aanvallen, gevechten en gesneuvelde militairen die vrij op het internet te vinden is en waaruit heel wat af te leiden valt.
Gepubliceerd:
Is het realistisch te denken dat Poetin ooit zal instemmen met een vredesakkoord met Oekraïne zonder gebiedsuitbreiding ten nadele van Oekraïne?
Die kans is zeer klein, om niet te zeggen zo goed als onbestaande. Dat zou volledig ingaan tegen de doelstellingen van de Russische invasie.
Rusland heeft in 2014 de Krim geannexeerd. Eind 2022 heeft het ook de provincies Loegansk, Donetsk, Zaporizja en Cherson geannexeerd (in het oosten en zuiden van Oekraïne), ook al bezet het die nog altijd niet volledig.
Een van de eisen van Poetin (en dus doelstellingen van deze oorlog) is dat die annexatie door Oekraïne en de internationale gemeenschap erkend wordt. In die gebieden wonen veel etnische Russen en etnische Oekraïners die Russisch spreken. Poetin is van mening dat die gebieden historisch bij Rusland horen.
Maar laat ons wel wezen: hij wil méér dan die gebieden alleen.
Gepubliceerd:
Is er iemand die denkt dat je Rusland daar nog ooit wegkrijgt? Is het dus niet beter om tot een eventueel lelijke vredesoplossing te komen en het bloedvergieten te stoppen?
Een vriend in Oekraïne zei me onlangs: "Als we nu niet doorzetten, ben ik er zeker van dat mijn zoon over 10-15 jaar een nieuwe oorlog zal moeten uitvechten met Rusland, en dat wil ik niet."
De vrees hier in Oekraïne is dat een slechte deal, een 'lelijke vredesoplossing', maar een tijdelijke pauze zou zijn. En dat Rusland van de tijd gebruik maakt om terug aan te sterken, om Oekraïne dan opnieuw aan te vallen en zo alsnog onder controle te krijgen.
Daarom zijn veiligheidsgaranties zo cruciaal voor de Oekraïners. Ze willen de zekerheid dat Europese landen én de VS hen zullen helpen wanneer Rusland opnieuw aanvalt.
President Zelensky heeft eerder al toegegeven dat het op dit moment niet mogelijk zal zijn om al het Oekraïense grondgebied dat Rusland intussen bezet militair te heroveren. Zo'n 40 procent van de Oekraïners zegt ook bereid te zijn de hele regio Donetsk (die Rusland maar deels bezet) af te staan in ruil voor keiharde veiligheidsgaranties van Europa én de VS.
Ik ben ervan overtuigd dat iedereen in Oekraïne het bloedvergieten wil stoppen en niets liever wil dan vrede. Maar die vrede moet er niet komen tegen elke prijs.
