Topmodel Hannelore Knuts bekeek docu over wantoestanden in 'America’s Next Top Model': "De excuses zijn weinig oprecht"

Een simpel concept: topmodel Tyra Banks zocht in een realityreeks nieuw Amerikaans talent dat een  droomcarrière in de mode ambieerde. Bij de start in 2003 werd 'America's Next Top Model' (ANTM) gepresenteerd als een glamoureuze springplank die de modewereld vanbinnen uit zou veranderen.

Naarmate de seizoenen verstreken, veranderde de toon. "Het werd een afvalrace waarin meisjes de waanzinnigste opdrachten moesten uitvoeren", herinnert het Belgische model Hannelore Knuts zich.

De deelneemsters woonden samen in een huis waar drama de bovenhand nam — vaak aangestookt door de productie, zo toont de nieuwe documentaire. "Dat drama zorgde voor kijkcijfers en maakte de tongen los van die kijkers."

Volgens Knuts werd het programma uiteindelijk een karikatuur van zichzelf. Hoewel Banks beweerde inclusief te zijn, bleven blonde, witte en graatmagere modellen de norm.

De opdrachten werden bovendien steeds extremer: poseren alsof je een eetstoornis of een drugsverslaving had of poseren als dakloze tussen de echte daklozen. 

De documentaire 'Reality check: Inside America’s next top model' onthult dat het daar niet stopte. Kandidaten raakten onderkoeld, ondervoed en gedehydrateerd. Tyra Banks spreekt zich nu, samen met de oude jury en crew, voor het eerst uit over die wantoestanden.

Wie vandaag naar de beelden kijkt, ziet dat de grens tussen sensatie en ongemak al lang overschreden was. De voorbeelden zijn stuitend: een model met watervrees dat onder water moet poseren, of een kandidate die een kogelwond in het hoofd moet simuleren - precies de manier waarop haar eigen moeder verlamd raakte. In andere afleveringen (in verschillende seizoenen) moesten modellen dan weer van 'ras wisselen' voor de camera, ondanks de storm van kritiek.

"We verlegden de grenzen steeds omdat het publiek erom vroeg", schuift Banks de schuld deels door naar de kijker. Knuts ziet daar een kern van waarheid in: "It takes two to tango. De kijker bleef afstemmen op de sensatie, waardoor zij konden doorgaan."

De makers van 'America’s Next Top Model' hanteerden een heel rekbaar begrip van sensatie. Het verhaal van Shandi uit seizoen 2 legt dat pijnlijk bloot. Zij belandde stomdronken met een mannelijk model in de douche, terwijl ze zelf te dronken was om toestemming te geven. Tijdens dat voorval stopte de cameraploeg nooit met filmen.

"Wat er ook gebeurt, we leggen het vast", rechtvaardigt een producer het gebrek aan ingrijpen. Tyra Banks houdt zich in de documentaire op de vlakte: "Ik besliste niet over de inhoud", klinkt het kortaf.

Banks probeert wel haar excuses aan te bieden voor een incident tijdens een shoot in Afrika met model Keeyah. Die voelde zich onveilig toen een mannelijke danser haar benen vastgreep en ongepaste bewegingen maakte. "Vandaag weten we dat vrouwen bescherming nodig hebben", zegt Banks daarover. "Het spijt me. Ik deed wat ik op dat moment kon, maar ze verdiende beter."

Een van de meest beruchte momenten uit de 24 seizoenen is de scène waarin Banks kandidate Tiffany in seizoen 4 de huid vol scheldt: "I was rooting for you! We were all rooting for you! How dare you!"

Met andere woorden zegt Banks dat Tiffany moet zwijgen. "Ik stond achter je. We stonden allemaal achter je. Hoe durf je! Leer hier iets uit", schreeuwt Banks het uit. 

20 jaar later probeert Banks dat gedrag te verklaren. "Ik ging te ver, maar voor mij was het groter dan zijzelf. Het ging over de uitdagingen voor alle zwarte vrouwen in de maatschappij."

Knuts gelooft weinig van de excuses van Banks en de crewleden. "Het voelt ingestudeerd. Ze weten dat deze docu er is om sorry te zeggen, maar er zit geen oprechtheid achter. Ze verschuilen zich achter de 'tijdsgeest', maar zo werkt het niet."

Was de modewereld toen echt zo erg? "Er heerste een zekere toxiciteit, maar ANTM was daar een uitvergroting van", zegt Knuts. "In deze sector word je nu eenmaal op je uiterlijk beoordeeld, maar de manier waarop het programma dat aanpakte, was lachwekkend."

Vandaag, 23 jaar na de eerste aflevering van ANTM, is de sector volgens Knuts veranderd. "Iedereen is wel wat wakker geschud. Ik kan niet ontkennen dat de toxiciteit nog sluimerend aanwezig is, maar bepaalde zaken kunnen echt niet meer. Er is meer aandacht voor diversiteit en er leeft een positieve beweging."

Die visie probeerde ze zelf te integreren toen ze 'Belgium's Next Top Model' presenteerde. "Ik heb toen geëist dat we het anders zouden aanpakken. We wilden een programma maken dat aansluit bij de realiteit van een model en toont wat de echte sleutel tot succes is. We zochten het compromis tussen goede televisie en de werkelijkheid, zonder 'uitlach-tv' te maken."