Nemesio 'El Mencho' Oseguera Cervantes, de Mexicaanse drugsbaron die gisteren gedood is bij zijn arrestatie, was de leider van een van de machtigste en meest agressieve drugskartels van Mexico. Jarenlang was hij een van de meest gezochte criminelen in Mexico én de Verenigde Staten. Hij had de reputatie van bruut, berekenend en meedogenloos te zijn, maar hoe is hij aan die reputatie geraakt? Een portret.
Wie was 'El Mencho', de drugsbaron wiens dood heel Mexico in rep en roer zet?
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
De machtige drugskartels in Mexico ontstonden in de jaren 70 en 80 als relatief kleine smokkelnetwerken. In geen tijd groeiden ze uit tot internationale criminele organisaties die marihuana, cocaïne en andere drugs vanuit Zuid-Amerika naar de Verenigde Staten vervoerden, met dank aan de geografische ligging van Mexico, pal in het midden. Daardoor werden de kartels rijke bolwerken die niet zelden veel machtiger waren (of zijn) dan de plaatselijke overheden.
De drugskartels deinzen niet terug voor bruut militair geweld en moord om hun macht te handhaven. Het Sinaloa-kartel, jarenlang geleid door Joaquín 'El Chapo' Guzmán, is allicht het meest beruchte. Guzmán werd in 2016 opgepakt en uitgeleverd aan de Verenigde Staten, waar hij een levenslange celstraf uitzit.
Nemeso 'El Mencho' Oseguera Cervantes, de leider van het 'Cártel de Jalisco Nueva Generación' (CJNG) die nu is gedood in Mexico, moet niet voor zijn reputatie onderdoen.
Van avocado's naar marihuana en 'meth'
Nemesio Rubén Oseguera Cervantes ('Mencho' is een fonetische verbastering van zijn voornaam) werd in 1966 geboren in een plattelandsgezin in Aguililla, in de deelstaat Michoacán. Zijn ouders teelden avocado's, en op zijn 10e ging hij van school om samen met zijn broers op het land te werken.
Als tiener ontdekte hij dat er meer geld te verdienen viel met marihuana. En zo dook hij voor het eerst in de criminaliteit. Hij bewaakte de illegale plantages en werkte ook mee aan de teelt van marihuana.
In de jaren 80 trok Cervantes illegaal naar de Verenigde Staten. Hij belandde in Californië, waar hij verschillende schuilnamen gebruikte om onder de radar te blijven. Ook daar hield hij zich bezig met allerlei criminele activiteiten, zoals gewapende diefstallen en de teelt en handel in verdovende middelen. Hij raakte betrokken bij de smokkel van bijvoorbeeld methamfetamine ('meth') tussen Mexico en de VS.
Cervantes werd meermaals opgepakt en in 1989 de VS uitgezet. Hij keerde vrijwel onmiddellijk terug. In 1992 moest hij samen met zijn broer terechtstaan voor heroïnehandel in Californië. In de rechtbank hield hij eerst vol dat hij onschuldig was, maar pleitte uiteindelijk schuldig om een juryproces en dus een veel zwaardere straf te vermijden. Hij kreeg 5 jaar cel, waarvan hij er 3 uitzat. Nadien werd hij naar Mexico gedeporteerd.
Berekenend en meedogenloos
Terug in Mexico werd Cervantes agent bij de lokale politie in de deelstaat Jalisco. Het duurde niet lang voor hij het korps verliet en zich omhoog begon te werken in het Milenio-drugskartel. Dat werd al sinds de jaren 70 gecontroleerd door de familie Valencia. Het kartel opereerde niet alleen in Jalisco, maar ook in Michoacán, Colima, Mexico-Stad, Nuevo León en Tamaulipas.
Het Milenio-kartel hield zich bezig met drugshandel, witwassen van geld, wapenhandel, geweld en moord. Dat het veel macht had, blijkt uit de samenwerking met grote Colombiaanse drugskartels én met het Sinaloa-kartel.
Cervantes zat in het team van lijfwachten (of huurmoordenaars, zo je wil) dat leider Armando Valencia Cornelio moest beschermen. Cervantes stond bekend als wreed en berekenend. Om zijn positie binnen het kartel te versterken, trouwde hij met een van de zussen van Valencia Cornelio.
Het Milenio-kartel viel begin jaren 2000 uit elkaar. In 2003 werd leider Valencia Cornelio door de Mexicaanse autoriteiten in de boeien geslagen. Tegelijk zetten het machtige Los Zetas-kartel en het Golfkartel de aanval in op het Milenio-kartel. De verzwakte familie Valencia en Cervantes trokken zich terug in Jalisco.
Oprichting van het Jalisco-kartel
Daar gingen Cervantes en andere clanleden de samenwerking aan met een afscheuring van het Sinaloa-kartel. Zij beheerden samen de activiteiten van het Sinaloa-kartel in Jalisco en Colima. In 2009 en 2010 werden de leider van het Milenio-kartel en zijn broer opgepakt. Daarop barstte een interne machtsstrijd los.
De groep viel uiteen in 2 rivaliserende clans die streden om de controle over de drugssmokkel. Een van de clans stond onder leiding van Cervantes. Er volgde een periode van bruut geweld, waarna zijn clan het haalde. Een clan die Cervantes het 'Cártel de Jalisco Nueva Generación' (CJNG) noemde. Vrij vertaald: het Jalisco-kartel van de nieuwe generatie.
Van een kleine, afgesplitste criminele bende groeide het Jalisco-kartel snel uit tot een van de machtigste criminele organisaties in Mexico. Onder leiding van El Mencho breidde het kartel zijn 'werkingsgebied' uit over zeker 8 Mexicaanse deelstaten. Het handelt in methamfetamine, cocaïne en heroïne, en houdt zich ook bezig met allerlei andere illegale praktijken. Zolang het maar geld oplevert.
Hoofdvijand van de staat
Maar het is vooral het agressieve geweld waarmee El Mencho en zijn kartel in de kijker lopen. Het deinst niet terug voor brutale moordpartijen en aanslagen in het openbaar, op lokale functionarissen, op de politie, op het leger. En bij uitbreiding op andere criminele organisaties en eenieder die het kartel een strobreed in de weg durft te leggen. Zware wapens, granaten, mijnen, explosieven en drones, het zit allemaal in het arsenaal.
De meedogenloze El Mencho werd een van de meest gezochte criminelen van Mexico, een "hoofdvijand van de staat". Een status die nog versterkte na de arrestatie van die andere hoofdvijand, Sinaloa-leider Joaquín 'El Chapo' Guzmán, in 2016.
Rivaliserende Sinaloa-clans vochten nadien een gewelddadige strijd om de macht uit, maar sleepten elkaar mee in hun val. El Mencho profiteerde van het machtsvacuüm dat nadien ontstond om zijn greep nog te versterken.
Het Jalisco-kartel heeft banden met criminele organisaties over de hele wereld, van Latijns-Amerika en de VS tot Europa, Azië en Afrika. Het maakte dat ook de Verenigde Staten achter hem aanzaten.
De Amerikaanse regering oefende veel druk uit op Mexico om de jacht op El Mencho op te voeren. Onder president Donald Trump is die druk nog toegenomen.
En wat nu?
El Mencho is er altijd in geslaagd uit de handen van de autoriteiten te blijven. Tot nu. Bij een operatie van het Mexicaanse leger, in samenwerking met de Amerikaanse inlichtingendiensten, is El Mencho om het leven gekomen.
Zijn dood wordt in Mexico en de VS beschouwd als een overwinning. Opnieuw is een hoofdvijand uitgeschakeld. Het Jalisco-kartel zit zonder leider.
Maar dat betekent niet dat de rust weerkeert. In verschillende Mexicaanse staten reageren de volgelingen van El Mencho met wraakacties. De overheid, tot president Claudia Sheinbaum toe, heeft opgeroepen tot kalmte en vraagt mensen om thuis te blijven.
Of het geweld zal uitdoven, is maar de vraag. Zoals de geschiedenis al heeft getoond, staan na het verdwijnen van een leider altijd ambitieuze luitenanten klaar om hem te vervangen. Niet zelden leidt dat tot een bloedige interne machtsstrijd. Ook rivaliserende drugskartels willen mogelijk profiteren van de (op zijn minst tijdelijke) verzwakking van het Jalisco-kartel.
