Volodymyr Zelensky claimt bevrijding van 300 vierkante kilometer gebied (al is dat geen keerpunt in de oorlog)

Volgens Zelensky boekt Oekraïne vooruitgang aan het zuidelijke front en bevrijdt het honderden kilometers van de Russische bezetting. "Ik wil niet te veel details geven, maar vandaag kan ik vooral ons leger, alle defensietroepen, feliciteren: 300 vierkante kilometer is bevrijd", zei hij.

De president gaf niet veel context over welk gebied het precies gaat, en hoe lang het Oekraïense leger erover gedaan heeft om het grondgebied te heroveren.

Toch is er volgens de analisten van het Institute for the Study of War (ISW) wel een opvallende verandering aan de gang aan het zuidelijke front. Het Oekraïense leger zou met de tegenaanval van de afgelopen weken de grootste terreinwinst van de afgelopen tweeënhalf jaar hebben behaald.

ISW spreekt van een gebiedswinst van zeker 200 vierkante kilometer in het voordeel van de Oekraïners. In de regio Zaporizja zijn gebieden heroverd die Rusland eerder met veel moeite had bezet. Er zijn ook meldingen van successen nabij de rivieren Yanchur en Haichur, en heroveringen rondom steden als Koepjansk, Kostiantynivka en Pokrovsk.

Is dit reden tot voorzichtig optimisme? Volgens oud-collega en Ruslandkenner bij het Egmont Instituut Jan Balliauw is dit alvast geen groot keerpunt in de oorlog. 

"Als je kijkt naar het grondgebied, blijft de vooruitgang nog beperkt. Toch hebben de Oekraïense militairen vorige week wel terrein heroverd. Het is geen doorbraak of volledig tegenoffensief, maar een gerichte tegenaanval", vertelde hij eerder deze week op Radio 1.

Dat succes kwam mede doordat de Russische communicatie via Starlink tijdelijk wegviel, wat tot problemen leidde. In samenwerking met het Oekraïense ministerie van Defensie voerde SpaceX (het bedrijf achter Starlink, red.) een verificatiesysteem in. Alleen terminals die officieel geregistreerd staan op een Oekraïense witte lijst, krijgen nog toegang tot het netwerk. Ongeveer 50.000 "grijze" apparaten werden hierdoor onbruikbaar.

Die satellieten zijn niet zomaar te vervangen, en andere oplossingen zijn vaak minder praktisch dan Starlink. Toch hebben de Russen zich snel aangepast, bijvoorbeeld door ballonnen met een soort 5G-station in te zetten.

"Je moet de Russen niet onderschatten. Ze zijn meesters in improviseren en inmiddels hebben ze dat effect grotendeels weggewerkt. Ze boeken nu weer heel geleidelijke vooruitgang, maar dat gaat eigenlijk over bijna niets."

De cijfers schetsen bovendien een duidelijk beeld: vorig jaar veroverde Rusland minder dan één procent van het Oekraïense grondgebied, maar dit ging gepaard met meer dan 400.000 slachtoffers.

Balliauw wijst daarbij ook op structurele problemen bij Rusland: "Ze hebben steeds meer moeite om gewonden en doden te vervangen. Vorig jaar lukte dat nog met 30 tot 40.000 per maand, dankzij grote financiële middelen en motivatieprogramma’s. Nu begint het reservoir op te drogen, net als de financiën, vooral door tegenvallende olie-opbrengsten."

Oekraïne speelt daar slim op in: door het aantal Russische slachtoffers te verhogen, bijvoorbeeld met drones, groeit de druk op de Russische vervangingsratio, wat gaten in de frontlijn kan veroorzaken.

Toch beweegt de frontlijn nauwelijks. "Het terrein dat recentelijk is teruggewonnen, was eerder al in Oekraïense handen. De frontlijn zelf is goed ingegraven en verandert nauwelijks. Enkel in gebieden waar de Russen zich nog niet hadden ingegraven, zoals in het oostelijk deel van Slovjansk, konden Oekraïners kleine successen boeken. Het grotere probleem is de mankracht aan Russische zijde, gecombineerd met economische uitdagingen."

Ook de diplomatie zit vast. De recente onderhandelingen in Genève liepen plotseling vast. Oekraïne blijft vasthouden aan het rode lijn-principe: geen grondgebied afstaan, en veiligheidsgaranties blijven een probleem, vooral wat betreft westerse troepen en de kerncentrale van Zaporizja. Zaken waar Rusland voorlopig niet van wil weten.