Amerikaanse Hooggerechtshof oordeelt dat meeste importtaksen van Trump illegaal zijn

"De economische noodtoestand (IEEPA) geeft de president niet het recht om importtaksen op te leggen." Dat staat in het oordeel van het Amerikaanse Hooggerechtshof, in de rechtszaak rond de importtaksen van de Amerikaanse president Donald Trump.

De hoge rechters hebben met een meerderheid van 6 tegen 3 geoordeeld tegen een van de belangrijkste principes binnen de economische agenda van Trump. De hoge rechters Clarence Thomas, Samuel A. Alito Jr. en Brett M. Kavanaugh zouden de president wel het recht hebben gegeven om importtaksen op te leggen.

Opperrechter John Roberts verduidelijkt het standpunt van het Hof: het is niet de president, maar het Congres dat de macht heeft om importtaksen op te leggen. "De president beroept zich op de buitengewone bevoegdheid om eenzijdig tarieven op te leggen zonder beperkingen wat betreft bedrag, duur en reikwijdte. Gezien de omvang en de constitutionele context van die bevoegdheid, moet hij een duidelijke machtiging van het Congres aanvoeren om die uit te oefenen", klinkt het.

Al sinds zijn presidentscampagne stelt Trump dat de rest van de wereld al jarenlang misbruik maakt van de Verenigde Staten. Het handelstekort met heel wat landen liep te hoog op en Trump vond dat het tijd was om meer inkomsten te genereren uit de buitenlandse handel.

Daarom riep Trump een "economische noodtoestand" uit en maakte hij daarna gebruik van de International Emergency Economic Powers Act (IEEPA). Daardoor had Trump naar eigen zeggen de bevoegdheid om andere landen importtaksen op te leggen, want zijn land stond tegenover een "buitengewone en ongelooflijke dreiging". 

Op 2 april - ondertussen bekend als 'Liberation Day' - kwam Trump dus met een grote pancarte naar buiten waarop de taksen per land stonden opgelijst. Sindsdien was maar liefst 27 procent van de producten die de VS binnenkwamen onderhevig aan importtaksen.

Het Hooggerechtshof heeft dus geoordeeld dat die methode niet toelaatbaar was. Trump mag de economische noodtoestand en IEEPA niet meer gebruiken om andere landen importtaksen op te leggen. Ook de wederkerige taksen - die Trump oplegde wanneer een land als reactie importtarieven aan de VS oplegde - zijn niet toegelaten.

Wat dat betekent voor de deals die de VS ondertussen met allerhande landen heeft gesloten, moet nog blijken. Uit een onderzoek van de Universiteit van Pennsylvania blijkt dat de VS mogelijk tot 179 miljard dollar aan geïnde importtaksen zal moeten terugbetalen. Dat is het bedrag dat de regering sinds Liberation Day aan importtaksen heeft binnengehaald. De Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent had al laten weten dat dat mogelijk was, indien nodig.

Sinds zijn aantreden zijn importtaksen hét paradepaardje geworden van Trumps economische agenda. Hij gebruikt de heffingen dan ook niet alleen om de import- en exportstromen in evenwicht te brengen.

Er is ook het 'America First'-principe. Door de importtaksen hoopt Trump dat bedrijven hun fabrieken en productie naar de Verenigde Staten zullen verhuizen, want binnenlandse productie betekent geen importtaks. Daarnaast is de importtaks een politiek wapen geworden. Landen die zich niet naar de wil van Trump schikken, riskeren hogere importheffingen. Dat zagen we onder meer tijdens de opbodoorlog met China, maar ook recent binnen de spanningen rond Groenland.

President Trump noemt de beslissing van het Hooggerechtshof "enorm teleurstellend". Tijdens een persconferentie zegt hij dat hij zich "schaamt" voor de 6 rechters die zich tegen zijn beleid hebben uitgesproken. "Ze hadden de moed niet om te doen wat juist is voor het land." Hij noemt de invoerheffingen een belangrijk dossier voor hem, maar ook voor het land. "Andere landen staan nu te dansen op straat, maar ze zullen niet lang dansen", waarschuwt hij.

Tijdens een diner met de Amerikaanse gouverneurs eerder op de dag zei de president dat hij een plan B heeft. Trump heeft inderdaad nog andere manieren om importtaksen in te voeren. Zo is er Sectie 122 van de Trade Act uit 1974. Die clausule geeft Trump de macht om landen 150 dagen lang een importtaks van maximaal 15 procent op te leggen om handelstekorten aan te pakken. Voor verlengingen van die maatregelen heeft de president wel de goedkeuring van het Congres nodig.

Tijdens zijn persconferentie kondigde Trump aan dat hij meteen een nieuwe invoerheffing zal invoeren, "wereldwijd en van 10 procent", op basis van de bovengenoemde Trade Act. Volgens Trump komt die nieuwe heffing bovenop sommige bestaande invoerheffingen, want die blijven volgens hem volledig van kracht. 

Er klinken al enkele eerste voorzichtige reacties op de beslissing van het Hooggerechtshof.

De Democratische partij verwelkomt de beslissing van het Hof, maar waarschuwt dat de strijd nog niet is gestreden. "Het oordeel is een overwinning voor de portemonnee van elke Amerikaan", schrijft de Democratische leider in de Senaat Chuck Schumer. "De president mag het Congres niet negeren en eenzijdig importtaksen invoeren voor de Amerikanen." De leider in het Huis Hakeem Jeffries zegt dat de beslissing "een nieuwe nederlaag is voor de man die zich als koning wil voordoen".

De Europese Unie zegt dat het oordeel van het Hof "momenteel wordt geanalyseerd". "We blijven nauw contact houden met de Amerikaanse regering om duidelijkheid te krijgen over de stappen die zij van plan is te nemen naar aanleiding van de uitspraak."

De Britse Kamer van Koophandel laat weten dat de uitspraak niet bepaald meer duidelijkheid schept. De instelling vraagt zich ook af of Britse exporteurs een vergoeding kunnen krijgen voor de gestegen kosten naar aanleiding van het importtaks-beleid.

Vanuit Canada - dat al even in onderhandelingen verwikkeld is met de VS - klinkt enig voorbehoud over hoe de toekomst zal lopen. "De beslissing is een juridisch oordeel, maar dat betekent niet dat het Amerikaanse beleid nu fundamenteel verandert", klinkt het bij het hoofd van de Canadese Kamer van Koophandel Candace Laing. 

De CEO van Voka (Vlaams netwerk van ondernemingen) Frank Beckx schrijft op X dat "de Amerikaanse checks and balances werken". "De tarieven die onze exporterende Vlaamse ondernemingen de afgelopen maanden hebben betaald, zijn onwettig. Nu de tarieven van de baan zijn, moet de EU weer naar de onderhandelingstafel."